دانلود مقاله ابوالوفا بوز جانی

word قابل ویرایش
17 صفحه
4900 تومان

ابوالوفا بوز جانی

اـ ابوالوفا بوز جانی ۰
ابوالوفا محمدبن یحیی بن اسماعیل بورزجانی
(ریاضیدان و منجم معروف ایرانی (۳۲۸ـ ۳۸۸)

یکی از مفاخر علمی ایران و از بزرگترین ریاضیدان دوره اسلامی بوده است بنا به گفته ابن ندیم وی در روز چهارشنبه اول ماه رمضان سال ۳۲۸ در شهر بوزجان (تربت جام فعلی) تولد یافت. علم عدد و هندسه را نزد عموی خود ابوعمرو مغازبی و دایی خود ابوعبدالله محمد بود هندسه آموخت. در سال ۳۴۸ یعنی در سن بیست سالگی به عراق مهاجرت کرد و تا آخر عمر در بغداد می زیست.

ابن ندیم تاریخ درگذشت ابولاوفای بوزجانی را ذکر نکرده زیر کتاب الفهرست او تقریبا” ۱۰ سال پیش از فوت بوزجانی اتمام پذیرفته است. ابن اثیر در کتاب الکامل فی التاریخ تاریخ درگذشت بوزجانی را سال ۳۸۷ نوشته و ابن فلکان در وفیات الاعیان از وی نقل کرده است. اما ابن قضی تاریخ درگذشت بوزجانی را سوم ماه رجب سال ۳۸۸ ثبت کرده است.

بوزجانی بدون تردید یکی از مشهورترین منجمان و مهندسان زمان خود بوده است این مطلب از قضاوتی که معاصران وی و مورخان بعدی درباره او کرده اند کاملا” پیداست. ابن ندیم در کتاب الفهرست که تقریبا” ده سال پیش از فوت بوزجانی آن را به
پایان رسانیده شرح احوال و آثار او را به تفصیل آورده و ابن فلکان که در حدود سه
قرن بعد از بوزجانی می زیسته در کتاب و فیات الاعیان که درباره مشاهیر نوشته و

فقط از چند تن از مهندسان نام برده، ترجمه حال بوزجانی را آورده و او را یکی از مشاهیر در علم هندسه نامیده و نوشته است که او را در این علم استخراجات غریبه است و افزوده شیخ ما کمال الدین الوالفتح موسی بن یونس که در علوم هندسه و حساب قدح اعلی و ید طولی داشت در وصف کتابهای ابوالوفا مبالغه داشت و در اکثر مطالعات خویش بر آنها اعتماد می کرد و قول ابوالوفا را در اثبات مقاصد خود حجت می آورد و چند کتاب از تالیفات ابوالوفا نزد وی بود و ابوالوفا را در استخراج اوتار تصنیفی نیکو و سودمند است.

بوزجانی گاهی در کارهای علمی با معاصر خود بیرونی بوسیله مکاتبه شریک مساعی می کرده است بیرونی در کتاب تحدید نهایات الاماکن نوشته است که در سال ۳۸۷ هنگامی که او در خوارزم و بوزجانی در بغداد کسوفی را با قرارداد قبلی با هم رصد کرده و نتیجه را مقایسه کرده اند.
همچنین بیرونی در چند موضوع از آثار خود از رصد های بوزجانی یاد کرده و یا به مناسبتی از او نام برده و ازجمله در همان کتاب تحدید نهایات الاماکن نوشته است که ابوالوفا در محسبطی خود آورده که چندین سال به رصد میل اعظم پرداخته و آن را مساوی با ۲۳ درجه و ۳۵ دقیقه یافته و بیشتر رصدهای ابوالوفا در ایام عزالدوله (بختیار بن معزالدوله) در باب التبن بغداد انجام شد و بیشتر آنها در سالهای ۳۶۵ و ۳۶۶ صورت گرفته است.
ابوعلی حبوبی که معاصر بوزجانی بوده و ظاهرا” در حدود خوارزم می زیسته نیز با
بوزجانی مکاتبه داشته و دستوری برای محاسبه مساحت مثلث از او خواسته بوده و بوزجانی جواب او را در رساله مختصری داده بوده است و نیز ابونصر عراق در مقدمه رساله ((ا الفلکیه)) از نامه ای که بوزجانی به ابوعلی حبوبی در خصوص مسائل علمی نوشته بوده یا د کرده است.

اینکه بعضی از مولفان بوزجانی را استاد ابونصر عراق دانسته اند درست نیست .
اهمیت آثار ریاضی بوزجانی
الف) مثلثات
اهمیت آثار ریاضی بوزجانی بواسطه سهم بسزایی است که وی در پیشرفت علم مثلثات دارد. کتاب اعمال هندسی وی نیز بدیعترین کتاب و جالبترین اثری است که در دوره اسلامی درباره هندسه عملی پدید آمده است.

بخش مهمی از کتاب محسطی بوزجانی را می توان کتاب جامعی درباره علم مثلثات دانست که در آن دستورهای مهم مثلثات چه در مثلثات مسطح و چه در مثلثات کروی ثابت شده و در مسایل متعدد و متنوع مورد استعمال قرار گرفته است. در مثلث مسطح بوزجانی صحت روابط زیر را ثابت کرد و آنها را به کار بسته است .

بوزجانی این دستور را چنین بیان کرده است : (محاسبه جیب مجموع دو قوس و جیب تفاضل آنها به فرض آنکه هر یک از آن دو قوس معلوم باشد.جیب هر یک از دو قوس را در جیب تمام قوس دیگر که بر حسب دقایق شصتگانی بیان می کنیم ضرب کرده اگر مطلوب جیب مجموع باشد آنها را با جمع و اگر مطلوب جیب تقاضل باشد آنها را از هم کم می کنیم. در مثلث قائم الزاویه کروی بوزجانی دستورهای زیر را به دست آورده و آنها و را به کار بسته است (در این دستورهای B زاویه قائمه فرض شده است).

قدما این رابطه را کهالمروزه به قضیه سینوسها معروف است ((شکل منحنی)) و گاهی نیز در قانون الهیئه ؟؟ می نامیدند. وجه تسمیه آن به ((شکل منحنی)) این است که این رابطه منجمان را از به کار بردن ((شکل قطاع)) که به کار بستنش مشکل است بی نیاز می ساخت. البته کشف این رابطه بین ابونص عراق و بوزجانی و خنجدی و کوشیار حیلی که همه از ریاضیدانان ایرانی و معاصر یکدیگر هستند مورد بحث است. بیرونی در کتاب مقالید علم الهئیه شرحی در این باره نوشته و حق تقدم را در این باره با استاد خود ابونصر عراق دانسته است با این حال ظاهر امر این است که ابونصر عراق و بوزجانی هر یک جداگانه و مستقل از یکدیگر به این شکل دست یافته اند.

بوزجانی روشی نیز برای محاسبه جیب نیم درجه ابداع کرده و در محبسهای خود جیب و سهم و ظل مستوی و معکوس زوایای صفر تا نود درجه را رد ۱۵ دقیقه به ۱۵ دقیقه تا رابعه و خامسه (دستگاه شصتگانی) حساب کرده و آنها را در جدولی ثبت نموده است. و اگر نتایج محاسبات وی را به دستگاه اعشاری تبدیل کنیم تا هشت رقم

اعشاری آنها با مقدیر واقعی است. برای تهیه جدولهای ؟؟؟ وظل بوزجانی شعاع دایره را واحد اختیار کرده و اگر چه این فکر بدیع در بعضی از آثار بیرونی نیز دیده می شود ظاهرا” بوزجانی نخستین کسی است که آن را عملی کرده است. بوزجانی بعد

از بیان روابطی که بین خطوط مثلثاتی موجود است می نویسید: ((واضح است که اگر شعاع دایره را واحد بگیریم نسبت جیب تمام قوس به جیب آن مساوی با ظل مستوی (کتانژانت) خواهد بود)). کارادو نوشته است که گویی این عبارات را یکی از ریاضیدانان زمان ما به رشته تحریر درآورده است.
ب) هندسه:

کتاب اعمال هندسی بوزجانی مربوط به هندسه عملی است و در بین کتابهایی که مسلمانان در هندسه تالیف کرده اند بی نظیر است. در این کتاب سه مطلب مهم زیر بخصوص جلب توجه می کند:
یک : ترسیمات مختلف هندسی به وسله خط کش و فقط یک گشادگی دهالنه پرگار (که از ابتدا تا انتهای ترسیم ثابت نگاه داشته می شود) . این ترسیمات به قول وپکه نخستین نمونه یک نوع از مسائل هندسی هستند که در دوره رنسانس (سده های چهاردهم تا شانزدهم میلادی) عده ای از مهندسان را به خود مشغول داشت و از نیمه دوم سده هجدهم به بعد نیز چندین مهندس عالی مقام درباره آنها آثاری بوجود آوردند.
دو : تحل کامل و بدیع مساله زیر:

تقسیم یک مربع به عده معلومی مربعات یا تشکیل یک مربع با عده معینی از مربعات به وسیله پهلو به پهلو قرارد دادن آنها و بدون استفاده از قضیه قیثاغورث.
وپکه می نویسد که مطالعه این مبحث از کتاب اعمال هندسی بوزجانی تاثیری را که

بررسی کتاب دیوفنطس وی داشته است ظاهر می سازد و از طرفی که بوزجانی مساله ای را مطرح می سازد و آن را مورد بحث قرار می دهد می توان دانست که رابطه هایی که بین این مساله و بعضی از مطالب مربوط به نظریه اعدا موجود است از نظر وی پوشیده نبوده است.
سه : ساختن چند وجهیهای منظم او جند وجهی نیم منظم ) به طریقه ای غیر از روشهای متفاوت اقلیدس و پاپوس بکار بسته اند. به وجهی که به قول وپکه اگر قبول کنیم این مسئله (( استرئومتری)) در دست مهندسان مکتب اسکندریه در حال رکود نمانده بود ناچاریم بپذیریم که مسلمانان نیز وا گذاشتن آن به صورتی که آن را از مکتب مذکور فرار گرفته بودند اکتفا نکردند بلکه توانستند آن را به وجهی بدیع که قابل عرضه کردن به مورخان علوم است مورد بررسی قرار دهند .
علاوه بر سه مطلب فوق کتاب اعمال هندسی بوزجانی از جهات دیگر نیز جالب توجه است و باید مطالب آن را چداگانه مورد برسی قرار داد.

ج ) حساب:
کتاب حساب بوزجانی که عنوانش کتاب فی مایحتاج الیه الکتاب و العامل من علم الحساب است از جهت تاریخ علم حساب اهمیت دارد. این کتاب چنانکه از نامش پیداست . بیشتر مربوط به حساب عملی است و دارای هفت منزل و هر منزل آن دارای هفت باب است وبه همین جهت آن را کتاب المنازل السبع نیز می نامند .
بوزجانی در سه منزل اول این کتاب تعاریف و قاعده های مربوط به نسبت و ضرب و

تقسیم و مساحت را که در زمان او معمول بوده مدون نساخته و هر جا دیگران درباره آنها اشتباهی مرتکب شده بودنده اند آنها را تصحیح کرده است چهار منزل دیگر کتاب او مربوط به حساب عملی است در کتابهایی یوشکویجی و فرهنگ زندگینامه علمی درباره کتاب حساب بوزجانی بحث شده است. مباحثه در آکادمی علوم فرانسه راجع به بوزجانی :

در سده نوزدهم میلادی بحث مفصلی در آدکامی علوم کشورر فرانسه درباره کتاب محسبطی بوزجانی درگرفت که چند تن از دانشمندان فرانسوی در آن شرکت داشتند. این بحث از اینجا شروع شد که در ۲۸ ماه فوریه سال ۱۸۳۶ لویی آمالی سدیو در آکامی علوم فرانسه اداعا کرد که ابوالوفای بوزجانی، منجمی که در سده دهم مسلادی می زیسته، اختلاف سوم حرکت ما را که واریاسیون نامیده می شود ( و تا آن موقع کشف آن را به تیکو براهه نسبت می دادند) کشف کرده بوده است سدیومتن عربی قسمتی از کتاب المحسطی ابولاوفای بوزجانی را که به زعم او مشتمل بر کشف مذکور بود با ترجمه فرانسوی آن در اختیار آکادمی علوم فرانسه گذاشت و آکادمی هیاتی را مامور بررسی این نکته شگفت انگیز تاریخ نجوم کرد و این دو سوال ذکر شده است چرا منجمان مسلمان بعد از وی از بآن سخنی به میان نیاورده اند؟ ثانیا” آیا قسمت مورد بحث از کتاب محبسطی بوزجانی بعد از زمان نیکو براهه به نسخه خطی کتاب بوزجانی ملحق نشده است.

این بحث از سال ۱۸۳۶ تا ۱۸۷۱ در فواصل زمانی مختلف از سر گرفته شد و بالاخره

هم به نتیجه نرسید اینکه بالاخره در ماه ژوئن سال ۱۸۹۲ کارا دو موضوع را از نومورد بررسی قرار داد و نظریه خود را درباره آن در مقاله ای در روزنامه آسیایی منتشر ساخت و نشان داد که نظریه سدیو درست نبوده است.

آثار موجود ریاضی بوزجانی:
۱ـ کتاب مایحتاج الیه الکتاب و العمال من علم الحساب ـ کتاب المنازل السبع تفطی نام این کتاب را به صورت المنازل فی الحساب آورده است و در دره الاخبار نام آن به صورت المنازل ذکر شده و صاحب آن کتاب نوشته است : (( ابوالوفای بوزجانی از واصلان محل اعلی بوده است در ریاضیات و حساب و دلیل بر آن تصنیف اوست معنون به ((منزل)) و زیجی که ساخته است و حکیمی الجیب وقانع بوده است)).

این کتاب دارای هفت منزل و هر منزل آن دارای هفت باب است و ترجمه فارسی عنوانهای منازل آن از این قرار است منزل اول : در نسبت ، منزل دوم در ضرب و تقسیم، منزل سوم در مساحت، منرل چهارم در اعمال خراج ، منزل پنجم در تصدیف (صرافی) و مقیاسها (تقسیم به نسبت) ، منزل ششم در انواع گوناگون حساب که مورد احتیاج دوایر دولتی است و منزل هفتم در معاملات تجار .
بوزجانی این کتاب را به نام عضدالدوله دیلمی تالیف کرده است.

وپکه عنوانهای منازل و بابهای این کتاب را به زبان فرانسوی ترجمه کرده و قسمتهایی از آن کتاب توسط پژوهندگان مورد بررسی قرار گرفته است چند نسخه خطی از این کتاب در لندن و قاهره و رامپور و اسکوریال موجود است . احمد سلم سعید ان در سال ۱۹۷۱ میلادی متن عربی این کتاب را با مقدمه ای مفصل درباره تاریخ علم حساب (در ۶۰ صفحه و تعلیقات بسیار مفید ( در ۶۸ صفحه ) به چاپ رسانیده است.
۲ـ کتاب فی مایحتاج الیه الصانع من اعمال الهندسه
نام این کتاب در الفهرست و تاریخ الحکماء نیامده ولی نسخه خطی نفیسی از آن که برای کتابخانه الغلیک نوشته شده بود در کتابخانه ایاصوفیا ( به شماره ۲۷۵۳۵ ) در استانبول موجود است. یک نسخه خطی ناقص از آن در کتابخانه امبروزیان واقع در شهر میلان هست که سوتر آن را بررسی و قسمتهایی از آن را به زبان آلمانی ترجمه کرده است.
شرحهای کتاب اعمال هندسی:
بر کتاب اعمال هندسی بوزجانی دو شرح نوشته شده است:

یک: شرح الاعمال الهندسیه (عربی) این شرح را کمال الدین این یونس نوشته و نسخه خطی آن به شماره ۵۳۵۷ در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.
دو: فتوحات غیبیه ( فارسی)
مولف این شرح محمد باقر یزدی است و نسخه خطی آن به شماره ۵۳۷۱ در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است
۳ـ رساله فی ترکیب عدد الوفق فی المربعات
این رساله مربوط به ترکیب مربعات وفقی است و یک نسخه خطی آن در ایاصوفیا موجود است.

۴ـ جواب ابی لوفا محمد بن الوزجانی عما ساله الفقیه الوعلی الحسن بن حارث الحبوبی عن ایجاد مساحه المثلث بدلاله الاضلاع بدون معرفه الارتفاع . ابوعلی حبوبی از بوزجانی خواسته بوده که دستوری برای محاسبه مساحت مثلث بدون بکار بردن ارتفاع آن تعیین کند و بوزجانی این رساله مختصر را در جواب او نوشته است یک نسخه خطی (در دو صفحه) از این رساله در جز و مجموعه ای در دمشق موجود است. داده و آن را به زبان انگلیسی ترجمه کرده و با تاریخچه مختصر مساله و حل آن و همچنین فتوکپی صفحات متن رساله در مجله ی تاریخ علوم عربی جلد ۳ ، سال ۱۹۷۹ انتشار داده اند.

در دستور بوزجانی a,b,cاندازه های اضلاع مثلث هستند. البته در رساله مذکور دستور بدون بکار بردن رمزها و اصطلاحات کنونی و فقط بوسیله عبارات عربی بیان شده است . مولف بعد از اثبات دستور فوق در دستور دیگر نیز برای تعیین مساحت مثلث بر حسب اضلاع آن می دهد که البته با دستور فوق معادل است .
۶ـ رساله فی السنبه و التعریفات:

نسخه خطی این رساله در کتابخانه مجلس و نیز در جزو یک جنگ در کتابخانه شخصی آقای حسن عراقی در تهران موجود است (سرگین).
خاطر نشان می کنم که موضوع باب اول از منزل اول کتاب المنازل السبع بوزجانی که ذکر شده در شماره یک آثار ریاضی بوزجانی گذشت عبارت است از ((فی معنی النسبه و …)).

۵ـ المدخل الی صناعه الارثماطیقی
نسخه خطی این رساله در رامپور موجود است و نیز نسخه ی خطی رساله ای با عنوان رساله الارثماطیقی در تاشکند هست.
۷ـ رساله فی جمع اضالع المرجحات و المکتبات:
این رساله را بوزجانی در پاسخ ابوبشر ۰(یا یحیی) این سهل منجم تکوینی نوشته است و نسخه آن در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.
۸ـکتاب المحبسطی:
سوتر نوشته است که شاید کتاب محبسطی ابوالوفای بوزجانی و کتاب زیج واضح او یک کتاب واحد بوده باشد و یا اینکه ذیج واضح جدوالی بوده که همراه محسبطی بوزجانی مورد استفاده واقع می شده است ولی چون محبسطی بوزجانی به صورت ناقص موجود است و کتاب زبج واضح او از بین رفته است نمی توان در این باره تحقیق کرد. کمدی نوشته است که بیرونی در وسائل خود طوری از این دو کتاب نام برده که گویی دو کتاب جداگانه بوده اند.
یک نسخه خطی از قسمتی از محبسطی بوزجانی در کتابخانه ملی پاریس موجود است این نسخه سابقا” در جزو کتابهای کتابخانه شاهرخ بوده ، زیرا در چند صفحه آن مهری با عبارت در متن قرانه کتب السلطان الاعظم شاهرخ بهادر ) دیده می شود . همین نسخه ناقص بود که مورد استفاده سدیو واقع شد و درباره آن گزارشی به آکادمی علوم فرانسه تسلیم کرد ).

بوزجانی خود در مقدمه محبسطی آن را چنین تعریف کرده است:
(( هر چند این موضوع را عده ای از دانسمندان متقدم مانند ابرجس و ابلو ینوس و بطلیموس و غیره پیش از این مورد توجه قرار داده اند، در این کتاب ما روشی اتخاذ کرده ایم که هیچیک از آنان نکرده اند . ما راه وصول به این معلومات را ساده تر و کوتاهتر کرد کم و روشهای متداولی که برای متعلمان دشوار بود مانند شکل قطاع و نسبت مولفه، اجتناب ورزیدیم و چنان کردیم که از نزدیکترین و ساده ترین راه بتوان این معانی را، که پیش از این وصول به آنها بسیار دشوار بود،

به دست آورد. علاوه بر این به روشهایی که قدما برای رسیدن به هر یک از این معلومات ایراد کرده بودند اکتفا نکردیم،، بلکه راههایی تازه و برهانهایی جدید آوردیم و همچنین معانی دیگری که در علم هیات مورد احتیاج شدید است و قدما آن را ذکر نکرده بودند و به آنها افزودیم. و نیز استدلالهای هندسی را از اعمال حسابی جدا ساختیم تا اگر مهندس و محاسبانی باشند که هر یک به فن دیگری آشنایی نداشته باشد بتوانند به تنهایی کتاب را مورد استفاده قرار دهند و کسی که در هر دو فن دست دارد از هر دو بهره مند گردد و برای هر یک از موضوعها مثالی آورده ایم تا مبتدی از آن کمک بگیرد و کسی که در اعمال حساب کار آزموده نیست آن را نقطه اتکایی قرار دهد . و همچنین جداول را با دقت کامل فراهم آوردیم و آنچه را اهل این فن قبلا” تهیه کرده بودند تصحیح کردیم. پس اگر کسی که به این کتاب نظر می افکند در جوابهای مسایل اختلافی درباره ثانیه های و ثالثه ها با آنچه مورد قبول است، مشاهده کرد نباید در صحت این کتاب

شک کند علت این اختلافات تقریبات زیادی است که در محسابه جیبها (سینوسها) و وترها و ضلعها (تانژانتها) که اصول اعمال حساب هستند به کار برده ایم.
مدتها دانشمندان مغرب زمین گمان می کردند که محسبطی بوزجانی ترجمه المحبسطی بطلیموس است ولی بعدا” سدیو و کارادو و وپکه درباره این محبسطی مقالاتی نوشتند و اشاره دادند که محبسطی بوزجانی کتابی است مستقل.
دانشمندان دوره اسلامی این محبسطی را به نام ابوالوفای بوزجانی می شناختند و در آثار خود از آن نام می بردند مثلا” بیرونی در کتاب تحدید النهایات الاماکن نوشته است و ابوالوفا در محبسطی خود گفته است که سالها ی فروان رصد کرده….)).

المحبسطی بوزجانی به سه جنس و هر جنس به مقالات و هر مقاله به انواع وفصول تقسیم می شود و عنوان جنس اول آن چنین است : در الامورالتی ان یقدم ذکرهای لحرکات الکواکب و عنوان این جنس با عنوان مقاله اول از کتاب الکامل که ابن ندیم به بوزجانی نسبت داده شباهت دارد و از این روست که دانشمندان غربی گمان کرده اند که شاید این محبسطی با کتاب الکامل و یا با زیج الواضح یکی باشد.

به نظر کارادوو می توان محبسطی بوزجانی را به سه بخش عمده تقسیم کرد (هر چند این تقسیم با تقسیم خود ابوالوفا متفاوت است) که بخش اول آن شامل علم مثلثات است و بخش دوم آن روش به کار بردن دستورهای مثلثاتی درباره رصد هاست و بخش سوم مربوط به نظریه سیارات است.
نام محبسطی بوزجانی در فهرستی که ابن ندیم از تالیفات بوزجانی بدست داده نیامده

است . علت این امر این است که ابن ندیم کتاب الفهرست را در سال ۳۷۷ به پایان رسانیده و حال آنکه در محبسطی ابوالوفا از رصدهایی که در همان سال صورت گرفته گفت و گو شده است و بنابراین به احتمال قریب به یقیین تالیف محبسطی بوزجانی بعد از سال ۳۷۷ پایان یافته. این فرض با فرض اینکه محبسطی بوزجانی یا کتاب الکامل یا زیج الواضح او که نامشان در الفهرست آمده است یکی باشد منافات دارد.
۲ ـ جمال الدین صاحد ترکستانی
جمال الدین صاعد بن مصدق سعدی ترکستانی
(زنده در ۷۱۲)
دانشمند و ریاضیدان و استاد کمال الدین فارسی و به قول او ((افضل الحکماء الماخرین )) بود وکمال الدین فارسی کتاب البصائوفی اختصار تنقیح المناظر را به نام او نوشت و در کتاب تنقیح المناظر او را استاد خود نامید. وی در سال ۷۱۲ به تالیف می پرداخته است.
اثر ریاضی موجود وی : العلائیه (درحساب)
نسخه خطی این کتاب در اپسالا موجود است . ابوالحسن علی بن محمدبن کیخسرو بهمنی کتابی در حساب دارد که ممکن است شرح الغائیه باشد.

۳ـ جوهری
عباس بن سعید جوهری
ریاضیدان و منجم (اواخر سده دوم و اوایل سده سوم)
در زمان خلافت مامون (۱۹۸ـ۲۱۸) شهرت و اعتبار داشت. ملخمی خبیر و ریاضیدانی عالی قدر بود و بیشتر به هندسه می پرداخت. ولی نخستین کسانی بود که در جهان اسلام به رصد پرداخته اند. درصد های نجومی که در سال ۲۱۴ در بغداد و در سال ۲۱۷ در دمشق صورت گرفت شرکت داشت.
ابن ندیم در الفهرست دو کتاب به نام وی ثبت کرده است : کتاب تفسیر کتاب اقلیدس و کتاب الاشکال التی زادها فی المقاله الاولی من اقلیدس. این دو کتاب ظاهرا” از بین رفته. وی مولف زیجی نیز بوده که مفقود شده است.

اصل عباس بن سعدی معلومم نشد اگر چه بعضی او را بدون ذکر ذلیل از اهل فاراب معرفی کرده اند.
آثار موجود ریاضی وی : ۱ـ اصلاح کتاب اقلیدس
اصل این کتاب از بین رفته است . اما نصیر الدین طوسی در رساله در الشافیه عن الشک فی خطوط المتوازیه قسمتی از این کتاب را از قول عباس بن سعید نقل کرده است . در فرهنگ زندگی نامه علمی توضیحاتی درباره این قسمت خواهید یافت. نشاید این اصلاح الکتاب اقلیدس همان تفسیر کتاب اقلیدس بوده که نام آن را ابن ندیم آورده است.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 4900 تومان در 17 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد