بخشی از مقاله
-1 چکیده
به منظور توسعه روستایی و برخورداری روستاییان از معیشت پایدار، میتوان از گردشگری روستایی در روستاها بهره گرفت که در این میان گردشگری در زمینه فرهنگ قومی از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا امکان افزایش درآمد خانوارهای روستایی، اشتغالزایی وجلوگیری از مهاجرتهای روستایی را در بستر بهبود کیفیت و توزیع متعادل خدمات و تسهیلات رفاهی در روستا، فراهم میکند.
در راستای رسیدن به این هدف، مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و مراجعه به منابع کتابخانهای و مطالعه میدانی در قالب مشاهده و مصاحبه با مردم محلی و مسئولین، ضمن بررسی پتانسیلهای گردشگری بخصوص در زمینه فرهنگ قومی روستای اورامان تخت در صدد معرفی هرچه بیشتر این پتانسیل ها و جاذبه ها به گردشگران است. نتایج تحقیق نشان می دهد که روستای اورامان تخت در کنار جاذبههای طبیعی خود دارای جاذبههای غنی فرهنگ قومی نظیر: گویش و زبان ویژه، لباس و پوشش زیبا، جشنها و مراسمات، رقص، موسیقی و صنایع دستی متنوعی است که در صورت معرفی این جاذبهها و برنامهریزی مناسب در زمینه جذب گردشگران داخلی و خارجی میتوان زمینه توسعه فرهنگی واقتصادی منطقه مورد مطالعه را فراهم آورد.
-2 مقدمه
گردشگری امروزه یکی از بزرگترین پتانسیلهای صنعتی در جهان محسوب میشود و به عنوان صنعتی پویا با ویژگیهای توسعه مدارانه خود سهم عمدهای از فعالیتهای تولیدی را در بین کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به خود اختصاص داده است
این صنعت همچنین در حال حاضر، جایگاه خاصی در اقتصاد کشورها پیدا کرده و نقش فعال و موثری در ارتقائ ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بخصوص در کشورهای رو به توسعه ایفا میکند. کشور ایران کشوری با جاذبههای فراوان است که این امر موجب شده آن را "جهانی در یک مرز" بنامند
یونسکو بر اساس ضوابط خود، ایران را در ردیف ده کشور برجسته باستانی و تاریخی جهان به شمار آورده است، زیرا یکی از اصیلترین زمینههای تاریخ تمدن بشری و متنوع ترین موقعیت محیطی- جغرافیایی را در اختیار دارد. کشور ما میتواند از این نقاط مثبت در جهت توسعه گردشگری استفاده شایستهای داشته باشد. اما با این حال، در فعالیتهای بین المللی گردشگری جایگاه فوقالعاده ناچیزی داشته و حاشیهنشین بازار بینالمللی است
چنین مشکلی نه تنها در سطح ملی، بلکه در سطح مناطق و نواحی نیز به چشم میخورد تا جایی که شناسایی و رفع آنها توجه بیشتری را میطلبد. رفع این مشکلات و موفقیت در تدوین برنامهای جامع و پیشرفته نیازمند استفاده از روشهای علمی و کاربردی در این فرآیند است. اما با این وجود، پژوهشهای کیفی گردشکری که بدست محققان داخلی انجام گرفته اندک است و این خلأ در مورد استان کردستان نیز وجود دارد. درحالی است که این استان دارای پتانسیلهای بینظیری از قبیل جاذبههای طبیعی، تاریخی، همراه با تنوع فرهنگی، هنرها ، صنایع دستی و موارد دیگری است که هنوز به طور بهینه از آن استفاده نشده است.
نمونه عینی این گفته روستای اورامان تخت است که با وجود جاذبههای گردشگری و پتانسیل جذب گردشگر بخصوص در زمینه فرهنگقومی، به صورت شایسته مورد بررسی و شناسایی قرار نگرفته و به ایجاد زمینههای عملی جهت کاربردی کردن این پتانسیل منجر نشده است. در این راستا ضرورت بررسی و شناخت قابلیتهای گردشگری روستای اورامان و معرفی بیشتر آنها به گردشگران مبنایی برای پژوهش حاضر قرار گرفته است.
-3 تعاریف و مفاهیم
گردشگری بنا به تعریف سازمان جهانی گردشگری : - wto - عبارت است از مجموعه کارهایی که یک فرد در سفر و در مکانی غیر از محیط عادی خود برای مدتی - بیشتر از 24 ساعت و کمتر از یک سال - انجام میدهد، و هدف آن سرگرمی، تفرج، استراحت، ورزش، دیدار با اقوام و آشنایان، کسب و کار، ماموریت، شرکت در سمینار یا کنفرانس، درمان، مطالعه، تحقیق، فعالیتهای مذهبی و فعالیت-هایی از این قبیل است
گردشگری از دیدگاه آرتوربورمان مجموعه مسافرتهایی را شامل میشود که به منظور استراحت، تجارت یا دیگر فعالیتهای شغلی و یا به منظور شرکت در مراسم خاص انجام میگیرد و نبود شخص گردشگر در محل سکونت دائم خود طی این مسافرت موقتی و گذراست
بنا به تعریف اتحادیه بینالمللی گردشگری، گردشگری عبارت از مجموع تغییرات مکانی انسانها و فعالیتهایی است که از آن نتیجه می شود. این تغییرات خود ناشی از به واقعیت پیوستن خواستهایی است که انسان را به جابهجایی وادار میکند و در هر شخصی به صورت بالقوه با شدت و ضعف متفاوت، وجود دارد
منابع عمده گردشگری به سه دسته طبقهبندی میشوند: الف - منابع طبیعی: منابع آبی، جنگلها و پوششهای گیاهی، زندگی جانوری، چشمههای آب گرم، معادن و ذخایر، غارهای طبیعی، کوهها و بیابانها، اقلیم و فضاهای روستایی ویژه. ب - منابع فرهنگی: اماکن تاریخی و باستانی، اماکن مذهبی و زیارتگاههای مقدس، آداب و رسوم محلی، فستیوالهای فرهنگی، شیوههای معیشتی، موسیقی، رقص و بازیهای محلی. ج - جاذبههای ویژه: لباس و پوشش مردم محلی به عنوان یک جاذبه، پارکهای موضوعی، آکواریوم و ...، موزه های تاریخی، طبیعی و هنری و پیست های ورزشی.
-1-3 گردشگری روستایی
آپرمان در تعریف گردشگری روستایی میگوید: گردشگری روستایی به فعالیتهای مزرعهای و غیر مزرعهای گفته میشود که در جوامع و نواحی روستایی انجام میشود، اما فعالیتهای تفریحی بیرونی مانند پارکهای موضوعی و نواحی حیات وحش را شامل نمی-شود
گردشگری روستایی، گردشگری زراعی و کشاورزی را در بر میگیرد و به تبع آن ارائه خدماتی نظیر اسکان، پذیرایی، امکانات و وسایل سرگرمی و تفرج، برپایی جشنها و مراسم محلی، تولید و فروش صنایع دستی و محصولات کشاورزی و غیره توسط کشاورزان به گردشگران را شامل میشود
گردشگری روستایی شامل هر نوع فعالیت تفریحی و گذران اوقات فراغت است با دریافت خدماتی از قبیل غذا، محل اقامت و محصولات محلی از ساکنان محلی در مکانی که از نظر قوانین و مقررات جاری کشور یا از نظر ماهیت اقتصادی و فرهنگی روستا محسوب میشود
با توجه به اهداف گردشگران، میتوان گردشگری روستایی را به 5 دسته تقسیم کرد:
الف - گردشگری طبیعی: که عمدتا در تعامل با جاذبههای اکولوژیکی قرار دارد.
ب - گردشگری فرهنگی: با فرهنگ و تاریخ و میراث فرهنگی و باستانی مردم روستایی سروکار دارد.
ج - طبیعتگردی: نوعی از گردشگری است که علاوه بر تعامل با جاذبههای طبیعی - همانند رودخانه، دریاچه فصلی و کوهستانها و ... - ، با زندگی و هنجارهای اجتماعی مردم محلی که خود نیز در تعامل با این جاذبههای طبیعی هستند ارتباط پیدا میکند.
د - گردشگری دهکدهای: گردشگران در این نوع گردشگری، به اقامت در خانوارهای دهکده میپردازند و در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی روستا مشارکت میکنند.
و - آگروتوریسم یا گردشگری کشاورزی که در آن گردشگران بدون ایجاد تبعات و پیامدهای منفی بر اکوتوریسم مناطق میزبان، به تعامل با فعالیتهای سنتی کشاورزی میپردازند و یا بصورت مستقیم در آن مشارکت میکنند
همانطور که ذکر آن رفت، تعاریف متفاوتی از گردشگری و نیز گردشگری روستایی ارائه شده است و به طبقات مختلفی تقسیم شده است. در ادامه با توجه به موضوع تحقیق و نیز پتانسیل محدوده مورد مطالعه از میان انواع گردشگری روستایی به تعریف گردشگری فرهنگی - فرهنگ قومی - پرداخته میشود و سپس وضعیت روستای اورامان را از نظر قابلیتهای فرهنگی جهت جذب توریسم قومی به طور مفصل شرح داده میشود.
