بخشی از مقاله
-1 مقدمه
منطقهی موشکیه در 70 کیلومتری شمال باختر شهرستان قم و در حاشیهی روستای موشکیه از توابع بخش خلجستان استان قم و در مرز آن با استان مرکزی واقع شده است. این منطقه از لحاظ زمین شناسی در ورقهی 1:100000 تفرش قرار میگیرد. در این محدوده، آثار کم و بیش مهمی از کانهزایی فلزی مانند آهن، سرب، مس و غیرفلزی باریت، گچ و سنگهای ساختمانی و زینتی در داخل لایههای دوران میانهزیستی و ائوسن دیده می شوند. توده-های نفوذی و دگرسانی گرمابی نقش مهمی در تمرکز مادهی معدنی در این منطقه دارند.
بررسی ساختارهای زمین شناسی و به ویژه شکستگیها و گسلها، راهنمای مناسبی در جهت پی بردن به جایگاه فراهم آمدن کانیهای معدنی میباشد - حاجیان، . - 1380 به نظر میرسد کانهزایی در منطقه دارای منشأ هیدروترمال بوده و پس از گرانیت زایی مرتبط با کوهزایی زمان الیگوسن - یا ائوسن پسین - رخ داده باشد؛ زیرا آثاری از کانیزایی بدین شکل در لایههای پس از ائوسن ملاحظه شده است .
- حاجیان، . - 1380 سنگهای دربرگیرندهی زون کانه دار را سنگهای آتشفشانی آندزیتی و سنگهای دیوریتی- مونزونیتی تشکیل میدهند. زایش آهن در منطقهی موشکیه در همبری این دو رخنمون سنگی به وقوع پیوسته است. دگرسانی هایی از نوع اپیدوتی شدن و سریسیتی شدن در سطوح سنگها قابل مشاهده است. هدف از این مقاله، مطالعهی کانسنگ مگنتیتی و هماتیتی به کمک مقاطع صیقلی، نازک صیقلی و داده های مربوط به آنالیزهای زمین شیمیایی میباشد.
-2 زمین شناسی ناحیه ای
بنا به تقسیم بندی آقانباتی - 1383 - منطقهی موشکیه در لبهی نوار آتشفشانی ارومیه-دختر و در پهنهی آتشفشانی این زون قرارگرفته است. موقعیت محدوده بر روی نقشه زمین شناسی 1:100000 تفرش در شکل 1 نشان داده شده است. کمربند ارومیه- دختر به صورت یک نوار آتشفشانی در باختر- جنوب باختر زون ایران مرکزی و در شمال زون سنندج - سیرجان جای دارد. این نوار از یک سری گسترده و ستبر از سنگهای آتشفشانی و آذرآواری های وابسته به آن تشکیل شده است - قربانی، . - 1381
-3 روشها و مواد
پس از بررسی نقشهی زمین شناسی 1:100000 تفرش، تصاویر ماهوارهای و نیز نقشههای توپوگرافی منطقه، نیمرخ های پیمایش مسیرهای نمونه برداری از واحدهای مختلف، ترسیم شدند. در مرحلهی بعد، با توجه به تغییرات سنگی و مکانی واحدهای گوناگون، 10 عدد مقطع نازک - صیقلی تهیه و به کمک میکروسکوپهای انکساری و انعکاسی مطالعه شدند. به منظور مطالعات تکمیلی 12 نمونه از سنگ میزبان و مادهی معدنی جهت تعیین عناصر اصلی به روش XRF و نیز همین تعداد نمونه جهت تعیین عناصر فرعی به روش آنالیز ICP-OES در آزمایشگاه شیمی مرکز فرآوری مواد معدنی ایران ارسال شد.
-4کانهنگاری
کانههای اصلی موجود در ذخیرهی موشکیه مگنتیت و هماتیت میباشند که به صورت اندو اسکارن و اگزو اسکارن دیده میشوند. گوتیت و لیمونیت از هوازدگی هماتیت ها بوجود آمدهاند. پیریت نیز نشان دهندهی فاز سولفیدی موجود در منطقه میباشد. مگنتیت: فراوانترین کانهی موجود در موشکیه میباشد. رنگ نمونههای مگنتیتی، قهوه ای مایل به تیره تا مشکی میباشد - شکل -2 الف - . اندازهی دانه های مگنتیت در محدوده ای از 0/5 تا 1 میلی متر متغیر است.
به طور کلی، مگنتیت ها در مقاطع میکروسکوپی به دو صورت مشاهده میشوند؛ گروه اول: مگنتیت هایی که تحت تاثیر حرکات تکتونیکی قرار گرفتهاند و در برخی از بخشها، این بلورها حالت خرد شده دارند. وجود بافت کاتاکلاستیکی در کانسارهای آهن با منشاهای مختلف میتواند در اثر عوامل مختلف از جمله تکتونیک باشد. خرد شدگی مگنتیت ها بسته به فشار اعمال شده، متفاوت میباشد.
در برخی نقاط بلورهای مگنتیت با زاویهی 120 درجه، در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند - بافت الحاق سه گانه - که این موید تعادل مادهی معدنی در مقابل دمای بالا میباشد - شکل -2 ب - . گروه دوم: مگنتیت هایی که از طریق جانشینی در سنگهای میزبان تشکیل شدهاند و در تمام مرحلهی سوپرژن نیز دیده میشوند. و معمولا فاقد شکل هندسی منظم بوده و بافت پراکنده و لکه ای از خود نشان میدهند - شکل -2 پ - .
هماتیت: به یک شکل و عموما به صورت تخته ای و سوزنی شکل دیده میشوند. اکسیدهای سوزنی شکل هماتیت به صورت دسته جمعی و به شکل سوزنهای ریز و به طول 100-500 میکرون دیده میشوند - شکل -2 ث و ج - . گوتیت: این کانی بر اثر هوازدگی و آبگیری اکسیدهای آهن و در نواحی اکسید شدهی کانسار - بخش هماتیتی - تشکیل شده است. گیلبرت و پارک - 1986 - واکنش تشکیل گوتیت از اکسید آهن را به صورت زیر ارائه نمودهاند:
بافتهای کلوفرم موجود در گوتیت های مشاهده شده در زیر مقاطع نشانگر تشکیل آنها در دمای پایین میباشد. گوتیت های تشکیل شده در منطقه، دارای بافتهای منطقه بندی شده هستند - شکل -2 چ - . پیریت: دارای فراوانی بسیار اندکی نسبت به مگنتیت و هماتیت بوده و به صورت نیمه خود شکل و عمدتا بی شکل میباشد. در منطقهی موشکیه، پیریت ها اغلب در مقاطع میکروسکوپی دیده میشوند. شکل -2 ح و خ مقاطع نازک صیقلی از چند نمونه را که دارای پیریت میباشند را نشان میدهد.
شکل :2 الف - مگنتیت در نمونهی دستی. ب - وجود مرز تماس 120 درجه بین اتصالات سه گانه ی دانه های مگنتیتی - Mag - که نشان دهندهی رشد از یک مذاب میباشند-به زوایای رشد مگنتیت توجه کنید. پ - مارتیتی شدن - Mt - دانه های مگنتیت و تبدیل آنها به هماتیت - Hem - که از حاشیهی مگنتیت ها شروع و به اطراف کشیده شده است- به تاثیر سیال بر کانیهای باطله و خوردگی آنها توجه کنید. ت - نمونهی دستی از هماتیت ث و ج - رشد سوزنی شکل هماتیت در زمینهی کانیهای باطله که نشانگر اولیه بودن آنها میباشد. چ - هماتیت هایی که در حال تبدیل شدن به گوتیت - Gth - هستند. ح - کانی پیریت خود شکل در زمینهی پورفیری خ - کانی پیریت خود شکل در زمینهی پورفیری.
