بخشی از مقاله
چکیده:
در این تحقیق به کار ائی روش منطق فازی1 در تحقیقات اجتماعی پرداخته شده است. از آنجا که در علوم انسانی ، دستیابی به قوانین علمی و تعمیم نتایج تحقیق ، از مهمترین مسائل حوزه های تحقیقاتی است . منطق فازی سعی می نماید تا خصوصا به فرایندی بودن آنها توجه نموده و هر پدیده را در شرایط متغیر و در عین حال متعدد و ثابت آن تشریح نماید . از روش مطالعات survey با اتکا به منابع کتابخانه ایی استفاده گردید . و منطق جدیدی را در برابر منطق ارسطوئی معرفی می نماید.
مقدمه:
برخی اصطلاحات نظیر جهان فازی،منطق فازی، مجموعه های فازی، مدل سازی فازی، اعداد فازی و نظایر آنها در متون علوم انسانی، علوم اجتماعی و بویژه در جامعه شناسی رو به گسترشند. منطق فازی از جمله منطق های چندارزشی می باشد.
منطق کلاسیک هر چیزی را بر اساس یک سیستم دوتائی نشان می دهد - درست یا غلط، 0 یا 1، سیاه یا سفید - ولی منطق فازی درستی هر چیزی را با یک عدد که مقدار آن بین صفر و یک است نشان می دهد. مثلاً اگر رنگ سیاه را عدد صفر و رنگ سفید را عدد 1 نشان دهیم، آن گاه رنگ خاکستری عددی نزدیک به صفر خواهد بود. بنابراین فرایندی بودن و در عین حال عدم قطعیت در نتاج تحقیقات آموزشی با اتکا به روش های دقیق علمی و پژوهشی ، دقت رفتار و اعمال را افزایش خواهد بخشید.
بیان مسئله
در سال 1965 نظریه سیستمهای فازی را معرفی گردید. در فضایی که دانشمندان به دنبال روشهای ریاضی برای شکست دادن مسایل دشوارتر بودند، نظریه فازی به گونهای دیگر از مدلسازی، اقدام کرد. منطق فازی معتقد است که ابهام در ماهیت علم است. بر خلاف دیگران که معتقدند که باید تقریبها را دقیقتر کرد تا بهرهوری افزایش یابد، لطفیزاده - - 1965 معتقد است که باید به دنبال ساختن مدل هایی بود که ابهام را به عنوان بخشی از سیستم مدل بشمار آورد.در منطق ارسطویی، یک دستهبندی درست و نادرست وجود دارد. تمام گزاره ها درست یا نادرست هستند. بنابراین جمله »هوا سرد است،«در مدل ارسطویی اساساً یک گزاره نمیباشد، چرا هک مقدار سرد بودن برای افراد مختلف، متفاوت است و این جمله اساساً همیشه درست یا همیشه نادرست نیست. در منطق فازی، جملاتی هستند که مقداری درست و مقداری نادرست هستند
قوانین علمی گذشته در فیزیک و مکانیک نیوتونی همه بر اساس منطق قدیم استوار گردیدهاند. در منطق قدیم فقط دو حالت داریم: سفید و سیاه، آری و خیر، روشن و تاریک، یک و صفر، و درست و غلط. متغیرها در طبیعت یا در محاسبات بر دو نوعند: ارزشهای کمی که میتوان با یک عدد معین بیان نمود و ارزش های کیفی که براساس یک ویژگی بیان میشود. مثال: اگردرمورد قد افراد با ارزش عددی - سانتی متر - اندازهگیری شود و افراد را به دستههای قدکوتاه و قدبلند تقسیمبندی کنیم و حد آستانه 180 سانتیمتر برای قد بلندی مدنظر داشته باشیم.
تمامی افراد زیر 180 سانتی متر براساس منطق قدیم قدکوتاهند حتی اگر قد فرد 179 سانتیمتر باشد. ولی در مجموعه فازی هر یک از این صفات براساس شرایط عضویت تعریف و بین صفر تا یک ارزشگذاری میشوند. از آن جا که ذهن ما با منطق دیگری کارهایش را انجام میدهد و تصمیماتش را اتخاذ میکند، جهت شروع، ایجاد و ابداع منطقهای تازه و چندارزشی مورد نیاز است که منطق فازی یکی از آنها می باشد.به لحاظ لغوی ، فازی در مقابل قطعی و غیر منعطف قرار می گیرد
مثال دیگر ؛ اگر بتوان کشوری را به لحاظ دموکراسی به دوگروه دموکرات و غیر دموکرات تقسیم کرد یعنی گفته شود کشورها یا دموکرات هستند و یا دموکرات نیستند مرزی دقیق ، قطعی و غیر منعطف بین دموکراسی و اتو کراسی کشیده شده است در حالی که اگر گفته شود کشورها را نمی توان صرفا به دموکرات و اتوکرات تقسیم کرد بلکه دموکراسی و اتو کراسی هر کدام سطوحی دارند و درجه دموکرات بودن یا اتوکرات بودن هر کشوری می تواند بالا یا پائین باشد در این حالت مرز دقیقی بین دموکراسی و اتو کراسی رسم نشده است بلکه نوعی مرزبندی فازی ،منعطف، و غیر دقیق به کار گرفته شده است.
ولی واقعیت آن است که اولا مفاهیم کیفی ذکر شده به سهولت قابلیت تبدیل به عدد را ندارند و ثانیا نزد افراد مختلف، مفهوم »متوسط« شدت یکسانی ندارد. بنابراین اولا نمی توان به سادگی تنها یک مقدار - مثل 3را - ، به اصطلاحی نظیر »متوسط« اختصاص داد و ثانیا نمی توان به افراد مختلفی که از اصطلاح »متوسط« در پاسخ پژوهشگر استفاده می کنند نمره یکسانی داد. مفهوم اعداد فازی نوعی نگاه دیگر به مفاهیم کیفی ذکر شده، نظیر کاملا موافقم ، اغلب یا متوسط را در اختیار پژوهشگران اجتماعی قرار می دهد.در بیان فازی باید گفت که واژه مبهمی نظیر »متوسط« قابل جایگزینی با مقدار دقیق3 نیست بلکه مناسبتر آن است که آن را با مجموعه ای از مقادیر 2 تا 4 جایگزین نمود . یعنی امکان دارد که مقدار متوسط از 1/2 شروع شود و به 9/3 و سپس به 4 برسد.
منطق فازی Fuzzy Logic در مقایسه با منطق کلاسیک Classic Logic
هر گاه در طرح روابط بین پدیده ها - مثل رابطه توسعه یافتگی و دموکراسی - یا تدوین گزاره های منطقی - مثل اینکه کشور ها ی توسعه یافته ، دموکرات هستند - از مجموعه های قطعی استفاده شود، با منطق کلاسیک دو ارزشی مواجهیم .چنانچه در طرح روابط بین پدیده ها - مثل درجه توسعه یافتگی و درجه دموکرات بودن - یا تدوین روابط و گزاره های منطقی - مثل اینکه مجموعه کشور های با درجه توسعه یافتگی از درجه بالاتری از دموکراسی برخوردارند - استفاده کنیم، از مجموعه های فازی با منطق فازی بهره می بریم.
منطق فازی بدنبال آن است که بگوید دقت، اهمیت نسبی دارد آلاوإلا - Alavala2008 - توسعه منطق فازی را عمدتا به خاطر نیازی دانسته است که دانشمندان به یک چارچوب مفهومی برای تحلیل دانش غیر قطعی و غیر دقیق و غیرریاضی احساس می کرده اند. کنستانتین و همکاران - - 2001 منطق فازی را بیش از هر مفهوم دیگری با »عدم قطعیت« پیوند می دهند مفهومی که هرچه بیشتر زندگی انسانهارا در بر می گیرد.
چرا فازی:دلایل توجیهی برای بهره گیری از منطق فازی چیست؟
- 1کمیت هایی که در پژوهش های اجتماعی و بویژه در پیمایش ها با آنها مواجهیم عمدتا از نوع کمیت های فازی هستند.
- 2 اعداد فازی این امکان را برای پژوهشگر اجتماعی فراهم می آورند که مقیاس های اندازه گیری کیفی - اسمی - رتبه ای - وکمی - فاصله ای- نسبی - را با یکدیگر تلفیق و از مزایای سنجش های کیفی و کمی در قالب مدرج سازی بهره برد.
- 3 داده هائی که به هنگام مصاحبه با متخصصان حوزه های مختلف جامعه شناسی یا افرادمطلع دیگر، گرد آوری می شود عمدتا از نوع داده های فازی اند. این داده ها مبنای اصلی در ساخت پایگاه قواعد در سیستم های استنباط فازی هستند.
- 4تحلیل مجموعه های فازی رویکرد بسیار توانمندی در بررسی اثر گذاری پدیده های اجتماعی بر یکدیگر است. که این ویژگی - اثر گذاری پدیده های اجتماعی برهم - با تحلیل های خطی همبستگی ، قابل دست یابی نیست.
- 5بهره گیری از منطق فازی به پژوهشگر اجتماعی امکان ساخت مدل های پیچیده ای را می دهدکه در آنها ترکیب های پیچیده و متنوع علی، تبیین کننده خروجی های مدل هستند.
استمسون و ورکویلن - 2006 - نیز پنج دلیل عمده را برای بهره گیری از نظریه مجموعه های فازی را به شرح زیر مشخص نموده اند:
- 1مجموعه های فازی توان تحلیل ابهام را بطور سیستماتیک دارا هستند.
- 2بسیاری از سازه ها در علوم اجتماعی دارای خصیصه دو مقوله ای بودن وچند بعدی بودن هستند. متغییر های مقوله ای از نوع ترتیبی هستند و منطق فازی به خوبی قادر به تحلیل چنین متغیرهایی است.
- 3 با بهره گیری از مجموعه های فازی می توان روابط چند متغیره را فراتر از مدل خطی معمول تحلیل کرد.
- 4تحلیل فازی ،مجموعه ای وفادار به مبانی نظری است.
نظریه ها اغلب با استفاده از اصطلاحات منطقی و مجموعه ای بیان می شوند. در حالی که اغلب مدل های آماری برای متغیرهای پیوسته اینگونه نیستند. - 5نظریه مجموعه های فازی تفکر مجموعه ای و متغیر های پیوسته را به شیوه ای موشکافانه و با دقت زیاد ترکیب می کنند.
