بخشی از پاورپوینت
اسلاید 1 :
راه های احقاق حقوق منصفانه جمهوری اسلامی ایران
در رژیم حقوقی بستر و زیر بستر دریای خزر
اسلاید 2 :
ژئوپلتیک دریای خزر
ماهیت: دریای بسته - enclosed sea
طول : 1030 – 1200 کیلومتر
عرض: 196 – 435 کیلومتر
موقعیت نسبت به آب های آزاد: تقریباً 26 متر پایین تر از سطح دریاهای آزاد
مساحت: 371 – 386 هزار کیلومتر مربع – بیشتر از مساحت خلیج فارس
خط ساحلی :
قزاقستان: 2320کیلومتر
ایران: 900 کیلومتر
روسیه: 695 کیلومتر
ترکمنستان: 1200کیلومتر
آذربایجان: 850کیلومتر
این دریا در میان 5 کشور محصور گردیده که :
از شرق با قزاقستان و ترکمنستان
از شمال با قزاقستان و روسیه
از غرب با روسیه و آذربایجان
ازجنوب با ایران
اسلاید 3 :
خطوط تقسیم ادعایی کشورها در سطح و بستر
اسلاید 4 :
رژیم حقوقی کنوانسیونی دریای خزر در گذر زمان
عهدنامه گلستان
فصل 5
1813میلادی
عهدنامه ترکمنچای
فصل 8
1828میلادی
قراردد 1921
فصل 9, 10 و 11
1921میلادی
کنوانسیون حفاظت از محیط زیست دریای خزر
2003 میلادی
قراردد 1940
ماده 12
1940میلادی
توافقتنامه باکو و آستاراخان در زمینه
دریای سرزمینی و منطقه ماهیگیری
2014 میلادی
توافقتنامه سال 2007 در زمینه عدم حضور کشورهای خارجی
2007میلادی
اسلاید 5 :
مفاد کلیدی عهدنامه های گلستان و ترکمنچای
عهدنامه گلستان ۱۸۱۳
فصل پنجم: کشتیهای دولت روسیه که برای معاملات بر روی دریای خزر تردد مینمایند به دستور سابق مأذون (مجاز) خواهند بود که به سواحل و بنادر جانب ایران عازم و نزدیک شوند و زمان طوفان و شکست کشتی از طرف ایران اعانت و یاری دوستانه نسبت به آنها بشود. کشتیهای جانب ایران هم به دستور سابق مأذون خواهند بود که برای معامله روانه سواحل روسیه شوند و به همین نحو در هنگام شکست و طوفان از جانب روسیه اعانت و یاری دوستانه درباره ایشان معمول گردد. کشتیهای عسکریه جنگی روسیه به طریقی که در زمان دوستی و یا در هر وقت کشتیهای جنگی دولت روسیه با عَلم و بیرق در دریای خزر بودهاند, حال نیز محض دوستی اذن (اجازه) داده میشود که به دستور سابق معمول گردد و أحدی از دولتهای دیگر سوای دولت روس کشتیهای جنگی در دریای خزر نداشته باشد.
عهدنامه ترکمنچای ۱۸۲۸
فصل هشتم: سفاین تجارتی روس مانند سابق استحقاق خواهند داشت که به آزادی بر دریای خزر به طول سواحل آن سیر کرده به کنارههای آن فرود آیند و در حالت شکست کشتی در ایران اعانت و امداد خواهند یافت و همچنین کشتیهای تجارتی ایران را استحقاق خواهد بود که به قرار سابق در دریای خزر سیر کرده، به سواحل روس آمد و شد نمایند و در آن سواحل در حال شکست کشتی به همان نسبت استعانت و امداد خواهند یافت. در باب سفاین حربیه که علمهای عسکریه روسیه دارند چون از قدیم بالانفراد استحقاق داشتند که در بحر خزر سیر نمایند، لهذا همین حق مخصوص کما فی السابق امروز به اطمینان به ایشان وارد میشود، به نحوی که غیر از دولت روسیه هیچ دولت دیگر نمیتواند در دریای خزر کشتی جنگی داشته باشد.
اسلاید 6 :
مفاد کلیدی عهدنامه 1921
قرارداد ۱۹۲۱:
فصل 1: دولت شوروی روسیه مطابق بیانیههای خود راجع به مبانی سیاست روسیه نسبت به ملت ایران رسماً اعلان مینماید که از سیاست جابرانه که دولتهای مستعمراتی روسیه که به اراده کارگران و دهاقین این مملکت سرنگون شدند نسبت به ایران تعقیب مینمودند قطعاً صرف نظر مینماید.
فصل 11: ظر به اینکه مطابق اصول بیان شده در فصل هشتم این عهدنامه منعقده در دهم فورال (فوریه) ۱۸۲۸ مابین ایران و روسیه در ترکمان چای نیز که فصل هشتم آن حق داشتن بحریه را در بحر خزر از ایران سلب نموده بود از درجه اعتبار ساقط است لهذا طرفین معظمتین متعاهدتین رضایت میدهند که از زمان امضاء این معاهده هر دو بالسویه حق کشتی رانی آزاد در زیر بیرقهای خود در بحر خزر داشته باشند.
فصل 12: دولت شوروی روسیه پس از آنکه رسماً از استفاده از فواید اقتصادی که مبتنی بر تفوق نظامی بوده صرف نظر نمود اعلان مینماید که علاوه بر آنچه در فصول نه و ده ذکر شد سایر امتیازات نیز که دولت سابق تزاری عنقا برای خود و اتباع خود از دولت ایران گرفته بود از درجه اعتبار ساقط میباشند.
اسلاید 7 :
مفاد کلیدی عهدنامه 1940
قرارداد ۱۹۴۰:
ماده 12:
1: با کشتیهایی که زیر پرچم یکی از طرفین متعاهدتین در دریای خزر سیر مینمایند در بندرهای طرف متعاهد دیگر چه در حین ورود و چه در مدت توقف و چه درموقع خروج از هر حیث مثل کشتیهای کشوری رفتار میشود.
2: کشتیهای مزبوره عوارض بندری دیگری نخواهد پرداخت جز آنچه قانوناً برای کشتیهای کشوری وضع گردیده آن هم به همان شرایط و با همان معافیتها…
3: کابوتاژ به کشتیهای کشوری طرفین متعاهدتین اختصاص دارد معهذا موافقت حاصل شده است که هر یک از طرفین متعاهدتین به کشتیهایی که زیر پرچم طرف دیگر سیر مینمایند حق کابوتاژ را برای حمل و نقل مسافر و بار در دریای خزر بدهد.
4: صرفنظر از مقررات فوق هر یک از طرفین متعاهدتین، ماهیگیری را در آبهای ساحلی خود تا حد ده میل دریایی به کشتیهای خود اختصاص داده و این حق را برای خود محفوظ میدارد که واردات ماهیهای صید شده از طرف کارکنان کشتیهایی را که زیر پرچم او سیر مینمایند از تخفیفات و مزایای خاصی بهرهمند سازد. ۵- کشتیهایی که در دریاهایی غیر از دریای خزر زیر پرچم یکی از طرفین متعاهدتین سیر مینمایند در آبهای کشوری و بندرهای طرف متعاهد دیگر از حیث شرایط کشتیرانی و هرگونه عوارض از همان حقوق و مزایایی که در این مورد به کشتیهای دولت کاملةالوداد اعطا میگردد بهرهمند میشوند.
اسلاید 8 :
کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر, شامل 1 مقدمه و 37 ماده
بخش اول: مقررات کلی (تعاریف, هدف و دامنه شمول)
بخش دوم: تعهدات کلی
ماده4- تعهدات کلی (جلوگیری, حفاظت و احیا, استفاده صحیح و همکاری با یکدیگر)
ماده 5- اصول (اصل احتیاطی با اتکاء به صرفه اقتصادی, اصل جبران و پرداخت خسارت, اصل دسترسی به اطلاعات)
ماده 6- تعهد به همکاری
بخش سوم: جلوگیری، کاهش و کنترل آلودگی
ماده 7- آلودگی ناشی از منابع در خشکی (شامل الزامات, تنبیهات, تشویق به استفاده از تکنولوژی)
ماده 8 - آلودگی ناشی از فعالیت در بستر دریا
ماده 9 - آلودگی ناشی از شناورها
ماده 10 - آلودگی ناشی از تخلیه
ماده 11 - آلودگی ناشی از سایر فعالیتهای انسانی
ماده 12 - جلوگیری از ورود، کنترل و مبارزه با گونههای غیر بومی مهاجم
ماده 13 - موارد اضطراری زیست محیطی
بخش چهارم - حفاظت، نگهداری و احیای محیط زیست دریایی
ماده 14 - حفاظت، نگهداری، احیاء و استفاده منطقی از منابع زنده دریایی
ماده 15 - مدیریت مناطق ساحلی
ماده 16 - نوسان سطح آب دریای خزر
بخش پنجم: آئین نامهها (شامل تبادل و دسترسی به اطلاعات, تحقیق و توسعه, پایش, همکاری و ارزیابی اثرات زیست محیطی)
بخش ششم: ترتیبات سازمانی (شامل فراهمایی (کنفرانس) طرفهای متعاهد و دبیرخانه کنوانسیون)
بخش هفتم: پروتکلها و پیوستها (شامل تصویب پروتکلها و تصویب پیوستها و اصلاحات)
بخش هشتم: اجرا و رعایت (شامل اجرای کنوانسیون, گزارشها, اجرا و رعایت, مسؤولیت و جبران خسارت, حل اختلاف)
بخش نهم: مواد نهائی
اسلاید 9 :
موافقتنامه های سه گانه روسیه, قزاقستان و آذربایجان
اولین تحرک جدی در زمینه حل و فصل مسایل دریای خزر در مهرماه 1371 صورت گرفت که به ابتکار ایران اجلاس وزرای محیط زیست کشورهای ساحلی در تهران تشکیل و منجر به تاسیس 7 کمیته تخصصی درزمینه های رژیم حقوقی، محیط زیست، کشتیرانی، ماهیگیری و منابع فسیلی شد. در این نشست همچنین توافق شد تا به اتفاق همه کشورهای ساحلی، سازمان همکاری های اقتصادی دریای خزر تشکیل شود و با رویکرد مشاع کامل دریا، بهره برداری از منابع زیربستر نیز با تشکیل کنسرسیومی به صورت مشترک انجام پذیرد. البته متعاقبا کشورهای ساحلی با استناد به بهانه هایی از اجرای تعهدات تهران سرباز زدند؛ از جمله اینکه تشکیل سازمان همکاری های اقتصادی را به تعیین رژیم حقوقی این دریا که تاکنون به سرانجامی نرسیده، پیوند زدند و به مرور زمان با اقدامات یک، دو و سه جانبه و بدون توجه به اتفاق آراء مبادرت به بهره برداری از منابع زیر بستر کردند.
در سال های 1998, 2001, 2002 و 2003 روسیه با قزاقستان و سپس با آذربایجان و همچنین قزاقستان با آذربایجان پروتکل های دو جانبهای را امضا کردند که با وصل کردن دو سر نقاط ساحلی این کشورها عملا حدود ۲۷ درصد دریا سهم قزاقستان و حدود ۱۹ درصد دریا سهم روسیه میگردد. سهمی حدود ۱۸ درصد هم با همین فرمول برای آذربایجان در نظر گرفته شده و درواقع ۶۴ درصد بستر دریا را این سه کشور میان خود تقسیم کردهاند. سهم ایران در این فرمول تنها ۱۳ درصد درنظر گرفته شد، اما ایران و ترکمنستان این نوع تقسیم بندی دو جانبه را به رسمیت نپذیرفتهاند و نظام تقسیم دریا را غیرقابل قبول میدانند. با این وجود طرفین مقابل به بهره برداری خود ادامه داد و در مقابل ایران نیز تاکنون اجازه بهره برداری در 20 درصد از مناطق مورد ادعا را نداده است. اخیراً ایران و آذربایجان به توافق رسیده اند تا تعیین نشدن نتیجه مذاکراتشان هیچ یک از طرفین اقدام به بهره برداری از مناطق مورد اختلاف ننماید.
اسلاید 11 :
مفاد کلیدی موافقتنامه همکاریهای امنیتی خزر - سال 2007, باکو
این سند با تأکید بر حفظ امنیت در این دریا، کشورهای حاشیه خزر را تنها عوامل اصلی برقراری امنیت در این حوزه معرفی کرده و بر این اساس، هرگونه حضور نیروهای خارجی را تحت هر عنوانی در این حوزه نفی میکند.
این قرارداد همچنین بر همکاری کشورهای ساحلی در مبارزه با تروریسم، قاچاق اسلحه و مواد مخدر، جرایم سازمان یافته و مهاجرت غیرقانونی تاکید کرده است.
اسلاید 12 :
مفاد کلیدی موافقتنامه سال 2014
در اجلاس چهارم سران در آستراخان، عرض منطقه حاکمیت ملی 15 مایل دریایی و عرض منطقه انحصاری ماهیگیری 10 مایل دریایی (مجموعا 25 مایل) تعیین شد. از سوي ديگر ما بقی دریا بهعنوان «پهنه مشترک» در نظر گرفته شد که بین 5 کشور مشترک خواهد بود.
اسلاید 13 :
ایران آخرین بار براساس رویه ای که در حقوق بین المللی دریاها مطرح است، به ویژه با استناد به بخشی از آراء دیوان بین المللی دادگستری بحث تقسیم منصفانه را مطرح کرده است که با در نظر گرفتن:
قدمت تاریخی کشورهای خزری
اشکال محدبی و مقعری سواحل دریا
شیب وعمق دریا
ترسیم خط مبدا پس از اتصال نقاط مرکزی محدبی
تعیین آب های ساحلی و سرزمینی تا حدود 25 مایل
تعداد جمعیت ساکن در شهرهای ساحلی خزر
اعمال بعضی از مسایل فنی و مهندسی
در صورت توافق سایر کشورهای خزری سهم ایران را به حدودی نزدیک به 18 درصد می رساند. این آخرین موضع تعدیل شده تهران پس از ارایه مدل های:
مشاع کامل سطح
بستر و زیربستر
تقسیم منابع زیربستر به ازای 20 درصد برای هرکشور ساحلی
مشاع سطح
ارایه شده است.
موضع ایران و اصل انصاف
اسلاید 14 :
مسائلی که از آن غافل بوده ایم
اصل حقوق مکتسبه.
کشورهای شمالی حاشیه دریای خزر به اصل ربوس یا همان تغییر بنیادین اوضاع و احوال استناد کرده و بدین ترتیب موافقت نامه های سال 1921 و 1940 را ملغی اثر می دانند.
امّا باید توجه داشت که اصل ربوس این توانایی را ندارد که حقوق مکتسبه را که ریشه در حق های انسانی دارد از حیز انتفاع ساقط نموده و آن حق هایی را که به موجب یک معاهده یا اعلامه مورد شناسایی قرار گرفته اند نسخ نماید.
زیرا می توان اذعان داشت به شهادت تاریخ و عرف شکل گرفته در این منطقه, همه طرف ها و ذینفعان حاشیه خزر حق بهره برداری مشاع از دریای خزر را به موجب عرف و نیز معاهدات سال 1921 و 1940 اکتساب کرده اند و تغییر بنیادین اوضاع و احوال در صورتی می تواند یک حق تاریخی را نسخ نماید که موضوع آن حق از بین رفته باشد.
به عبارتی دیگر تغییر طرفین مدعی و ایجاد کشورهای جدید نمی تواند اصل بهره برداری مشاع را خدشه دار نماید, بلکه در بهترین حالت می تواند طرفین و مدعیان بهره برداری را از دو کشور سابق به 5 کشور جدید تغییر دهد. بدین ترتیب هرگونه بهره برداری از دریای خزر نیازمند جلب نظر موافق همه شرکای این دریا خواهد بود.
واقعیت های جغرافیای-حقوقی حاکم بر بستر و زیر بستر دریا
یکی از اساسی ترین اصول حاکم بر بهره برداری از بستر و زیر بستر دریا, ریشه در موقعیت فلات قاره و شرایط آن در نسبت با خشکی یا سرزمینی داردکه یک دولت -کشور بر روی آن استقرار یافته است. در مباحثات صورت گرفته میان طرف های درگیر در رژیم حقوقی دریای خزر, به این مباحث پرداخته نشده است.
اسلاید 15 :
فلات قاره
اسلاید 17 :
فلات قاره و ویژگی های زمین شناسی دریای خزر
بستر خزر در بخش جنوبی به علت قرارگیری در ناحیه چین خورده آلپی، ریخت شناسی بسیار پیچیده ای را داراست. عرض فلات قاره در بخش شرقی خزر جنوبی خیلی بیشتر از بخش غربی است، بطوریكه در قسمت غرب 60-15 كیلومتر بوده و ژرفای مرز فلات قاره با شیب قاره از 60 متر (در محل تاقدیسها) تا 150 متر (در محل ناودیسها) متغیر است. در بخش شمالی خزر جنوبی تعداد زیادی جزیره و برآمدگی زیر آب وجود دارد كه منشأ بیشتر آنها گلفشان است. بار رسوبی رودخانه كورا نقش مهمی در فرایندهای تجمعی سواحل باختری خزر جنوبی ایفا میكند.
اسلاید 18 :
دیوان در قضیه مالت و لیبی گفته تا جایی که در کمتر از 200 مایل هستیم از حد خارجی حاشیه قاره استفاده نمی کنیم اما باید بپرسیم که اگر همه طرف های درگیر در فاصله کمتر از 200 مایل بودند چه؟ در قسمت جنوبی خزر ایران نسبت به ترکمنستان و ایران نسبت به آذربایجان از چنین وضعیتی برخوردار است.
اگر رژیم فاصله ها آنقدر پیچیده شود که نتواند مشکل را حل کند باید دست از آن کشید و به همان ریخت شناسی طبیعی یا مورفولوژی زمین روی آورد.
در اینجا فرمول های گاردنر و هدبرگ کمکی نمی کنند اما می توانند الگوی خوبی باشند.
به علت ریخت شناسی بستر دریای خزر و واقعیت های زمین ریخت شناسی آن, مناسب ترین روش تقسیم عادلانه و منصفانه فلات قاره دریای خزر میان طرفین است. در این تقسیم باید بیشترین منافع برای همه و کمترین ضرر برای همه تضمین گردد.
مشکل اساسی ما در خزر جنوبی بستر و زیر بستر دریاست و در این راستا واقعیت های زمین شناسی می تواند نقش کمک کننده داشته باشد.
