بخشی از مقاله
چکیده
هدف/ زمینه: اهمیت و جایگاه کتابخانه های عمومی که کانون بهره مندی عموم مردم از انواع اطلاعات است، بر کسی پوشیده نیست. لذا بهره برداری از فناوری اطلاعات و ارتباطات از جمله وب اجتماعی و وب معنایی می تواند دورنمای تازه ای را در زمینه تحول و توسعه کتابخانه های عمومی ارائه دهد.
روش: روش بکار رفته در این مقاله، روش مروری - سندی - است و بعد از بررسی مشکلات و چالش های کتابخانه های عمومی به تشریح نقش فناوری معنایی- اجتماعی در برطرف ساختن مشکلات می پردازد.
یافته ها: کتابخانه های عمومی با چالش هایی از جمله مجموعه سازی متمرکز، عدم تناسب مجموعه ها بانیازهای استفاده کنندگان، استفاده ازابزارهای سنتی سازماندهی دانش در محیط وب، ضعف در کیفیت خدمات، انحصار خدمات در چارچوب دیواری کتابخانه ها، استخدام افراد غیر متخصص، و مدیریت متمرکز روبه رو هستند. استفاده از فناوری های معنایی-اجتماعی از جمله وب2، وب3 در کتابخانه ها می تواند در آینده ارائه خدمات مجموعه سازی، سازماندهی، اشاعه اطلاعات ، مدیریت و ... را متحول می سازد.
نتیجه گیری: کتابخانه عمومی معنایی- اجتماعی به عنوان دورنمای کتابخانه های عمومی، منجر توسعه و تنوع خدمات، کیفیت محتوا، مجموعه سازی غیر متمرکز، بهبود بازیابی اطلاعات، تعامل با کاربران و سازمان های دیگر و تغییر مدیریت میشود. کلیدواژه: کتابخانه عمومی، چالش ها، وب2، وب3، فناوری معنایی- اجتماعی، آینده نگری
مقدمه
تلاش در راستای بسط و گسترش هرچه بیشتر فرهنگ مطالعه؛ کمک به بالابردن سطح آگاهی های عمومی در زمینه های علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی؛ کمک به شکل گیری جامعه سالم ویادگیرنده و فراهم آوردن بستر و امکانات مناسب و به روز برای پیشرفت همه جانبه؛ به کارگیری فزاینده ی فناوری و روش های نوین علمی اطلاع رسانی؛ ایجاد زمینه مساعد برای تولید و تبادل دانش در جامعه؛ گسترش روابط و مبادلات فرهنگی بین کتابخانه های عمومی داخل و خارج از کشور؛ تقویت کننده ی مولفه های هویت ملی ایرانیان ؛ و... آنچه برشمرده شد از جمله اهداف نهاد کتابخانه های عمومی است که در عرصه و فضای عمومی جامعه ایفای نقش می نماید. همچنین از کتابخانه های عمومی با عناوین دانشگاه مردم، دروازهای به سوی دانش، مظهر دموکراسی، نهاد فرهنگی یاد می شود.
براین اساس اهمیت و جایگاه کتابخانه های عمومی که کانون بهره مندی عموم مردم از انواع اطلاعات است، بر کسی پوشیده نیست. با این وجود این نهاد غیر دولتی با چالش های عدیده ای همچون مجموعه سازی متمرکز - شهمیرزایی و فهیم نیا، - 1388، ضعف در کیفیت و تنوع خدمات - مسعودی، - 1392، مدیریت متمرکز، انحصار خدمات کتابخانههای عمومی در چارچوب دیواری کتابخانه ها، ارتباط یک طرفه با کاربران، و ... دست به گریبان است. حال این سوال مطرح می شود
در عصر فناوری اطلاعات و ارتباطات که هریک از جنبه هایی زندگی بشر را تحت تاثیر خود قرار داده است و دسترسی به اطلاعات را بیش از پیش تسهیل نموده؛ تداوم چالش های یاد شده چه فرجامی را برای کتابخانه های عمومی کشور رقم خواهد زد؟ بی تردید پیشرفت فناوری های اطلاعات و ارتباطات تغییر در رفتار اطلاع یابی و انتظارات کاربران در پی داشته است. کاربران عامل حیات کتابخانه ها هستند واین امر همراهی و همگامی کتابخانه ها را با فناوری های نوین ضروری می سازد؛ چرا که در غیر این صورت کاربران برای مرتفع ساختن نیاز اطلاعاتی خود رقبای کتابخانه ها را به عنوان جایگزین بر می گزینند.
از اینرو در سند چشم انداز نهاد کتابخانه های عمومی کشور در افق ایران 1404 از جمله ویژگی های کتابخانه های عمومی، پیشرو در بهره گیری از فناوری های نوین اطلاعاتی، با ایجاد کتابخانه های ترکیبی از طریق دیجیتال سازی اثر بخش خدمات و منابع در نظر گرفته شده است. از سوی دیگر به کارگیری صحیح و مناسب فناوری اطلاعات و ارتباطات در کتابخانه ها عمومی می تواند به عنوان راهکاری برای چالش ها در نظر گرفته شود. اگرچه نهاد کتابخانه های عمومی در زمینه بهره گیری از فناوری اطلاعات گام برداشته ولی در آغاز راه قرار دارد.
فناوری های معنایی- اجتماعی از جمله فناوری های اطلاعات و ارتباطات هستند که در کتابخانه های عمومی از آنها بهره برداری زیادی به عمل نیامده است. این نوع فناوری ها می توانند آینده ی تازهای را برای کتابخانه های عمومی رقمبزنند.
بر این اساس مقاله حاضر در پی معرفی فناوری های معنایی- اجتماعی نه تنها به عنوان راهکاری برای رفع چالش ها، بلکه به عنوان دورنمایی برای آینده کتابخانه های عمومی است.چرا که مشکلات کنونی ناشی از عدم شناخت آیندهای بوده است که اینک "زمان حال"نامیده میشود.به بیان روشنتر، چالشها و مشکلات کنونی، موجهترین دلیل برای اندیشیدن پیرامون دربارهی آینده است. ناگفته پیداست که بحرانهای امروز نتیجهی قهری نپرداختن به موانع و مشکلات، قبل از بروز آنها به شکل بحران است. افزون بر این تحولات تاثیرگذار عصر حاضر، ناشی از دگرگونیهای شگفت در حوزهی فناوری، پرداختن به آینده را اجتناب ناپذیر می سازد
مروری بر متون
وب در سال 1993 به عموم مردم معرفی گردید و در پی آن، فعالیت ها و خدمات کتابخانه ها را تحت تاثیر خود قرار داد. از جمله خدماتی که در وب1 از سوی کتابداران پذیرفته شد، فهرست عمومی پیوسته کتابخانه بود - نوروزی، . - 1385 با پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات نسل جدیدی از وب در سال 2004 معرفی گردید که وب2 نامیده شد و کتابخانه ها با بکارگیری خدمات وب2، کتابخانه 2 نامگذاری شدند. با ظهور نسل سوم وب با نام وب معنایی و کارایی آن در ذخیره و بازیابی اطلاعات، کتابخانه دیجیتالی معنایی و کتابخانه دیجیتالی معنایی اجتماعیمعرفی گردیدند.در ادامه روند تکامل کتابخانه ها تحت تاثیر نسل های وب تشریح می گردد.
- کتابخانه2 - کتابخانه اجتماعی -
اصطلاح کتابخانه 2 ناظر بر به کارگیری فناوری وب2 در خدمات کتابخانه است. این اصطلاح اولین بار در وبلاگ مایکل کیسی در سال 2005 به کار برده شد. در حال حاضر بیش از شصت و دو دیدگاه متمایز و هفت تعریف مختلف از کتابخانه 2 ارائه شده است - زیمر3، . - 2013 کیسی و سوستینک - 2007 - در کتاب خود بیان می کنند، هر تعریفی از کتابخانه 2 باید حداقل شامل موارد زیر باشد:
کتابخانه 2 یک مدل برای تغییر مداوم و هدفمند است؛ کتابخانه 2کاربران کتابخانه را از طریق مشارکت و خدمات کاربر محور قدرت و اختیار می بخشد؛
از طریق بکارگیری دو اصل اول، کتابخانه 2 به دنبال بهبود خدمات برای کاربران فعلی کتابخانه است در حالی که این کتابخانه در تلاش برای برقراری ارتباط با کاربران بالقوه نیز می باشد
با وجود دیدگاه ها و تعاریف گسترده و متمایز، توافق عمومی درباره کتابخانه 2 این است که اجرای فناوریها و خدمات کتابخانه2 به معنی آوردن تعامل، همکاری، و فناوری های کاربرمحور مبتنی بر وب بر خدمات و مجموعه کتابخانه ها است - زیمر، . - 2013 خدمات کتابخانه 2 شامل وبلاگ، ویکی، آر. اس. اس.، پیام رسانی فوری، شبکه های اجتماعی، رده بندی مردمی و پادکست است. در ادامه جدول1 به بررسی و کاربرد فناوری های وب2 در محیط کتابخانه ها می پردازد.
