بخشی از مقاله
چکیده:
تاکنون مطالب گوناگونی در زمینه ی فرهنگ و مدیریت جهادی ارائه شده است. اما این مطالب که در قالب مقاله هایی در همایش های مربوط مطرح شده، کمتر جنبهی پژوهشی به خود گرفته است. دانستن روش تحقیق مناسب و عناوین پژوهشهای مرتبط با فرهنگ و مدیریت جهادی میتواند بر یافتههای علمی و نظریهپردازی در این زمینه کمک کند.
در این بررسی ضمن بیان انواع روشهای تحقیقی علمی، عناوین مناسب برای پژوهشهای مرتبط با فرهنگ و مدیریت جهادی براساس مطالعات و تجربیات پیشین، بیان شده است. سپس به بررسی هر یک از این روشها که میتواند برای تحقیق دربارهی موضوعات مربوط به فرهنگ و مدیریت جهادی مناسب باشد، پرداخته شده است. هر دو روش تحقیق بنیادی و کاربردی در این زمینه قابل استفاده است، ولی به دلیل ماهیت نظریهپردازی روش تحقیق بنیادی برای بسیاری از موضوعات مرتبط با فرهنگ و مدیریت جهادی مناسب است.
با توجه به بافت دست نخوردهی برخی از دستگاههای تابعه و وابسته، امکان وجود تحقیقات آزمایشگاهی و شبه آزمایشگاهی وجود دارد. تحقیق میدانی نیز برای بسیاری از موضوعات تناسب دارد. روش تحقیق توصیفی برای بررسی پدیدههای و بسط نظریهها یا آزمون نظریههای مفروض درباره فرهنگی و مدیریت جهادی کاربرد دارد. در این باره روش تحقیق پیمایشی با استفاده از ابزار مصاحبه و پرسشنامه روش مطلوبی است. روش تحقیق مقطعی در مقابل روش تحقیق دراز مدت برای موضوعات مرتبط با فرهنگ و مدیریت جهادی روش مناسبی است.
هرچند دربارهی برخی از موضوعات به ویژه با استفاده از روش تحقیق آزمایشی، روشی دراز مدت نیز کاربرد دارد. یکی از روش های بسیار مناسب برای موضوعات مرتبط با فرهنگ و مدیریت جهادی روش تحقیق عملی یا پس رویدادی است. که جنبهی پس از وقوع یا گذشته نگر است. روش تحقیق اقدام پژوهی یا تحقیق عمل نگر کاربرد چندانی در این زمینه ندارد.
تحقیق همبستگی که ارتباط بین متغیرها را مورد بررسی قرار میدهد در برخی از موضوعات پژوهشی و عملکرد مدیریت جهادی کاربرد دارد. شاید بتوان تحقیق تاریخی را یکی از مهمترین روشهای تحقیق در این زمینه ذکر کرد. همچنین به منظور نظریهپرداری و یافتن مولفههای فرهنگ و مدیریت جهادی روش تحقیق اکتشافی از اهمیت ویژهای برخوردار است. روشهای کیفی همچون قوم نگاری و مورد کاوی برای شناسایی فرهنگ جهادی میتواند نقایص مربوط به روشهای اثبات گرایانه را برطرف سازد.
مقدمه:
تحقیق عبارت است از یک مطالعه منظم و سازمان یافته، مبتنی بر دادهها در زمینهی موضوع خاصی که باید پاسخ آن به دست آید. تحقیق علمی یک روش گام به گام، منطقی، منظم و دقیق برای شناسایی مشکلات، گردآوری دادهها و استنتاج های معتبر از آنهاست. از این رو تحقیق علمی فقط مبتنی بر تجربه یا برداشتهای شخصی و درک مستقیم نیست، بلکه هدفمند و دقیق است - سکاران، 1388،ص . - 73 تحقیق سه ویژگی دارد که وجه تمایز آن با تجربه، به عنوان اولین روش شناخت به حساب می آید: اول، تحقیق منظم و کنترل شده و مبتنی بر الگوی استدلالی - قیاسی است.
در حالی که تجربه با رویکردهایی سروکار دارد که به شیوه تصادفی رخ میدهند. دوم، تحقیق تجربی است. دانشمندان برای اعتبار بخشیدن از تجربه استفاده میکنند. دانشمندان باید همواره عقایدشان را در معرض بررسی و آزمون قرار دهند و سوم، تحقیق خود اصلاحگر26 است. نه تنها روش علمی دارای مکانیسمهایی است که تا حد امکان دانشمندان را از ارتکاب خطا مصون نگه میدارد، بلکه روشها و نتایج علمی برای بررسی دقیق همگان مجاز است - حسنزاده، 1387، ص 11 به نقل از گردوین . - 1995 روشهای تحقیق موسوم به علمی، ویژگیهایی دارد که سایر روشهای شناخت این ویژگیها را دارا نیستند.
براساس تعاریف بیان شده، روش هایی که براساس ذکر تجربیات شخصی افراد باشد یا فقط مبتنی بر استدلالهای عقلانی باشد، از گردونهی روشهای تحقیق علمی خارج میشوند. تجربیات شخصی یا تجربیات اشخاص گوناگون منابع اطلاعاتی مناسبی هستند که میتوانند در روشهای تحقیق علمی مرسوم مورد استفاده قرار گیرند. اما چرا این دو منبع به تنهایی نمیتوانند تولید علم کنند؟ پاسخ این سوال را باید در ویژگیهای یکتایی تحقیق علمی جستجو کرد.
یکی از این ویژگیها عینیت و تکرار است. هر تحقیقی میتواند پژوهش انجام یافته را تکرار کند. اگر دو تحقیق انجام شده درباره ی موضوعی خاص دارای روایی27 و یا پایایی28 باشد، هر دو پژوهش به نتایج مشابهای دست خواهند یافت. این فرایند را تکرار یا تکرر پذیری میگویند - حسنزاده، 1387، ص، به نقل از گردوین، . - 1995
از ویژگیهای دیگر روشهای تحقیق علمی مرسوم آن است که این روش ها مبتنی بر دادههای حاصل از شواهد عینی است که با روشهای مبتنی بر دادههای حاصل از شواهد عینی است که با روشهای منظم و معین گردآوری میشوند - حسنزاده، 1387، ص 12، به نقل از گردوین . - 1995 به طور کلی برای انجام دادن تحقیق علمی میتوان 12 مرحلهی تفصیلی را مورد نظر قرار داد: - سرمد، بازرگان و حجازی، 1388، ص . - 24
-1 انتخاب موضوع تحقیق
-2 بیان مسئله
-3 پیشینه تحقیق
-4 بیان گزارههای مسئله - حرف، فرضیه، سوالها -
-5 مشخص کردن متغیرها و مقیاس سنجش آنها
-6 تعیین ابزار اندازهگیری
-7 مشخص کردن جامعهی مورد بررسی، نمونه و حجم نمونه
-8 انتخاب روش تحقیق
-9 گردآوری دادهها
-10 تنظیم و تلخیص دادهها
-11 تحلیل دادهها و نتیجهگیری
-12 تدوین گزارش و اشاعهی یافتهها
دربارهی فرهنگ و مدیریت جهادی سؤالهای متعددی وجود دارد که هر یک از این سوالات میتواند موضوع پژوهش علمی باشد به عنوان نمونه. برخی از این موضوعات را به صورت کلی میتوان به این شرح ذکر کرد که البته میتواند در قالبهای جزییتر و با استفاده از موردهای سازمانی خاص در آید:
-1 بررسی مولفههای مدیریت جهادی.
-2 بررسی وجه اشتراک و افتراق مدیریت جهادی با سایر رویکردهای مدیریت.
-3 تبیین فلسفهی مدیریت جهادی.
-4 روشهای اجرایی رویکرد مدیریت جهادی.
-5 بررسی محیط مناسب برای تبلور مدیریت جهادی.
-6 بررسی علل رشد و افول جهادسازندگی.
-7 بررسی شرایط محیطی پیدایش جهادسازندگی.
-8 بررسی بسترهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی پیدایش مدیریت جهادی.
-9 بررسی ویژگی های رفتاری بارز جهادگران.
-10 بررسی و تبیین مولفههای فرهنگ جهادی.
-11 بررسی امکان پذیری و تبیین استانداردهایی برای رفتار جهادی.
-12 بررسی کیفیت پروژههای جهادی سایر پروژههای اجرا شده.
-13 بررسی سرعت انجام یافتن پروژههای جهادی با سایر پروژهها.
-14 بررسی الگوی ساختاری مناسب برای به کارگیری مدیریت جهادی.
به برخی دیگر از عناوین موضوعی در لابهلای مقاله به عنوان مثالهایی از روش تحقیق اشاره خواهد شد بررسی موضوعات مختلف اشاره شده، مستلزم صرف وقت کافی از سوی پژوهشگران و تأمین منابع مالی از سوی دستاندرکاران است. در این صورت میتوان به الگوی مناسب برای دیدگاه خرد و کلان مدیریت جهادی دست یافت و آن را به صورت جهان شمول مطرح ساخت. زیرا در جهان امروز تنها با روش تحقیق علمی مرسوم میتوان نظریهها و رویکردهای علمی را مطرح کرد و مورد پذیرش جوامع علمی قرارداد. این مقاله سعی دارد تا روش های تحقیق مناسب برای فرهنگ و مدیریت جهادی را با توجه به عناوین موضوعات مرتبط، تبیین کند.
روشهای تحقیق و تناسب آن
در یک دستهبندی کلی، روش های تحقیق را بر حسب هدف به دو دستهی بنیادی و کاربردی تقسیم میکنند - سکاران، 1388، ص . - 8 هدف تحقیق بنیادی توسعهی دانش، نظریه پردازی و کشف حقایق اساسی است؛ در حالی که هدف تحقیق کاربردی دستیابی به پیامدهای عملی، پیدا کردن راهحل برای مسائل واقعی است. - سرمد، بازرگان و حجازی، 1388، ص 78، حسنزاده، 1387، ص 9و138، سکاران، 1388، ص . - 9 در زمینهی فرهنگ و مدیریت جهادی هر دو نوع روش قابل انجام است.
به عبارت دیگر هدف تحقیق فرهنگ و مدیریت جهادی هم میتواند ایجاد نظریههای جدید باشد که به توسعهی علوم اجتماعی یا دانش مدیریت بیانجامد و هم میتواند برای حل مسائل و مشکلات موجود در سازمانها راهحلهای مناسب بیابد. هرچند موضوعات مطرح شده در زمینهی فرهنگ و مدیریت جهادی به گونهای است که در آن جنبهی نظریهپردازی و توسعهی دانش افزون بر حل مشکلات و مسائل به نسبت فوری سازمانها است. از این رو چه بسا تحقیقات بنیادی که به ایجاد نظریهها و رویکردهای جدید میانجامد، دربارهی بسیاری از موضوعات پژوهشی مرتبط با فرهنگ و مدیریت جهادی سازگار است.
روشهای تحقیق را از نظر موقعیت انجام دادن تحقق به دو دستهی آزمایشی و توصیفی تقسیم می کنند - سرمد، بازرگان و حجازی، 1388، ص . - 81 تحقیق آزمایشگاهی به تحقیقی گفته میشود که در موقعیت آزمایشگاه انجام میشود. وقتی در نظر داریم بین متغیرهای مستقل و وابسته رابطه علی برقرار کنیم باید همه ی متغیرهای دیگری که ممکن است این رابطه را بیالایند کنترل کنیم.
به بیان دیگر تأثیر اجتماعی سایر متغیرها بر متغیر وابسته باید به گونهای علت یابی شود تا بتوان تأثیرهای علمی واقعی متغیر مستقل بر متغیر وابسته را معین کرد. همچنین ضرورت دارد تا متغیر مستقل دستکاری شود تا بتوان میزان تأثیرات علی آن را شناخت - سکاران، 1388،ص . - 153 در این صورت گروههای آزمایشی29 و گواه30 مورد نظر قرار میگیرند و از طریق آنها تفاوتهای میان آزمودنیها نتل شود - سرمد، بازرگان و حجازی، . - 1378
در شرایط فعلی همچنان می توان برخی از موضوعات فرهنگ و مدیریت جهادی را از طریق روش تحقیق آزمایشگاهی به انجام رساند. به عنوان نمونه هرگاه بخواهیم در زمینهی رفتار خاصی از جهادگران - با تعریف معینی که باید از طریق مطالعهی ادبیات از جهادگر به دست آورد - که ممکن است اکنون نیز در عرصه کار و تلاش هستند آزمایشی را انجام دهیم که مشخص سازد محرک خاصی علت بروز رفتار معینی است.
