بخشی از مقاله
چکیده
مهدی رجبی از نویسندگان جوانی - متولد - 1359 است که در حوزه ی ادبیات کودک و نوجوان نیز فعالیت می کند. در این زمینه، تاکنون 8 اثر از رجبی منتشر شده که تعدادی از آنها در کانون توجه منتقدان قرار گرفته اند. تازه ترین اثر او کنسرو غول است. این اثر در قالب رمان، برای نوجوانان، نگارش یافته و تابستان 1393 به کتابفروشی ها آمده است. کنسرو غول را نشر افق به چاپ رسانده است.
از ویژگی های پیدا و پنهان این اثر که بر آشنایان ادبیات معاصر ایران آشکارشدنی است، همانندی آن با یکی از برجسته ترین داستان های معاصر ایران و جهان است؛ خواننده ی کنسرو غول، در نخستین خوانش خود از این اثر، سایه روشن بوف کور را بر آن می بیند. با باز خوانی این آثار و درنگ بر جزئیات آن ها سایه ها کنار می روند و چگونگی گرهخوردگی این رمانها با یکدیگر روشن میشود.
پژوهش پیش رو، حاصل پشت سر گذاشتن این منزل هاست. زمینه ساز این حرکت، آشنایی با رویکرد بینامتنیت و آراء نظریهپردازان بهنام آن بوده است؛ رویکردی که جوهرهی آن در کهن ترین کتاب های بلاغت فارسی و عربی نمودی آشکار دارد. آنچه بیش از هر چیز رمان رجبی را به بوف کور هدایت پیوند می دهد، شخصیت ها و نوع پردازش آنهاست. شیوهی روایت، بن مایه و برخی توصیفات نیز پیوند میان این آثار را ژرف تر ساخته است؛ پیوندی که ژنت آن را »بینامتنیت ضمنی« مینامد.
.1 مقدمه
هیچ اثر ادبی اثرگذار و ماندگاری به دور از تأثیر آثار پیش از خود شکل نمی گیرد. آفرینش یک اثر ادبی برجسته به معنای دورماندن خالق آن از آثار پیشین نیست؛ بلکه به معنای درونی شدن این آثار در ذهن و ضمیر هنرمند، درآمیختن آنها با اندیشهی او و پدیدارشدنشان به گونهای تازه است. اگر هنرمند بتواند هنگام آفرینش ادبی، متنی دیگر را ازآنِ خود کند و مُهر شخصیت و سبک ویژه ی خود را بر آن بزند، آن گاه خلاقیتش را به اثبات رسانده است. تی. اس. الیوت1 در مقاله ی »سنت و استعداد« می نویسد، اثر ادبی برجسته باید در پیوند با سلسله ی ادبی پیش از خود باشد و براساس ذوق و قریحه و استعداد خالق آن دگرگونی و برتری یابد
توجه به این موضوع از دیرباز در میان ادیبان فارسی زبان وجود داشته؛ تا جایی که به گفته ی نظامی عروضی در چهارمقاله یکی از شرطهای لازم و حتی مهمترین آنها برای شاعری، مطالعه و به خاطرسپردن شعرهای پیشینیان، پیش چشم داشتن اشعار معاصران و انس با دیوان استادان سخن بوده است: »و شاعر بدین درجه =] درجهی کمال[ نرسد، الاّ که در عنفوان شباب و در روزگار جوانی بیست هزار بیت از اشعار متقدمان یاد گیرد و ده هزار کلمه از آثار متأخران پیش چشم کند و پیوسته دواوین استادان همی خواند و یاد همی گیرد که درآمد و بیرون شد ایشان از مضایق و دقایق سخن بر چه وجه بوده است. تا طرق و انواع شعر در طبع او مرتسم شود و...
ابن طباطبا نیز در کتاب عیارالشعر خواندن آثار گذشتگان را برای شاعر لازم می داند؛ تا بدین گونه معانی آن ها با فهم او درآمیزند، اصولشان در قلبش جای گیرند و موادی باشند برای طبع او. ابن طباطبا حاصل درهم آمیختگی این مواد با ذوق و سلیقه ی شاعر را به تولید ماده ای خوشبو مانند می کند که اجزای آن پنهان است؛ اما بوی خوش آن آشکارا و دل انگیز به مشام می رسد
مهدی رجبی - 1359 - نیز، کار خود را با برگردان فیلم ها و کتاب هایی که دیده و خوانده، شروع کرده است: »جادو شدم؛ سال دوم ابتدایی، همان اولین باری که توی سالن سینما نشستم.
شیفتگی ام به سینما با خواندن سپید دندان جک لندن1 به ادبیات پیوند خورد. از آن به بعد، تقریباً تمام چیزهایی که می نوشتم، برگردان ناقص الخلقه ای بودند از فیلمها و کتابهایی که دیده و خوانده بودم. اولین داستان هایی را که رویم شد بدهم نویسندههای حرفهای بخوانند، از سال 1378 نوشتم
رجبی دانش آموخته ی رشته ی فیلم سازی از دانشکده ی صداوسیما در مقطع کارشناسی و فارغ التحصیل کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی دانشگاه تربیت مدرس است. نگارش فیلم نامه ی چندین سریال و فیلم تلویزیونی و انیمیشن و داستان بزرگ سال و کودک و نوجوان، ازجمله فعالیت های او در حوزه ی نویسندگی است. برخی از این آثار جوایز متعدد داخلی و خارجی را برای او به ارمغان آوردهاند.
در حوزه ی ادبیات کودک و نوجوان، تاکنون 8 اثر از رجبی منتشر شده است که عبارت اند از: معمای دیوانه ی کله آبی - 1386 - ، یوناتارا گم شد - 1386 - ، گریه نکنید مثل ابر باهار - 1387 - ، خاطرات چوپان چاق - 1389 - ، لولو شب ها گریه می کند - 1391 - ، کنسرو غول - 1392 - ، درخت پول - 1393 - و کابوس اسب . - 1393 -
از میان این آثار، معمای دیوانه ی کله آبی، نامزد جایزه ی ادبی اصفهان در سال 1387 و کتابخانه ی مونیخ آلمان در سال 2009 شده و گریه نکنید مثل ابر باهار به عنوان کتاب برگزیده ی ناشران در سال 1388 و کتاب برگزیده ی چهاردهمین جشنواره ی کتاب کودک و نوجوان در سال 1389 معرفی شده است. رمان کنسرو غول نیز که موضوع این پژوهش به آن اختصاص دارد، در شمار نامزدهای نهایی هفدهمین جشنوارهی کتاب کودک و نوجوان کانون پرورش فکری قرار گرفته است.
ازجمله ویژگی های این اثر، همانندی آن با یکی از برجسته ترین داستانهای معاصر ایران و جهان است؛ خوانندهی کنسرو غول، در نخستین خوانش خود از این اثر، سایهروشن بوف کور را بر آن می بیند. با باز خوانی این آثار و درنگ بر جزئیات آنها سایهها کنار میروند و چگونگی گره خوردگی این رمان ها با یکدیگر روشن می شود. آنچه در ادامه می خوانید، نتایج حاصل از این بررسیها براساس نظریهی بینامتنیت ژرار ژنت است.
