بخشی از مقاله
چکیده
پوسیدگی آلترناریایی یکی از دلایل ضایعات انباري میوه پرتقال واشنگتن ناول است. در این آزمایش تاثیر دو نوع اسانس آویشن شیرازي و آویشن باغی بر پوسیدگی و ویژگیهاي کیفی میوه پرتقال در دماي اتاق بررسی شد. براساس نتایج بدست آمده، افزایش غلظت هر دو نوع اسانس تا غلظت مشخص باعث کاهش پوسیدگی آلترناریایی وحفظ کیفیت میوه ها شد. به طور کلی تیمار اسانس آویشن شیرازي موثرتر از تیمار آویشن باغی بود. تیمار 300 میکرولیتر در لیتر آویشن شیرازي و 400 میکرولیتر در لیتر آویشن باغی بهترین اثر را در کنترل پوسیدگی داشتند.
مقدمه
بیماري پوسیدگی آلترناریایی که در اثر قارچ Alternaria citri در میوه مرکبات بوجود میآید، باعث ضایعات قابل توجه در طول مدت انبارداري می شود . - Pever et al., 2004 - این قارچ به دلیل تولید زهرابه ACT باعث ایجاد لکههاي سیاه و قهوهاي در گونههاي مختلف مرکبات میشود . - Kohmoto et al., 1993 - وجود زخم یا شکاف هایی براي نفوذ قارچ به داخل میوه ضروري است. بنابراین، میوه پرتقال رقم واشنگتن ناول به دلیل ساختمان خاص خود بسیار مستعد آلودگی با این قارچ میباشد.
استفاده از قارچکشهاي شیمیایی تاکنون موفقیت چندانی در کنترل این قارچ نداشته است و همچنین نگرانیهایی در مورد بقایاي این قارچ کشها و اثرهاي مضر آنها بر سلامتی مصرفکنندگان وجود دارد
استفاده از اسانس ها و عصارههاي گیاهی در کنترل بیماريهاي پس از برداشت بدون اثرهاي جانبی بوده و به علت خواص آنتی اکسیدانی، کیفیت میوهها را در طول دوره انبارداري میوهها را افزایش می دهد
مواد و روشها
سرشاخههاي دو نوع آویشن با نامهاي آویشن شیرازي - Zataria multiflora Boiss. - و آویشن باغی - Thymus vulgaris L. - در مرحله گلدهی کامل برداشت شده و توسط دستگاه کلونجر عصاره گیري شدند. اسپور قارچ از میوههاي پرتقال رقم واشنگتن ناول آلوده استخراج و پس از خالصسازي در محیط کشت PDA کشت و نگهداري شد. میوهها ازیک باغ تجاري در داراب برداشت شد و به آزمایشگاه فیزیولوژي پس از برداشت بخش علوم باغبانی منتقل شد. پس از شستشو و ضدعفونی، چهار زخم سطحی به ابعاد 2×2 میلی متر روي پوست در چهار طرف خط مرکزي ایجاد شد. سوسپانسیون قارچ با غلظت 1×105 اسپور در میلیلیتر تهیه شد و براي مایهزنی مورد استفاده قرار گرفت.
میوه ها چند ساعت پس از مایهزنی با اسپور قارچ در غلظتهاي صفر - شاهد - ، 100، 200، 300، 400 و 500 میکرولیتر در لیتر از هر کدام از اسانسها به مدت 10 دقیقه غوطه ور شدند و پس از خشک شدن به مدت 10 روز در انبار معمولی - دماي محیط - نگهداري شدند. ویژگیهاي مورد ارزیابی در این پژوهش شامل شناسایی ترکیبهاي تشکیل دهنده اسانسها توسط دستگاه کروماتوگراف گازي - GC-MS - ، میزان پوسیدگی، مواد جامد محلول، کاهش وزن، سفتی و آزمون حسی بود. این آزمایش با 11 تیمار و 5 تکرار در قالب طرح کاملا تصادفی انجام شد و دادهها با استفاده از - Proc Mixed - در نرمافزار SAS 9.2 مورد واکاوي قرار گرفتند.
نتایج و بحث
در اسانس آویشن شیرازي توسط GC-MS، 29 ترکیب شناسایی شد که به ترتیب تیمول 50/64 - درصد - ، کارواکرول 18,16 - درصد - ، پاراسیمن 10/59 - درصد - ، گاماترپینن 6/82 - درصد - ، آلفاپینن 2/93 - درصد - ، تیمول استات 2/38 - درصد - ، آلفاترپینن 2/32 - درصد - ، ایکاریوفیلن 1/24 - درصد - ، و میرسن 1/07 - درصد - بیشترین ترکیبات اسانس بودند.
همچنین در اسانس آویشن باغی 42 ترکیب شناسایی شد که به ترتیب تیمول 40/29 - درصد - ، کارواکرول 14/33 - درصد - ، پاراسیمن 16/64 - درصد - ، لینالول 4/64 - درصد - ، بورنئول 4/37 - درصد - ، کاریوفیلن اکسید 2/13 - درصد - ، تیمول استات 1/49 - درصد - ، ایکاریوفیلن 1/25 - درصد - ، آلفاترپینن 1/12 - درصد - بیشترین ترکیب اسانس بودند. کاربرد اسانس هر دو نوع گیاه دارویی آویشن شیرازي و آویشن باغی روي میوه پرتقال واشنگتن ناول در کنترل پوسیدگی آلترناریایی در دماي اتاق موثر بود.
اسانس آویشن شیرازي و باغی با غلظت 500 میکرولیتر در لیتر شدت پوسیدگی آلترناریایی را از 80 درصد - شاهد - به ترتیب به 5 و 22 درصدکاهش دادند - شکل . - 1 همچنین با افزایش غلظت اسانس میزان پوسیدگی کاهش یافت اما اسانس آویشن باغی نسبت به آویشن شیرازي به مراتب اثر کمتري در کنترل پوسیدگی آلترناریایی داشت.
تاثیر عصارهها و اسانسهاي گیاهی بر رشد قارچها ممکن است به دلیل تغییر مورفولوژي و ساختار درونی میسلیومهاي قارچ باشد که باعث چروکیدگی و از بین رفتن پروتوپلاسم آنها میشود . - Tao et al., 2014 - تیمار اسانس آویشن باغی باعث حفظ سفتی میوه پرتقال شد بهطوري که در غلظتهاي 300 و 400 میکرولیتر در لیتر بیشترین میزان سفتی مشاهده شد. همچنین تیمار اسانس آویشن شیرازي در غلظت 300 میکرولیتر در لیتر باعث افزایش سفتی میوهها شد - شکل . - 2 تیمارهاي اسانس آویشن شیرازي با غلظت400 و500 میکرولیتر درلیتر باعث سوختگی سطحمیوه و به دنبال آن کاهش سفتی شد.
شکل:2 تاثیر تیمارهاي مختلف اسانس آویشن شیرازي و آویشن باغیبر میزان سفتی میوه پرتقال مایهزنی شده با Alternaria citri پس از 10 روز انبار داري در دماي اتاق
مواد دیواره یاختهاي و بهویژه پکتین در هنگام رسیدن تجزیه میشود که این تغییرها توسط اسانسها جلوگیري میشود. بنابراین اسانسها باعث حفظ سفتی میوهها طی دوره رسیدن میشوند . - Ultee et al., 1999 - میزان کاهش وزن تا پایان دوره نگهداري افزایش یافت که در میوههاي شاهد بهطور معنیداري نسبت به میوههاي تیمار شده بیشتر بود
تیمار آویشن باغی با غلظت500 میکرولیتر در لیتر باعث کمترین درصد کاهش وزن 6/82 - درصد - نسبت به شاهد 13/65 - درصد - شد. در تیمار آویشن شیرازي کمترین میزان کاهش وزن مربوط به تیمارهاي300 میکرولیتر در لیتر 8/95 - درصد - و 400 میکرولیتر در لیتر 8/56 - درصد - بود. کاهش وزن میوهها ناشی از تعرق و تنفس است. اسانسها به احتمال با حفظ ساختار یاختهاي و کاهش تنفس باعث کاهش از دست رفتن آب و کاهش افت وزن میوهها میشوند.
