بخشی از مقاله
چکیده:
مقدمه: امروزه جرم در هر جامعه ای بعنوان یک آسیب و مسئله اجتماعی تلقی میشود. در آسیب شناسی اجتماعی رفتارهایی نظیر ولگردی و تکدی نشانه فاصله گیری از میانگین رفتار جامعه و زندگی به سبک خاص محسوب می شود و گروهی دیگر نظیر اعتیاد نشان دهنده یک آسیب جسمی و روانی هستند. دسته ای دیگر از رفتارهای جرم انگاری شده در قلمرو حقوق و آزادی های فردی و اجتماعی شهروندان و حریم خصوصی آنها، عناوین مجرمانه راجع به نحوه پوشش افراد و نگهداری و استفاده از کالاها و خدمات فرهنگی در این طبقه قرار می گیرند.
روش: بر همین اساس هدف این تحقیق بررسی علل فعالیت های جرم آمیز بعنوان یک آسیب اجتماعی بوده که بصورت پیمایشی انجام یافته است. حجم نمونه مورد مطالعه 150 نفر که فعالیت جرم آمیز داشته و 400 نفر عادی بوده اند که به شیوه نمونهگیری طبقه بندی چند مرحلهای انتخاب شده اند. آزمون 2 - کی دو یا کای اسکور - و همچنین ضرایب فی و ضریب همبستگی را برای آزمون فرضیه ها بکار رفته است.
یافته ها: نتایج تحقیق نشان میدهد که متغیرهایی مانند قومیت، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، جنس، تحصیلات، یادگیری اجتماعی و منطقه محل سکونت با متغیر وابسته جرم رابطه معنی داری دارند.
بحث: نوع و میزان ارتکاب جرایم در همه مناطق مسکونی مجرمان یکسان نیست و تحت تاثیر ارزش ها و باورداشتهای ساکنین مناطق مختلف قرار خواهد گرفت.
مقدمه
اطلاعات موجود حکایت از وقوع نرخ بالای ارتکاب جرم، بی نظمی و هنجارشکنی از سوی برخی افراد ساکن در مناطق حاشیهنشینی دارند. بر اساس مطالعات قبلی که در شهر اهواز صورت گرفته این اندیشه در ذهن تقویت شده است که احتمالا بین وقوع جرم جوانان و زندگی در محلههای حاشیه نشین همبستگی وجود دارد. بسیاری از رفتارهایی که طبق فرهنگ عمومی حاکم بر جامعه، کجروی یا انحراف به شمار میآید در مناطق حاشیهنشینی امی عادی است محسوب می شود.
در بسیای از کشورها و مناطقی که با معضل حاشیهنشینی مواجه هستند، مشکلات اجتماعی دیگری که پیامد این معضل میباشد مانند بالا رفتن نرخهای جنایت، روسپیگری، خرید و فروش و اعتیاد به مواد مخدر، بزهکای، سرقت و قاچاق در مناطق موسوم به به حاشیهنشینی در مقایسه با مناطق متعارف شهری سنگینتر و فراوانتر است.
علیرغم آنکه شاهد طرح این مساله در محافل انتظامی، دادگستری و علمی دانشگاهی هستیم که جهت بیان میزان وقوع جرائم در مناطق و شهرهای مختلف، تنها به اعلام صرف تعداد وقوع جرایم مختلف و تعداد مجرمین و دستگیرشدگان آن مناطق بسنده مینمایند و بر اساس همین اعداد و ارقام به مقایسه و ارزیابی میزان جرایم و مجرمین آن مناطق با مناطق دیگر پرداخته می شود، اما توجهی به این امر نمی نماید، که تنها بیان تعداد وقوع جرایم و مجرمین بدون در نظر گرفتن جمعیت و میزان مساحت جغرافیایی آن مناطق و شهرها اعتبار و اطمینان علمی لازم جهت ارزیابی و مقایسه در مورد مناطق مختلف را نخواهد داشت.
لذا با عنایت به لزوم بررسی علمی جرم و جنایت و حوزه فعالیت نیروی های انتظامی در شهر اهواز این پژوهش می کوشد ارتباط شرایط اجتماعی- اقتصادی محل سکونت را در نوع رفتار و فعالیت مجرمانه آنان را بشناسد. بنابراین اهمیت مسأله جرائم و حاشیهنشینی، نه تنها از نظر امنیت و ارزشهای اعتقادی و انسانی بلکه به دلیل انتظام و امنیت ملّی و منافع اجتماعی و اقتصادی بسیار ضروری است. همچنین از آن جهت که جرائم یک بحران و مسأله اجتماعی است ، لذا ضرورت می یابد که سازمانهای امنیتی و انتظامی، برنامهریزان و مسئولان منطقه از آن اطّلاع بیشتری حاصل کنند تا در زمینه اقدامات و نظارتها، اولویتها را مشخّص نمایند.
تحقیقات پیشین
تحقیقی تحت عنوان بررسی اختلالات رفتاری کودکان و نوجوانان - خرابکاری - بزهکاری و رفتار ضد اجتماعی - توسط نوربخش و درویش در سال 1375 در بین حاشیه نشینان راهآهن با روش پیمایشی و با استفاده از تکنیک پرسشنامه و مصاحبه صورت گرفته است. که نتایج زیر به دست آمده است: میزان شیوع ارتکاب این رفتارهای خرابکارانه با عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی رابطه مستقیمی دارد. فرزندان والدینی که دارای اختلال شخصیتی و یا اعتیاد به مواد مخدر و مشروبات الکلی داشته و یا اینکه متراکه نموده اند، رفتارهای خرابکارانه به مراتب شایع تر از کل جمعیت است.
میزان رفتار خرابکارانه تا حدودی به گروهی که نوجوانان و جوانان در آن عضو است، بستگی دارد. این محققان خصوصیات عمده افراد خرابکار را به این صورت خلاصه می کنند: دارا بودن روابط عاطفی بسیار زیاد نسبت به گروه همسن خود بدون هیچگونه چشمداشتی از جانب آنها، رفتارهای نامناسب در محیط مدرسه، دروغگویی مداوم، دزدی بدون اینکه با صاحب مال برخورد کند، مقصر ندانستن دوستان و لو ندادن آنها هنگام لو رفتن، در پایان این تحقیق نشان داد که عمده ترین دلایل خرابکاری، دلایل بیولوژیک، محیطی - فرهنگی، اجتماعی، طبیعی - و خانوادگی هستند.
در خانواده هایی که زن مسلط و نان آور است، پسر جوانی که در آرزوی مرد شدن به سر می برد، ناچار باید از دنیایی که قوانین زنانه بر آن حاکم است، راه فراری بیابد و مردی خویش را ثابت نماید. لذا دست به اعمالی خرابکارانه می زند. جوانان و نوجوانان خرابکار چنین احساس می کنند که تنها راه به دست آوردنه هویت اجتماعی، هویت یافتن در یکی از گروههای بزهکار موجود در محله است، لذا عضو چنین گروههایی می شوند و دست به رفتارهای خرابکارانه می زنند.
نتایج تحقیق نقش مهاجرین در نوع ومیزان جرائم ارتکابی در شهر تهران نشان داد که تنوع و تفاوتهای قومی و فرهنگی در بخش های مختلف کشور در شکل دهی الگوهای رفتاری افراد جامعه و از جمله بزهکاران تاثیر دارد و با تغییر خاستگاه فرهنگی مبداء مهاجرت این افراد، گرایش به نوع جرم ارتکابی آنها نیز تغییر می کند تحقیق بررسی رابطه بین عوامل جمعیت شناختی و بوم شناختی با نرخ جرائم و همچنین شناسایی نقاط جرم خیز و جرائم خاص هریک از مناطق هشت گانه شهر شیراز که جامعه آماری این پژوهش کلیه مجرمین دستگیر شده شهر شیراز در سال 1382 بوده و جمعیت نمونه نیز 2653 نفر مجرمین هشت جرم : قتل، آدم ربایی، سرقت های مسلحانه، جعل اسناد، کلاهبرداری، و غصب عناوین، کیف قاپی، سرقت های عادی می باشد .
یافته ها نشان میدهد که در مورد رابطه بین سابقه کیفری، تحصیلات و سن با نوع جرم، بررسی در دوسطح انجام گرفت که در سطح اسمی رابطه معناداری بین آن ها با نوع جرم حاصل گردید، ولی در سطح ترتیبی بین سن و نوع جرم رابطه معناداری به دست نیامد.تراکم جمعیت با متغیرهای نرخ قتل، جعل اسناد، کلاهبرداری، کیف قاپی وسرقت های عادی رابطه معناداری داشت، ولی تراکم جمعیت با متغیرهای نرخ آدم ربایی، سرفت های مسلحانه و غصب عناوین رابطه ی معناداری نداشت .
در واقع، برخی محدوده ها یا نقاط خاصی از شهر به دلیل وجود عناصر کالبدی، اجتماعی و اقتصادی دارای تعداد جرم زیادی می باشند که پایانهها و ایستگاههای حمل و نقل شهری، برخی گذرها و حواشی شهر دارای این خصیصه هستند - شرمن، . - 2014 پس از مطالعاتی که در محلات کثیف » میلواکی « صورت گرفت ، نتایج نشان داد که این محلات %69 غارت گریها و حملات، % 21 از جرمهای مربوط به ایجاد ضرب و جرح شدید و سایر بزهکاری های مشابه %60 از آدمکشی های عمدی، % 72 از سوء استفاده ها و دزدی های تجارتی، %22 از مشروب خواری های شهر را به خود اختصاص داده اند.
همچنین %72 از کسانی که به جرم توزیع مواد مخدر دستگیر شده اند، متعلق به این محلات می باشند. بر همین اساس ویلسون2 و کلینگ 3 در سال 1982 با ارائه نظریه پنجره های شکسته معتقدند که عدم مراقبت عمومی و بهم ریختگی محیطی و وجود رفتارهای بیادبانه در این مکانها موجب افزایش جرم میشود - پرکینس، . - 2008 در دیدگاه اکولوژیکی ارتباط میزان جرم با برخی شاخصهای اجتماعی، اقتصادی مبین منزلتهای پایین جامعه سنجیده می شود - شکویی، . - 1369 در تئوری محرومیت نسبی، جرم شناسان معتقدند که نابرابری درآمد در جوامع مختلف هم تولید فشار می نماید وهم باعث افزایش میزان جرم در آنها می شود.به خاطر اینکه شکاف عمده بین فقیر وغنی، کینه توزی وعدم اعتماد را به وجود میآورد و چنین وضعیتی سرانجام منجر به خشونت و جرم میشود .
