بخشی از مقاله
چکیده
در صحنه پرشتاب رقابت جهانی و سیر پرشتاب فناوری، اینک سیاستگذاران و مدیران افزایش بهرهوری را گاه بهعنوان ابزار و گاه بهعنوان هدف مورد توجه قرار میدهند. پایه اصلی ثروت هر کشور را منابع انسانی تشکیل میدهد که از آن بهعنوان عامل اصلی رشد و تعالی سازمان یاد میشود.
با این شرایط، نقش منابع انسانی نه تنها در سطح سازمانی بلکه به صورت کلی، از سطح یک واحد کوچک اقتصادی تا سطح ملی، ارتقا و گسترش پیدا کرده است. پژوهش حاضر که از نوع مقالات مروری است که سعی بر آن شده است تا ضمن اشاره به مفاهیم اصلی بهرهوری و اهمیت آن، به تبیین عوامل مؤثر برافزایش و کاهش بهرهوری نیروی انسانی نیز پرداخته شود.
- 1 مقدمه
فعالیتهای هر سازمانی تحت تأثیر مجموعهای از عوامل قرار دارد که شناخت و بررسی این عوامل میتواند کمک مؤثری به بهبود فعالیتها و تحقق اهداف سازمانی کند. سازمان برای فعالیتهای خود منابع محدودی در اختیار دارد که میباید بهبهترین وجه از آنها استفاده و حداکثر میزان خروجی با کیفیت را با این منابع محدود تولید کند. این امر، بهرهوری سازمانی را مطرح میسازد که هدف اصلی آن استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود و در دسترس سازمان است
عنصر اساسی در ایجاد و بهبود بهرهوری، نیروی انسانی است. همگان با این نکته موافقند که نیروی انسانی مهمترین و باارزشترین منبع سازمانی و تعیینکننده موفقیت یا شکست سازمان، در رسیدن به اهداف و یا مأموریتهایش است
با توجه به اهمیت منابعانسانی در یک سازمان و نقش آن در رشد و تحقق اهداف سازمانی، پرداختن به مبحث بهرهوری منابع انسانی یکی از مهمترین دغدغههای مدیران امروزی است. بهرهوری منابعانسانی مهمترین معیار بهرهوری است، زیر ا عنصر اساسی در هرگونه تلاش برای بهبود بهرهوری، منابع انسانی است.
در این مقاله سعی بر آن شده است تا ضمن اشاره به مفاهیم اصلی بهرهوری، اهمیت مسئله بهرهوری، به بهرهوری نیروی انسانی و عوامل تاثیرگذار در بهرهوری سرمایهی انسانی نیز پرداخته شود.
- 2 روش تحقیق
روش تحقیق در این پژوهش تحلیلی و استنتاجی است که با استفاده از تحقیقات و مطالعات به بررسی مفهوم اصلی بهرهوری و اهمیت آن، بهرهوری نیروی انسانی، عوامل مؤثر در ارتقاء آن با مراجعهی مستقیم به مراکز آموزشی، دانشگاهی و استفاده از پایگاههای اینترنتی مربوطه مانند مرکز علمی جهاد دانشگاهی و پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران و بررسی مطالعات و پژوهشهای انجام گرفته قبلی پرداخته میشود.
- 3 فعالیت و اقدامات اصلی طرح تحقیق
- 1-3 تعریف بهرهوری
بهرهوری عبارت است از استفادهی بیشینه از منابع، نیروی انسانی، تسهیلات و ... بهروش علمی و کاهش هزینههای تولید، گسترش بازارها، افزایش اشتغال و کوشش برای افزایش دستمزدهای واقعی و بهبود معیارهای زندگی، آنگونهکه به سود کارگر، مدیریت و عموم مصرفکنندگان باشد. بهرهوری سرمایهی انسانی، عبارت است از بهدست آوردن سود بیشینهی ممکن از نیروی کار و توان، استعداد و مهارت نیروی انسانی بهمنظور ارتقا و رفاه جامعه، بهگونهای که افزایش آن بهعنوان یک ضرورت در جهت بالابردن سطح زندگی انسانها، همواره مدنظر صاحبنظران سیاست، مدیریت و اقتصاد قرار دارد
آنچه در سازمانها مزیت رقابتی ایجاد میکند، بهرهوری به معنای بکارگیری و ترکیب موثر منابع موجود در سازمان است. بهبود اثربخش بهرهوری همانند سایر مولفهها و فرآیندهای نرمافزاری سازمانی، از الزامات کار سازمانی است که در ذات و خمیرمایه بهرهوری نهفته است و مشروعیت بهرهوری در بهبود و اصلاح آن است
بهرهوری معیاری برای ارزیابی عملکرد سازمانها و موسسات و شاخصی برای تعیین میزان و چگونگی موفقیت آنها در رسیدن به اهداف مورد نظر با توجه به منابع مصرف شده است. اهداف سازمان، جهت و سمت و سوی حرکت سازمان را تعیین نموده و مبنای ارزیابی عملکرد و سنجش سطح بهرهوری سازمان میباشد. بنابراین، اهداف سازمانی باید بهروشنی تعیین شوند تا براساس آنها ارزیابی و تصمیمگیری صورت گیرد. این اهداف باید در سطوح فرآیند و عملیاتی سازمان، معین و تعریف شوند. یکی از معضلات اصلی عدم سنجش دقیق و صحیح سطح بهرهوری خصوصاً در سازمانهای دولتی، عدم تبیین شفاف و طرحریزی اهداف کلان سازمانی و توسعه آن در سطوح فرآیندی و عملیاتی سازمان میباشد. بهنحوی که در غالب موارد همسویی اهداف فرآیندی و عملیاتی با اهداف و برنامه های کلان سازمان وجود ندارد
- 2-3 تاریخچه بهرهوری
واژه بهرهوری اولین بار در سال 1766 میلادی در مقاله ای از کوئیزنی1 آمریکایی و در سال 1883 میلادی فردی بنام لیتره2 در مقالهای آنرا تحت عنوان قدرت تولید مطرح نمود و در سال 1900 ارلی3 بهرهوری را ارتباط بازده وسایل بهکار رفته برای تولید این بازده تعریف نمود. با شروع دوره نهضت مدیریت علمی در اوایل سالهای 1900، فردریک وینسلور تیلور4 و فرانک و لیلیان گیلبرث5 بهمنظور افزایش کارائی کارگران، درباره تقسیم کار، بهبود روشها و تعیین زمان استاندارد، مطالعاتی انجام دادند. کارائی بهعنوان نسبتی از زمان واقعی انجام کار به زمان استاندارد شده تعریف شد.
در سال1950 سازمان همکاری اقتصادی اروپا6 به طور رسمی بهرهوری را چنین تعریف کرد: بهرهوری حاصل کسری است که از تقسیم مقدار یا ارزش محصول بر مقدار یا ارزش یکی از عوامل تولید بدست میآید. بدین لحاظ میتوان از بهرهوری سرمایه، مواد اولیه و نیروی کار صحبت کرد
- 3-3 اهمیت بهرهوری
بهرهوری مفهومی است جامع و کلی که افزایش آن بهعنوان ضرورتی جهت ارتقاء سطح زندگی، رفاه بیشتر، آرامش و آسایش جامعه، همواره مدنظر سیاستمداران، اقتصاددانان و دولتمردان بوده است . - Smith,2001 - بهرهوری، یکی از اساسیترین راههای دستیابی به تولید بیشتر و به دنبال آن تأمین رفاه و بهزیستی افراد در جوامع است. شناخت عوامل مؤثر بر افزایش بهرهوری از آرمانهای اصلی پژوهشگران در این زمینه بوده و هست
انسان از دیرباز، در اندیشه استفاده مفید و کارا و ثمربخش از تواناییها، امکانات و منابع در دسترس خود بوده است. در عصر کنونی این امر بیش از هر زمان دیگری مورد توجه جدی قرار گرفته است. محدودیت منابع در دسترس، افزایش جمعیت و رشد نیازها و خواسته های بشر باعث شده که دست اندرکاران عرصه اقتصاد، سیاست و مدیریت جامعه و سازمانها، افزایش بهره وری را در اولویت برنامه های خود قرار دهند
بی شک حرکت بهسوی بهرهوری دیگر یک اختیار نیست بلکه یک ضرورت اجباری و اقدامی اجتناب ناپذیر است و تنها با استفاده بهتر از امکانات موجود، تحقق اهداف و در حقیقت ارتقاء بهرهوری میسرخواهد شد. بهرهوری یکی از شاخصهای اندازهگیری عملکرد در سازمانها میباشد. لذا همانند تمامی شاخصها ضروری است تا در سازمانها بهدرستی شناخته شده و قضاوت در مورد آن همراه با تجزیه و تحلیل مناسبی صورت گیرد
