بخشی از مقاله
چکیده
شیوه های مدیریت و رهبری تابعی از ارزشهای حاکم بر بافت سازنده یک جامعه یا تمدن میباشد. از همین رو چگونگی ماهیت عناصر تشکیل دهنده در جامعه، خود شیوه خاصی از مدیریت را اقتضا می کند. با عنایت به لزوم حاکمیت ارزشهای الهی در سازمانهای اسلامی، لازم است تا شیوه خاص مدیریت اسلامی نیز در آنها اجرا گردد تا به موفقیتهای منحصر به فرد خود، که همان تعالی انسانی میباشد، دست یابند.
در راستای نیل به این هدف و یافتن الگویی برای مطالعات مدیریت اسلامی، دفتر مطالعات مدیریت اسلامی بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق - ع - اقدام به برگزاری سلسله جلسات مقدمات مدیریت اسلامی نموده است که در این مقاله از ماحصل آن سلسله جلسات، و همچنین انجام یک تحقیق کتابخانه ای در مطالعات و پژوهش های انجام شده در حوزه مدیریت اسلامی، به پیشنهاد الگویی جامع برای شناخت مدیریت اسلامی و تدوین اصول و مبانی آن پرداخته شده است.
این مقاله پس از بیان تعاریف مختلف صاحبنظران از مدیریت اسلامی و جمع بندی آنها، در پاسخ به سئوال چیستی و فلسفهمدیریت اسلامی به ارائه یک تعریف جامع از مدیریت اسلامی می پردازد؛ و سپس با بررسی روش شناسی مطالعات مدیریت اسلامی و تلفیق و جمع بندی دیدگاه های مختلف مطرح شده در سلسله جلسات مقدمات مدیریت اسلامی، یک الگوی جامع را برای شناخت مدیریت اسلامی منابع انسانی ارائه می نماید.
-1مقدمه
"بنام آنکه علی - ع - را به جهانیان عطا فرمود"
بدون تردید سعادت و پیشرفت انسان بدون شناخت نیازها، استعدادها و امکاناتی که در وجود آدمی به امانت نهاده شده است امکان پذیر نخواهد بود، به همین دلیل آموزش این بخش باید
براساس شناخت ابعاد بدنی، روانی، عقلی، عاطفی، بومی، دینی و وجدانی آدمی، قوای مادی و معنوی و نقاط قوت و ضعف آنها مبتنی باشد، که این امر موجب افزایش ایمان به ارزشهای والای انسان از نظام آفرینش و ترویج معنویت و نگاه عمیق به امکانات وسیع آدمی در نظام ارزشی اسلامی میگردد. به همین منظور علوم انسانی بخصوص در نظام ارزشی دین اسلام تلاش نموده است ابعاد مختلف وجودی انسان را شناسایی و به همگان ارائه نماید.
باتوجه به این تعریف که مدیریت هنر و علم بکارگیری منابع و امکانات موجود در راستای نیل به اهداف سازمان با و به وسیله دیگران است میباشد و با در نظر گرفتن این شرایط آنچه که باعث ایجاد تعادل و ثبات قدم در عرصه علوم انسانی بخصوص مدیریت مانبع انسانی میگردد، یاری طلبیدن از منابع ارزشمند دینی است، زیرا این منابع با بهرهمندی از منابع بیکران الهی اطلاعات بسیار ارزشمندی را ارائه میدهند، از جمله مهمترین این منابع انسانی و انسان ساز کتاب نهج البلاغه است که سخنان برگزیده امیرالمؤمنین علی - ع - در جمیع فنون و بخشهای مختلف گردآوری شده است.
با این اوصاف تغییر و تحول از اصلی ترین ویژگیهای جوامع انسانی است؛ اما این مهم ، زمانی بیشتر احساس میشود که با کمی دقت میبینیم که نسل حاضر در مقایسه با نسلهای پیش دستخوش تحولات شگرفی شده اند و به احتمال زیاد، این روند در آینده فزایندهتر خواهد بود. از اینرو، آگاهی بر این واقعیت بیگمان، انسان امروزی را با نوعی آگاهی و هوشمندی توأم با تشویش وادار میکند
از زمانی که انسان نیازهای اجتماعی را به صورت مأموریتهایی معین به پدیدهای به نام سازمان واگذار نمود، برای پیشبرد اهداف و وظایف، فنون مدیریت را به کار برد و در مسیر رشد و توسعه قرار گرفت. عکس العمل سازمانها در برابر تحولات ناشی از آیندهنگری را میتوان یکی از رموزی دانست که به جوامع پیشرفته امروزی اجازه داده است نه تنها توسعه را در درون مرزهای خود محقق سازند، بلکه بر نظامهای اقتصادی و اجتماعی و سیاسی و حتی دینی سایر جوامع نیز چیره گردند. چنین پیشرفتهایی میسر نخواهد شد، مگر این که شیوههای نوین مدیریت، از جمله مدیریت منابع انسانی در چارچوب نظام ارزشی اسلامی را در مقابل این تغییرات بکار برد.
مدیریت منابع انسانی، شامل فرایند کار کردن با افراد است، به طوری که این افراد و سازمان به توانمندی کاملی دست پیدا کنند، این امر تا زمانی است که تغییرات، نیاز به کسب مهارتهای جدید، قبول مسئولیتهای جدید و شکل جدیدی از روابط را لازم باشد در واقع مدیریت منابع انسانی استفاده از نیروی انسانی در جهت نیل به اهداف سازمان است و شامل فعالیتهایی نظیر کارمندیابی و جذب، آموزش، دستمزد و روابط سازمانی میباشد. در منابع انسانی مدرن، فعالیتهایی چون برنامه ریزی شغلی، مزایا، جانشین پروری، مدیریت استعدادها، نگرش کارکنان، تقویت کار تیمی و استراتژی منابع انسانی نیز دارای جایگاه مهمی هستند.
این شیوه مدیریتی با علومی چون مدیریت رفتار - رفتار اسلامی - ، روانشناسی صنعتی، اقتصاد نیروی انسانی، آمار و کامپیوتر ارتباطی بسیار نزدیکی دارد. در حال حاضر مدیریت منابع انسانی یکی از پر استرس ترین و پردرآمد ترین مشاغل دنیا است. بطوری که مدیریت منابع انسانی باید برای سازمانها ارزش آفرینی کند.
این ارزش آفرینی برای ذینفعان داخلی و خارجی می باشد. ذینفعان داخلی کارکنان و سازمان می باشند، در حالی که ذی نفعان خارجی مشتریان سازمان، سرمایه گذاران و همچنین جامعه می باشنداصولاً. متخصصین منابع انسانی از طریق سه روش قاردند ارزش آفرینی ایجاد نمایند. اولین راه تمرکز روی مدیریت استعدادیابی است که به سطح فردی مرتبط میشود. دومین راه تمرکز بر سازمان است که از طریق ارتقای فرهنگ و توسعه سازمانی حاصل می شود. از ترکیب این دو به راهی که به رهبری در سازمان است میتوان دست یافت. ولی این راه حلها از طریق تمرکز بر مدیریت منابع انسانی از منظر تعالیم و تدابیر اسلامی باید اجرا شوند لذا در این زمینه چهار مقوله اهمیت فراوانی خواهند داشت.
الف - سازمان دهی واحد منابع انسانی،
ب - تمرکز بر اقدامات منابع انسانی مانند مدیریت کارکنان، حقوق و دستمزد و آموزش و توسعه،
ج - متخصصین منابع انسانی و افرادی که در این حوزه کار می کنند
و د - شاخصهای کمیتی
-2 ضرورت بکارگیری و مدیریت منابع انسانی و مدیریت اسلامی
نویسندگانی که در قلمرو مدیریت اسلامی و دیدگاههای اسلام در مورد مدیریت قلم زدهاند هر یک به فراخور برداشتهای خود از اسلام، مبانی اخلاقی، و سیره پیامبر - ص - و معصومین - ع - به طور مستقیم و یا غیرمستقیم تعاریف و یا توضیحاتی را ارایه دادهاند که نوعی مفهوم مدیریت اسلامی از آن مستفاد میشود. البته دامنه این برداشتها و تعریفها - که بیشتر بر محور ارزشها و مبانی اخلاقی مکتب اسلام و سیره پیشوایان دین قرار داشتهاند -
