بخشی از مقاله
چکیده
امروزه گردشگری به عنوان یک صنعت بزرگ و یکی از ارکان توسعه پایدار شناخته شده است. این صنعت دارای اشکال متنوعی است که گردشگری روستایی یکی از آنها است. این نوع از گردشگری باعث پایداری اقتصادی، اجتماعی و محیطی در روستاها شده و باعث جلب مشارکت جوامع محلی در زمینههای فوق میگردد. بخش خورگام با مساحت 296 کیلومتر مربع در شهرستان رودبار استان گیلان واقع شده است. این بخش دارای دو دهستان، 35 روستای دارای سکنه و 8 روستای خالی از سکنه و 8336 نفر جمعیت در مناطق روستایی و یک نقطه شهری بنام برهسر است.
روش تحقیق در این مقاله، از نوع توصیفی - تحلیلی بوده و داده های تحقیق از طریق مطالعات میدانی و بررسی منابع موجود استخراج و با استفاده از روشهای آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است . نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که توجه به گردشگری روستایی و طبیعی در کنار هم میتواند توسعه مراکز اقتصادی کوچک و احیای منابع کم بازده و تبدیل آن به منابع درآمدی شده و باعث پایداری اقتصادی روستاهای محدوده مورد مطالعه گردد.
گردشگری روستایی در بعد اجتماعی نیز با ایجاد اشتغال و جلوگیری از مهاجرت و همچنین شناساندن مراسم و آداب و رسوم محلی به سایر جوامع باعث توسعه پایدار میگردد و در نهایت ساکنین روستاها با حفظ و احیای منابع طبیعی و زیست محیطی در جاذبههای طبیعی گردشگری اطراف روستای خود، باعث پایداری محیطی به منظور جلب طبیعت گردان میشوند.
بر اساس مطالعات صورت گرفته مشخص گردید که 88/2 درصد جاذبه های گردشگری بخش خورگام در روستاهای آن واقع است. بررسیها نشان داد سرمایهگذاری در صنعت گردشگری، از عوامل موثر در موفقیت توسعه اقتصادی در این محدوده میباشد. لذا در تحقیق حاضر ضمن بررسی موارد فوق به معرفی جاذبههای روستایی بخش خورگام نیز مبادرت گردیده است.
بر اساس نتایج این مطالعه مشخص گردید که توسعه گردشگری روستایی در بخش خورگام با توجه به شرایط آب و هوایی، توپوگرافی، فرهنگی و تاریخی نه تنها اقتصادی بوده و موجب بهبود وضعیت اقتصادی منطقه میشود بلکه هم افزایی معنیداری در افزایش بازده بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات دارد.
-1 مقدمه
در اکثر کشورهای در حال توسعه سیاستهایی چون، خروج از اقتصاد تک محصولی و متنوع نمودن اقتصاد، جلوگیری از مهاجرتهای گسترده به شهرها، افزایش کارآمدی و بهرهوری نیروی انسانی، ایجاد اشتغال و رفع بیکاری، مبارزه با آلودگی بیش از حد محیط زیست به خصوص در مناطق پر جمعیت شهری و حل مسائل زیست محیطی و در نهایت رسیدن به توسعهی پایدار در دست مطالعه یا اجرا میباشد. ایجاد راه حلهایی برای خروج از اقتصاد تک محصولی در این کشورها از اولویت ویژهای برخوردار است.
یکی از این روشها، توسعه انواع گردشگری است که راهکاری مناسب برای رسیدن به توسعه پایدار شناخته شده تا از این طریق بتوانند به فرآیند توسعهی ملی کشور، سرعت بخشند. در میان انواع مختلف گردشگری، گردشگری روستایی را میتوان پردرآمدترین و اثرگذارترین نوع گردشگری هر کشور دانست. این نوع از گردشگری باعث ایجاد توسعه پایدار جوامع محلی در نواحی روستایی میشود و ابزاری در جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق روستایی بشمار میآید. ایجاد فرصتهای شغلی، بهبود گردش مالی، تبادل اطلاعات و تعامل فرهنگها از جمله مزایای صنعت گردشگری است.
از جملهی ویژگیهای بارز روستا، قرار گیری مساکن آن در دل طبیعت است. گردشگری روستایی به عنوان یک فعالیت تفریحی، اجتماعی، در نیمهی دوم قرن هجدهم در انگلستان و اروپا ظاهر شد. قبل آن هم مناطق روستایی مورد استفاده فعالیتهای تفریحی قرار گرفته بودند اما شرکت در این فعالیتهای تفریحی محدود به اقشار برتر جامعه بوده است.
در قرن نوزدهم و بیستم به دلیل توسعه-ی حمل و نقل و سهولت جابه جایی راهیابی به مناطق روستایی آسان شد. رشد سریع تقاضا برای گردشگری روستایی از سال 1945 آغاز شد. البته در همین زمان گردشگری روستایی شاهد رشد برجستهی گردشگری بینالمللی و رشد جمعیت بوده و افزایش تقاضا برای گردشگری روستایی تا اندازهای منجر به توسعهی گردشگری شد
در دوران ما گردشگری روستایی یکی از مردمیترین انواع گردشگری محسوب میگردد
گردشگری روستایی به عنوان فرآیندی در توسعه روستایی قلمداد میشود که با ایجاد فعالیتهای مکمل کشاورزی، میتواند زمینه توسعه اقتصادی و زیست محیطی روستایی را در زمینه افزایش درآمد، اشتغالزایی و معیشت پایدار روستایی فراهم کند که بهبود کیفیت زندگی و توزیع متعادل و مناسب خدمات و تسهیلات را در چارچوب توسعه منطقهای و محلی، به همراه دارد . در این میان قابلیتها و جاذبههای طبیعی مناطق روستایی ایران، میتوانند منابع و در عین حال فرصتهایی در توانمندسازی روستایی به شمار روند
اکنون تجربه نشان داده است که هر کجا گردشگری به طور اتفاقی و بدون وجود برنامهریزی و استراتژی مشخص توسعه یابد، مشکلات زیست محیطی و اجتماعی متعددی ظهور پیدا کرده و در درازمدت مشکلات گردشگری بیشتر از فوائد آن میشود
گردشگری روستایی گردشگری زراعی و کشاورزی را در بر میگیرد و به تبع آن ارائه خدماتی نظیر اسکان، پذیرایی، امکانات و وسایل سرگرمی و تفرج، برپایی جشنها، و مراسم محلی، تولید و فروش صنایعدستی و محصولات کشاورزی و غیره به گردشگرن را شامل می-شود
در اروپا نیز گردشگری روستایی معمولا برای توصیف گردشگری کشاورزی - گردشگری مبتنی بر مزرعه - به کار برده میشود، اما در صورت لزوم همه فعالیتهای گردشگری در نواحی روستایی را در بر میگیرد و توصیف میکند .
این نوع از گردشگری در محیط روستا صورت میگیرد. در این نوع گردشگری میتوان به فعالیتهایی نظیر دیدن مزارع روستایی، رسیدن به آرامش در محیط روستا، گشت و گذار در طبیعت، داد و ستد با روستاییان و غیره اشاره نمود. این نوع گردشگری در زمینههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی فعالیت دارد.
اساس توریسم روستایی، ترکیب محیط زیست روستایی، فعالیتهای مزرعه و فرهنگهای خاص بومی موجود در میان اقوام مختلف ساکن در روستا بمنظور فراهم نمودن گردشگری و تنوع برای گردشگران و ایجاد فرصتی برای افراد محلی در جهت کسب درآمد بیشتر، ایجاد اشتغال و آشنایی با فرهنگهای مختلف و ایجاد ارتباط با سایر افراد روستای خود میباشد. ایجاد این فرصت بدون تخریب محیط زیست طبیعی مد نظر است
بطور خلاصه میتوان گفت که: گردشگری روستایی پایدار سبب احیای فرهنگ محلی و سنتی روستاها، تشویق فعالیتهای جمعی روستائیان، افزایش درآمد روستائیان، جلوگیری از مهاجرت و تخلیه روستاها و … میشود و در این راستا بهترین راهکار برای روستاها توسعه و گسترش گردشگری روستایی است
در عصر حاضر گردشگری و اقتصاد گردشگری در حال تبدیل شدن به یکی از سریعترین صنایع رو به رشد جهان، ابزاری برای ایجاد درآمد ملی، از اصلیترین ارکان اقتصادی جهان و نیز از مفاهیم، اشکال و ارکان توسعه پایدار قلمداد میشود
امروزه شکل نوین از گردشگری با عنوان گردشگری روستایی، با هدف توسعه پایدار جوامع محلی در نواحی روستایی و به عنوان ابزاری برای توسعه اقتصادی و اجتماعی و یکی از مهمترین مشاغل مدرن در مناطق روستایی ارتقا یافته است
هر چند که گردشگری روستایی در مجموع موضوع جدیدی نیست، اما اهمیت آن و نقشی که در توسعه پایدار جوامع محلی ایفا می-کند، به تازگی مورد تایید قرار گرفته است
سازمان جهانی گردشگری - WTO - عنوان نموده است که گردشگری پایدار در دنیای امروزی، رهیافت جامعه است که خواهان رشد بلند مدت صنعت گردشگری بدون تاثیر گذاری مخرب بر زیست بوم های طبیعی است و بر این نکته تاکید دارد مه در قالب توسعه گردشگری، بشر قادر خواهد بود که جوانب مشخصی از محیط را در جهت مثبت یا منفی تعدیل یا دستکاری کند
گردشگری روستایی یکی از اجزای مهم صنعت گردشگری بشمار آمده و نیروی اصلی در زمینه بهبود رشد اقتصادی روستاها محسوب میگردد و با ایجاد فرصتی راهبردی سبب تنوع اقتصاد محلی شده است.
عنوان توریسم روستایی، با هدف توسعه پایدار جوامع محلی در نواحی روستایی، بعنوان ابزاری جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی و یکی از مهمترین مشاغل مدرن در مناطق روستایی تجسم یافته است که با تاثیرگذاری در سه بعد پایداری اقتصادی، اجتماعی و محیطی ضمن جلب مشارکت جامعه محلی در توسعه اقتصاد ملی با پتانسیل حفظ و حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست باعث پایداری محیطی می شود.
در بعد اقتصادی، گامی جهت کاهش فقر با توسعه مراکز اشتغال کوچک، افزایش و تغییر شکل منابع در معرض خطر به سمت منابع پربازده و همراه با سودمندی و توزیع درآمد برمی دارد و در بعد اجتماعی نیز باعث کارآفرینی و جلوگیری از مهاجرت، ارتباطات بیشتر روستاییان با سایر جوامع و فرهنگهای متنوع و شناساندن هویت محلی و رفاه و در نهایت ایجاد توسعه پایدار روستایی میگردد.
هدف توسعه پایدار روستایی گسترش امکانات و بهبود شرایط زندگی نسل کنونی و نسلهای آتی اقشار آسیبپذیر روستایی است. در این مقاله نیز با توجه به اهمیت موضوع، سعی شده است که ضمن تعریف مفاهیم توریسم روستایی و توسعه پایدار به بررسی نقش گردشگری روستایی به عنوان یکی از راهکارهای توسعه پایدار پرداخته شود. این مقاله از طریق مطالعه اسناد و منابع کتابخانهای انجام گرفته است.
-2 مواد و روشها
در مقاله حاضر، روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی است و اطلاعات به روش کتابخانه ای و میدانی گردآوری شده است. در روش کتابخانهای، منابع اطلاعاتی از سرشماریهای مختلف، فیش برداری، گزارش، نقشه و اسناد مرتبط موضوع استفاده شده است.
