بخشی از مقاله
چکیده
گردشگری مذهبی یکی از رایج ترین اشکال گردشگری در سراسر جهان است که سابقه آن به قرون و اعصار گذشته مرتبط می گردد و بطور کلی شامل سفرها و بازدیدهایی می شود که اصلی ترین هدف از آنها تجربه ای مذهبی ا ست. جاذبه های مذهبی، زیارتگاهها و اماکن مقدس هر ساله تعداد زیادی از گردشگران را به سوی خود جذب می کنند. تأسیسات اقامتی و پذیرایی این نوع از گردشگری مانند مسافرخانه ها و زائرسراها با توجه به بافت اجتماعی-فرهنگی و عقیدتی گردشگران و جامعه میزبان دارای ویژگی های خاص خود است که در هر کشوری از تنوع بسیار بالایی برخوردار می باشد.
شهرهای مکه، مدینه، کربلا، مشهد مقدس، واتیکان و بیت المقدس از مقصدهای مهم مسافران در گردشگری مذهبی در جهان می باشند. سازمان جهانی گردشگری تعداد گردشگران مذهبی در جهان را بین 400 تا 430 میلیون نفر در سال تخمین زده است.
مطابق آمار جهانی تنها در آمریکای شمالی گردش مالی صنعت گردشگری مذهبی بیش از یازده میلیارد دلار در سال می باشد. در این پژوهش با توجه به امکانات پژوهشگر، سعی شده است از نگرش سیستمی در گردشگری استفاده شود. روش اصلی پژوهش، تحقیق کیفی و در گردآوری و تحلیل داده ها، مشارکت و مشاهده مستقیم پژوهشگر در چند سال اخیر در امکانات گردشگری مذهبی در روستاهای مستعد خراسان جنوبی - روستاهای چنشت، کاهی، شهر مود و توابع آن، فوداج، رزگ، مزگ، علی آباد، درخش و بیدخت - می باشد که همراه با عکس های پژوهشگر درحین تحقیق میدانی در وضعیت های مختلف این روستاها می باشد.
مشاهدات و یافته های نویسنده نشان می دهند که اجرای درست طرح گردشگری مذهبی در روستاهای مستعد خراسان جنوبی می تواند در ایجاد اشتغال، بهبود وضعیت مسکن های روستایی، افزایش کیفیت زندگی مردم، بازگشت افراد بومی به منطقه، رشد و گسترش تربیت دینی در خانواده ها بویژه در کودکان و نوجوانان و جوانان، حفظ میراث تاریخی، توسعه گردشگری، توسعه پایدار و ماندگاری مردم در این منطقه محروم و در ضمن دارای قدمت تاریخی بسیار زیاد، در آینده بسیار موثر باشد.
1 مقدمه
در فرهنگ اسلامی، سیاحت به عنوان سیر آفاق مورد توجه قرار گرفته است و شاعر و نویسنده بزرگ اسلام و ایران، سعدی - علیه الرحمه - سفر کردن را موجب پخته شدن انسان های خام و بی تجربه می داند و سفر را یکی از مهمترین و اصلی ترین راههای کسب آموزش، تجربه و انتقال دانش در بین اقوام و نژادهای انسانی و بویژه در کودکان، نوجوانان و جوانان می داند. اسلام به انسان و نیازهای او نگاه ویژه ای دارد و آنچه را که به واقع زندگی را لذت بخش و آسان می کند و در جسم و روح و روان انسان موثر است، به رسمیت می شناسد.
گردشگری مذهبی یکی از رایج ترین اشکال گردشگری در سراسر جهان است که سابقه آن به قرون و اعصار گذشته مرتبط می گردد و بطور کلی شامل سفرها و بازدیدهایی می شود که اصلی ترین هدف از آنها تجربه ای مذهبی است.
در تعریف توریسم مذهبی آن عبارت است از بازدید گردشگران - با تعریف ویژه جهانگردی - از اماکن مقدس نظیر زیارتگاه ها؛ مقابر امامزاده ها و نظایر آنها می باشد. جاذبه های مذهبی، زیارتگاهها و اماکن مقدس هر ساله تعداد زیادی از گردشگران را به سوی خود جذب می کنند، تأسیسات اقامتی و پذیرایی این نوع از گردشگری مانند مسافرخانه ها و زائرسراها با توجه به بافت اجتماعی- فرهنگی و عقیدتی گردشگران و جامعه میزبان دارای ویژگی های خاص خود است که در هر کشوری از تنوع بسیار بالایی برخوردار می باشد.
یک اشتباه رایج در تعریف گردشگری مذهبی این است که یک فرد حتما می بایست متعلق به یک مذهب خاص باشد تا بتواند از مکان گردشگری مذهبی آن دین بازدید نماید در حالی که اینگونه نمی باشد. برای مثال می توان به شهر واتیکان اشاره نمود که از لحاظ معنوی برای کاتولیک ها دارای اهمیت زیادی می باشد ولی در عین حال هرسال میلیون ها غیر کاتولیک به خاطر هم ارزش های معنوی آن و هم به خاطر زیبایی های معماری آن مورد بازدید قرار می دهند.
برای بسیاری از طبقات اجتماعی، گردشگری مذهبی تنها فرصت سفر به شمار می آید. همچنین این وضعیت در جوامع متوسط و میانی که طبقات متوسط آن از نظر مالی و از نظر اجتماعی توانایی سفرهای طولانی را ندارند بیشتر به چشم می خورد و وقت آزاد آنها اکثرا به وسیله بازدید از اماکن مذهبی و زیارتی پر می شود. صاحب نظران صنعت گردشگری بر این باورند که به لحاظ موقعیت فرهنگی مذهبی خاص ایران در میان کشورهای دیگر، گردشگری مذهبی جای رشد و توسعه بسیاری در کشور ما دارد؛
با این وجود گردشگری مذهبی در ایران با وجود 8 هزار و 919 مکان مذهبی مقدس، هنوز فاقد ساماندهی تخصصی و متمرکز بوده و این وضعیت نابسامان حتی در شهرهای مهمی چون مشهد و قم نیز مشاهده می شود. این در حالی است که از این تعداد، دست کم 4 هزار و 319 اثر در زمره آثار ثبت شده در فهرست میراث ملی نیز قرار دارند و علاوه بر داشتن جاذبه زیارتی، دارای جاذبه های فرهنگی تاریخی هم هستند.
در فرهنگ اسلامی، سیاحت به عنوان سیر آفاق و مکمل سیر انفس مورد توجه قرار گرفته است. اسلام به انسان و نیازهای او نگاه ویژه ای دارد و آنچه را که به واقع زندگی را لذت بخش و آسان می کند و در جسم و روح و روان انسان موثر است، به رسمیت می شناسد
برای بسیاری از طبقات اجتماعی، گردشگری مذهبی تنها فرصت سفر به شمار می آید. همچنین این وضعیت در جوامع متوسط و میانی که طبقات متوسط آن از نظر مالی و از نظر اجتماعی توانایی سفرهای طولانی را ندارند بیشتر به چشم می خورد و وقت آزاد آنها اکثرا به وسیله بازدید از اماکن مذهبی و زیارتی پر می شود.
صاحب نظران صنعت گردشگری بر این باورند که به لحاظ موقعیت فرهنگی مذهبی خاص ایران در میان کشورهای دیگر، گردشگری مذهبی جای رشد و توسعه بسیاری در کشور ما دارد. با این وجود گردشگری مذهبی در ایران با وجود 8 هزار و 919 مکان مذهبی مقدس، هنوز فاقد ساماندهی تخصصی و متمرکز بوده و این وضعیت نابسامان حتی در شهرهای مهمی چون مشهد و قم نیز مشاهده می شود. این در حالی است که از این تعداد، دست کم 4 هزار و 319 اثر در زمره آثار ثبت شده در فهرست میراث ملی نیز قرار دارند و علاوه بر داشتن جاذبه زیارتی، دارای جاذبه های فرهنگی تاریخی هم هستند.
- توریسم مذهبی: عبارتند از بازدید گردشگران - با تعریف ویژه جهانگردی - از اماکن مقدس نظیر زیارتگاه ها ؛ مقابر امامزاده ها و نظایر آنها
- توریست مذهبی: گردشگرانی فرهنگی هستند که برای زیارت اماکن، آثار، یادمان های مذهبی، انجام اعمال مذهبی و دینی، ترویج و آموزش و گذران اوقات فراغت در مکان ها و مراکز مذهبی جهان سفر می کنند.در اینجا با دو دسته مختلف از جهانگردان روبرو می شویم ،دسته اول کسانی که از اماکن مقدسه در دین خود بازدید می نمایند و گروه دوم کسانی که از اماکن مقدسه سایر ادیان دیدن می کنند
- خصوصیات توریست های مذهبی:
- به عنوان اولین شاخه از توریست های آرام و بی آزار به حساب می آیند و تلاش می کنند از امکانات طبیعی موجود صرفه جویی کنند. هم چنین بیشترین هزینه را در رسیدن به اهداف خود می کنند.
- برای این گونه توریست ها بعد سفر اهمیت چندانی ندارد.
- به بهداشت زیاد اهمیت می دهند و قابل اعتماد و کم مدعا هستند.
- پول بیشتری نسبت به دیگر توریستها خرج می کنند و سوغات بیشتری نیز می خرند
