بخشی از مقاله
چکیده:
عدالت فضایی در چگونگی توزیع خدمات عمومی از ساز و کارهای مهم پایداری شهرها و موثر در افزایش کیفیت زندگی شهروندان به شمار می رود. این مهم در شهرهای در حال توسعه مانند تهران که با افزایش جمعیت و کمبود منابع روبرو هستند از اهمیت بیشتری برخوردار است.
لذا هدف این پژوهش مطالعه و بررسی وضعیت خدمات عمومی در منطقه 13 تهران و چگونگی توزیع این خدمات در نواحی چهارگانه این منطقه می باشد. روش تحقیق پژوهش بر پایه مطالعه اسنادی، تحلیلی و ارزیابی اطلاعات است. با استفاده از نرم افزار spss، تکنیکهای تاکسونومی عددی و روش وزن دهی با استفاده از تحلیل مولفه های اصلی،و هم چنین مقایسه وضعیت خدمات عمومی این منطقه با سطح استاندارد و مناطق 22 گانه تهران، نتایج زیر حاصل گردید:
- میزان خدمات عمومی در منطقه 13 تهران از میانگین مناطق 22 گانه تهران و سطح استاندارد پایین تر می باشد هم چنین مشخص گردید در چگونگی توزیع خدمات عمومی در این منطقه از معیار واحدی استفاده نشده است چرا که ناحیه 4 به عنوان توسعه یافته ترین ناحیه با فاصله بیشتری از سایر نواحی قرار گرفته است.
- اولویت بندی توسعه نواحی چهارگانه این منطقه با توجه به تکنیک تاکسونومی عددی عبارتند از نواحی 4، 3، 1 و2 در حالیکه با استفاده از تکنیک وزن دهی به روش تحلیل مؤلفه های اصلی این اولویت بندی عبارت خواهد بود از نواحی 4، 3، 2 و 1
مقدمه:
یکی از مفاهیمی که بسیاری از علوم و اندیشمندان را در دهه های اخیر تحت تاثیر قرار داده است مفهوم عدالت است. مفهوم عدالت وابسته به زمان و مکان است، پس می توان گفت: "عدالت نیز مقید به زمان و مکان و نوع روابط نظام و ساختار اجتماعی است".
در علم جغرافیا نیز در دهه های اخیر به مفاهیمی چون عدالت اجتماعی و عدالت جغرافیایی توجه زیادی شده است چرا که در دنیای امروزی چشم انداز حیات بدون عدالت تاریک جلوه می کند.
از آنجایی که قرن بیست و یکم با شهری شدن جهان همراه می باشد و پیش بینی می شود که تا سال 2025، 61 درصد از جمعیت جهان در شهرها زندگی کنند لذا مفاهیم عدالت در شهرها نمود بیشتری پیدا می کند. فضای شهری از بهم پیوستگی و کنش متقابل فرایندهای اجتماعی و اشکال فضایی شکل گرفته و جایگاه عوامل متعدد و متنوع می باشد لذا تفاوت و ناهمگونیهای زیادی، چون تراکم و پراکندگی، تضاد بین کاربری اراضی شهری و... دیده می شود.
البته باید اذعان داشت که منظور از عدالت فضایی در شهرها فقط به عدالت درآمدی منتهی نمی شود بلکه شامل عدالت در بازتوزیع درآمدها، تولید اشتغال، توزیع خدمات و امکانات عمومی و... می باشد
یکی از ابزارهای مهم جهت نیل به عدالت فضایی در شهرها توزیع بهینه خدمات عمومی است چرا که توزیع نامناسب آن باعث محروم شدن عده ای از شهروندان از خدمات وتاسیسات زیربنایی شده که خود باعث پیامدهایی منفی چون دوقطبی شدن، شکاف روز افزون بین گروههای اجتماعی و افزایش آسیب های شهری خواهد شد. از اینرو نقش برنامه ریزان در کاهش پیامدهای منفی مذکور غیرقابل انکار است.
این مهم در شهرهای در حال توسعه مانند تهران که با افزایش جمعیت شهری و کاهش منابع و خدمات عمومی روبرو می باشند اهمیت بیشتری پیدا می کند زیرا مسؤلان شهری جهت تامین هزینه های ایجاد و نگهداری خدمات عمومی ناگزیر به سرمایه گذاری در مراکز و مناطق مرفه شهری می باشند که خود زمینه نابرابری فضایی را ایجاد می کند که با تغییرات سیستم شهری این نابرابریها شدت بیشتری می یابد.
منطقه 13 شهرداری تهران با جمعیت 288737 نفر در سال 1392 در منتهی الیه بخش شرقی تهران قرار دارد که شامل چهار ناحیه شهرداری می باشد.
این منطقه با افزایش تراکم جمعیت و کاهش خدمات عمومی از یک سو و توزیع نابرابر خدمات عمومی در بین نواحی از سوی دیگر مواجه می باشد لذا هدف این پژوهش مطالعه و بررسی وضعیت خدمات عمومی، چگونگی و توزیع آنها در منطقه 13 می باشد از اینرو سوالات اصلی پژوهش عبارتند از:
-1 وضعیت خدمات عمومی در منطقه 13 با توجه به استاندارها چگونه است؟
-2 توزیع و پراکندگی خدمات عمومی در بین نواحی چهارگانه منطقه 13 چگونه است؟
-1روش تحقیق
روش تحقیق این پژوهش بر پایه مطالعه اسنادی، تحلیلی و ارزیابی اطلاعات است. شاخص های مورد استفاده عبارتند از: شاخصهای آموزشی، فرهنگی، مذهبی، ورزشی، بهداشتی- درمانی، تاسیسات و تجهیزات شهری، گردشگری و فضای سبز که برای تحلیل و مطالعه این شاخصها از نرم افزار spss و دو تکنیک تاکسونومی عددی و روش سنجش توسعه از طریق وزن دهی به روش تحلیلی مولفه های اصلی استفاده گردید.
در تکنیک تاکسونومی عددی با استفاده از نرم افزار spss ابتدا فاصله هر ناحیه از ناحیه دیگر و سپس فاصله هر ناحیه از ناحیه ایده ال، از نظر شاخص های مذکور مورد محاسبه قرار گرفت و میزان توسعه نواحی مشخص شد. در روش وزن دهی ابتدا وزن، شاخص ها به روش تحلیل مؤلفه های اصلی تعیین و سپس با ضرب آنها در شاخص های مذکور، اولویت بندی مناطقه از نظر سطح توسعه بدست آمده و بالاخره برای ترسیم نقشه سیاسی-اداری منطقه 13 از Gis استفاده گردید.
-2مبانی نظری:
مفهوم عدالت در امور مختلف قابل تامل است و مفاهیم عدالت اجتماعی، عدالت فضایی و عدالت جغرافیایی و محیطی متاثر از چند بعدی بودن آن است. عدالت به برابری همه افراد در استفاده از امکانات، خدمات و فرصتهای زندگی و... اشاره می کند. در قرآن کریم بارها از واژه عدالت استفاده شده است که نشان دهنده میزان اهمیت عدالت در نزد خداوند متعال است
