بخشی از مقاله
چکیده
آشنایی دانشگاهیان و روشنفکران ایرانی با دیدگاههاي نظریهپردازان آسیایی به دلیل وجود زمینهها و مسایل مشترك میتواند افقهاي معرفتی را گسترش داده و امکان تبادل تجربیات را فراهم سازد. در این میان سیدحسین العطاس یکی از مؤثرترین اندیشمندان آسیاي جنوب شرقی بوده است که در طی دههها آثار متعددي را در مورد مسائل فکري، دانشگاهی و اجتماعی به رشته تحریر در آورده است.
سیدفرید العطاس فرزند او نیز در نظریهپردازيهاي پدرش مشارکت جسته و برخی از ابعاد آن را گسترش داده است. در این مقاله اندیشههاي سیدحسین و سیدفرید العطاس در خصوص وضعیت علوم اجتماعی در کشورهاي جهان سوم و راهبردهاي ارتقاء این وضعیت از طریق گسترش علوم اجتماعی مستقل و دگرواره مورد بحث و بررسی قرار میگیرند.
این نوشتار به بررسی دیدگاه العطاسها دربارة رابطه علوم اجتماعی مستقل با مسأله شرقشناسی معکوس و بومیگرایی میپردازد و دیدگاه آنان دربارة علوم اجتماعی دگرواره و معیارهاي مناسب براي گسترش علوم اجتماعی در کشورهاي جهان سوم در دو بخش بررسی میشوند. بخش نهایی این نوشتار با نگاهی به خلاصه مباحث طرح شده در این مقاله دستاوردهاي اندیشههاي سیدحسین و سیدفرید العطاس و نسبت آن با مباحث موجود در فضاي فکري ایران را مورد ارزیابی قرار میدهد.
مقدمه
سیدحسین العطاس 2007 - - 1928 جامعهشناس و روشنفکر مالزیایی یکی از اندیشمندان برجسته و نوآور آسیایی است که آراء و نظریات او در زمینههاي مختلف قابل طرح و ارزیابی میباشد. با توجه به زمینههاي مشترك تاریخی و فرهنگی ایران با کشورهایی چون مالزي و اندونزي و با توجه به مسائل کمابیش مشترکی که در بین کشورهاي منطقه و قاره وجود دارد، آشنایی جامعهشناسان و به طور عامتر دانشگاهیان و روشنفکران این کشورها با دیدگاههاي همدیگر میتواند افقهاي معرفتی را گسترش داده و در انتقال تجربیات ارزنده به یکدیگر مؤثر باشد.
منطقه آسیایی جنوب شرقی یکی از کانونهاي فعال اندیشه در نیمه دوم قرن بیستم در قلمرو مسائل مورد علاقه جامعه دانشگاهی و روشنفکري ایران بوده است. برخی از اندیشمندان کشورهاي منطقه مزبور بسیاري از مسائل اساسی چون راهبردهاي تکوین و توسعه علوم اجتماعی و علومانسانی، رابطه شرق و غرب، جنبههاي نظري و کاربردي توسعه، و روابط پدیدههاي دانشگاه، سیاست و فرهنگ، و همچنین ارتباط مردم، روشنفکران و سیاستمداران را به بحث و بررسی گذاشتهاند.
این علایق مشترك نه تنها در کشورهایی چون مالزي، اندونزي، سنگاپور، فیلیپین و تایلند مطرح شدهاند بلکه در نشستها و کنفرانسهاي منطقهاي و با مشارکت اندیشمندان و پژوهشگرانی از کشورهاي منطقهاي و آسیایی مورد بحث و بررسی قرار گرفتهاند. در طی چند دهه گذشته، دامنه این مباحث به مجلات معتبر بینالمللی نیز کشیده شده است و اندیشمندان این کشورها خود را در یک گفتوگوي عمومی درگیر کرده و مباحث خود را از سطوح ملی به سطح جهانی کشاندهاند و بدین ترتیب ادبیات گستردهاي در این خصوص ایجاد کردهاند که آشنایی با آنها براي گسترش افق فکري دانشگاهیان و روشنفکرانی ایرانی بسیار مفید میباشد.
در این میان سیدحسین العطاس یکی از مؤثرترین اندیشمندان آسیاي جنوب شرقی بوده است که در طی دههها آثار متعددي را در مورد مسائل فکري، دانشگاهی و اجتماعی به رشته تحریر درآورده و در طول زندگیاش همواره به عنوان یک جامعهشناس و روشنفکر جهانی و اثرگذار محسوب میشده است.
هرچند اندیشه هاي العطاس گسترده و چندلایهاي بوده و از ابعاد مختلف قابل طرح و ارزیابی میباشد ولی در این نوشتار دیدگاههاي او در مورد وضعیت علوم اجتماعی در کشورهاي جهان سوم مورد بررسی قرار میگیرد. این اندیشمند مالزیایی با طرح مقوله علوم اجتماعی مستقل به بررسی نسبت آن با علوم اجتماعی جهانی پرداخته است.
سیدفرید العطاس فرزند او نیز در نظریهپردازيهاي پدرش مشارکت جسته و برخی از ابعاد آن را گسترش داده است و با توجه به میراث فکري پدر و تجربیات سایر اندیشمندان آسیاي جنوب شرقی، خاورمیانه و شمال آفریقا و آمریکاي لاتین مفهوم لوابستگی دانشگاهی1ل و لعلوم اجتماعی دگرواره2ل را مطرح کرده است. آثار سیدفرید العطاس علاوه بر اهمیت مستقل خود در فهم بهتر اندیشههاي سیدحسین العطاس نیز داراي اهمیت تفسیري میباشد.
در این مقاله اندیشههاي سیدحسین و سیدفرید العطاس در خصوص وضعیت علوم اجتماعی در کشورهاي جهان سوم و راهبردهاي ارتقاء این وضعیت از طریق گسترش علوم اجتماعی مستقل و دگرواره مورد بحث و بررسی قرار میگیرند. هدف این نوشتار ایجاد آشنایی بیشتر با زمینههاي فراهم شده توسط سیدحسین و سیدفرید العطاس براي بازاندیشی در خصوص علومانسانی و اجتماعی و به طور خاصتر جامعهشناسی در کشورهاي جهان سوم میباشد و این هدف از طریق پاسخگویی به سوالات زیر پیگیري میشود:
-1 علوم اجتماعی رایج در کشورهاي جهان سوم با چه چالشها و نارساییهایی مواجهاند؟
-2 گفتمانهاي علوم اجتماعی مستقل و دگرواره از چه ویژگیهایی برخوردارند؟
-3 علوم اجتماعی مستقل و دگرواره را با چه معیارهایی میتوان ارزیابی کرد؟
-4 آیا گفتمانهاي مزبور با عینیت و عامگرایی علوم اجتماعی به عنوان یک دانش جهانی سازگاري دارند؟
-5 آیا العطاسها با بومی شدن و بومیگرایی علوم اجتماعی موافقت دارند؟
