بخشی از مقاله
چکیده:
موضوع احیای زمین و استفاده از آن برای برآورد نیازهای غذایی، پوشاک و سایر نیاز ها ی ضرروری مثل انتخاب محلی برای سکونت ، احداث کارخانه ،جنگل و پارک ...همیشه مورد توجه انسان بوده است. راهبرد جهانی حفاظت در سال 1980 منتشر شد. این راهبرد تاکید دارد که بشر به عنوان بخشی از طبیعت نمی تواند آینده ای داشته باشد مگر از طبیعت و منابع آن حفاظت شود.
راهبرد جهانی حفاظت با تاکید بر همبستگی بین حفاظت و توسعه برای اولین بار" توسعه پایدار" - - Sustainable development را رایج نمودراهبرد جهانی حفاظت بر سه هدف اصلی احیای سیستم حیات بخش، تنوع ژنتیکی و پایداری اکوسیستم تاکید دارد. اعتقاد براین است که رسیدن به این اهداف آسان بدست نخواهد آمد ، مگر جهان بینی و اندیشه انسان نسبت به زمین و محیط اطرافش اصلاح و تبیین گردد. انسان ها باید به این اعتقاد برسند که طبیعت ارزش مراقبت دارد و آینده آن با آینده انسان در این جهان گره خورده است.
علاوه بر این ارتباط مادی ویژه انسان و طبیعت،به دلیل عاقل بودن انسان و برتری او نسبت به سایر موجودات ، مسئولیت حفظ این ارتباط ،احیای زمین و حفظ سایر موجودات به عهده انسان است. در اندیشه اسلامی نیز حفظ و احیای زمین ازجایگاه ویژه ای برخوردار است.
براساس عقاید دینی بنیاد هستی، بر درستی و استواری ،که به آن" نظام احسن"یاد می شود،بنا نهاده شده است ، از مسائل پذیرفته شده است . بنابراین انسان مسلمان سعی می کند که از امکانات موجود بهترین استفاده را نماید و از هدر دادن امکانات جلوگیری کند.
چنین انسانی نه تنها باید از تخریب طبیعت پرهیز کند باید به آبادانی آن همت نماید،چنانچه در آیه 61 سوره هودمی فرماید" هو انشاکم من الارض و استعمر کم فیها" " او شمارا از زمین پدید آورد و آبادی آن را از شما خواسته است". در این نوشتار به کشاورزی ، احیا و مراقبت از زمین از دیدگاه اندیشه اسلامی - قرآن ، پیامبر و امامان و فقیه - پرداخته شده است.
مقدمه :
موضوع تامین غذا و مسکن و سایر نیازهای ضرروری انسان از اولین روزی که بشر خلق شده بوجود آمده است. شارع مقدس نیز همواره بندگان خود را در این زمینه راهنمایی نموده است.در قرآن کریم آیات متعددی در مورد طبیعت و زراعت، درخت کاری و دامداری به مفهوم کلی "کشاورزی" وجود دارد .درذیل به اهم سرفصل های ارائه شده پرداخته می شود.
- 1 قرآن ، طبیعت ،کشاورزی و انسان :
الف : آفرینش زمین برای بهره برداری وپرورش انسان: در قرآن زمین به عنوان فرش انسان بیان شده است"الذی جعل لکم الارض فراشا و السماء بناء و انزل من السماءماء فاخرج به من الثمرات رزقا لکم - همان ] خدایی [ که زمین را برای شما فرشی ] گسترده [ و آسمان را بنایی ] افراشته [ قرارداد; و از آسمان آبی فرود آورد و بدان از میوه ها رزقی برای شما بیرون آورد". آنچه در زمین است برای انسان خلق شده است"هو الذی خلق لکم ما فی الارض جمیعا " - اوست آن کسی که آنچه در زمین است، همه را برای شما آفرید.زمین قرارگاه موقتی انسان معرفی می شود"و لکم فی الارض مستقر و متاع الی حین ""و برای شما در زمین،قرارگاه، و تا چندی برخورداری خواهد بود.
"و الانعام خلقها لکم فیها دف ء و منافع و منها تاکلون * و لکم فیها جمال حین تریحون و حین تسرحون " " و چهارپایان را برای شما آفرید، در آنها برای شما ] وسیله [ گرمی و سودهایی است، واز آنها می خورید * و در آنها برای شما زیبایی است، آنگاه که ] آنها را [ از چراگاه برمی گردانید، و هنگامی که ] آنها را [ به چراگاه می برید". در سوره مومنون آیات 18 تا 23 می فرماید"و فرو فرستادیم از آسمان ،آبی را و سپس ساکن کردیم آنرا در زمین و به تحقیق ما بر از بین بردن آن تواناییم .پس آفریدیم برای شما بوستان ها که ازجمله خرما و انگور است. شمارا در آن میوه های بسیاری است که از آن می خورید.....و به تحقیق شمارا در چهار پایان عبرتی است .
ما می آشامیم از آنچه در شکم های آنها است و شما از آنها بهره های بسیار می برید."خداوند صریحا در قرآن می فرمایدگرچه شما دانه را می افشانید ولی من هستم که دانه را می رویانم" خبر بدهید به من که آنچه را که کشت می کنید آیا شما هستید که آن را می رویانید یا ما". در سوره اعراف آیه 10 در مورد قدر شناسی انسان ها می فرماید "و به تحقیق جای دادیم شما را در زمین و گردانیدیم
برای شما در آن پایه های زندگانی ،اندک همی سپاس دارند - یعنی شما کم سپاسگزاری می کنید - که در آن سعی و کوشش کنید. در سوره حجرات آیات 19تا 21 می فرماید " و زمین را کشیدیم آن را و افکندیم در آن کوه ها و رویاندیم در آن از هر چیزی سنجنده ...و قرار دادیم برای شما در آن معیشت ها ،کسی نیست جز من روزی دهنده و نیست
هیچ چیز، مگر نزد ما است خزینه های آن و نفرستیم مگر آن را به اندازه ". خداوند متعال در سوره 67 آیه 15 دیدگاه کلی حضور انسان در زمین را و مدت زمان زندگی در آن را به خوبی بیان می کند " آن خدایی که قرار داده است زمین را رام ، هرکجا می خواهید می شکافید،هرکجا بخواهید چشمه حفر می کنید،هرچه می خورید و به سوی اوست نشر شما پس حالا که زمین رام شما است
شما در زمین منتشر شوید و از نعمت های آن بخورید و بدانید که بازگشت شما به سوی خدا است" .علاوه بر استفاده مادی وجود درخت و سبزه زار در قرآن مایه آرامش روحی بیان شده است،چنانچه در سوره 27 آیه 60 می فرماید"خداوند برای شما فرستاد از آسمان آبی را برای شما ،پس رویاندیم با آن بوستان هایی که باعث سرور و خوشحالی شما می شود". از آنچه که به اختصار بیان شد معلوم می شود که ،فرهنگ اسلامی، طبیعت را گهواره و زمینه ساز پرورش و کمال انسان می داند.
ب :آبادانی زمین: نظام طبیعت، بر اساس حکمت آفریده شده و همه عناصر آن از ابر و باد و مه و خورشید و فلک درکارند تا آدمی در پرتو آنها از مادیت به معنویت برسد و دنیا و آخرت را به شایستگی در خود به کمال برساند.یکی از صفات خداوند، حفیظ است و در جهان بینی اسلامی، کل هستی در حوزه حفاظت پروردگار قرار دارد.
بر اساس آموزه های اسلامی، انسان مسلمان نیز باید خود را به این صفت بیاراید و خود را در هر مکان و موقعیتی نگه دارنده و پاسدار امانت ها و نعمت ها از جمله محیط زیست انسانی بداند. پیشگیری از نابودی و تلف شدن طبیعت نیز با رعایت امانت داری و حفاظت امکان پذیر است.منابع طبیعی، ثروتی است که طبیعت برای استفاده انسان ها فراهم ساخته است . در مجموع آموزه های اسلامی که بر حفظ و مواظبت از طبیعت و منابع طبیعی تأکید شده است. بر این اساس همه انسان ها در برابر طبیعت خداداد مسئول هستند
