بخشی از مقاله
چکیده:
نیاز غریزی ، عاطفی و طبیعی انسان ها حکم می کند که زوجین پس از ازدواج صاحب فرزند شوند و در واقع برای اکثر افراد، مفهوم خانواده با تولد فرزند شکل می گیرد .در دو دهه اخیرموفقیت های قابل توجهی در زمینه تکنولوژی نوین باروری حاصل شده است، و زوجین نابارور نیز با محدودیت قانونی برای استفاده از این تکنولوژی ها روبرو نمی باشند.
با این حال، همه زوجین نابارور از این تکنولوژی های جدید استفاده نمی کنند و تصمیم گیری در مورد استفاده از این تکنولوژی ها متأثر از درک آنها و نیز انتظارات و نگرش جامعه نسبت به استفاده ا ز این تکنولوژی است . از اینرو، ارائه شناخت عمیق تری از درک و نگرش زوجین نابارور می تواند جنبه های اجتماعی - فرهنگی تصمیم گیری زوجین نابارور در استفاده از این تکنولوژی های مدرن را روشن سازد.
هدف از پژوهش حاضر بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر اهدا گامت از دید زوجین نابارور در شهرستان اهواز میباشد. این پژوهش یک بررسی پیمایشی است جامعه آماری آن کلیه زنان نابارور که در سال 93 به مرکز ناباروری اهواز مراجعه کرده اند بوده اند.وروش نمونه گیری در این پژوهش به روش خوشه ای مطبق می باشد و حجم نمونه مقتضی براساس فرمول کوکران، 248نفر تعیین شده است.
به طوری که پرسشنامه طراحی شده توسط محقق - طبق ضریب آلفای کرونباخ - مورد تایید و اعتبار آن از نوع صوری بوده است.برای تجزیه تحلیلدادها از نرمافزار آماری SPSS21 و از روشهای آماری آزمون خی دو، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون استفاده شده است.فرضیه های پژوهش عبارتند از:
.1بین وضعیت اعتقادات مذهبی اهداء کننده و پذیرش اهداء گامت رابطه وجود دارد.
.2بین آشنایی با پیشینه اهداء کننده و پذیرش روش اهداء گامت رابطه وجود دارد.
.3بین میزان آشنایی با پروژه اهدا گامت و پذیرش روش اهداء گامت رابطه وجود دارد. یافتههای تحقیق نشان داده است که از بین کلیه فرضیات فرضیه اول، دوم تایید شده و فرضیه سوم معنادار نبوده است.
مقدمه:
ناباروری از نظر پزشکی عبارت است از » بارور نشدن یک زوج پس از یک سال تماس جنسی منظم بدون استفاده از روش های پیشگیری از بارداری -
یکی از انتظارات و اهدافی که افراد در تشکیل خانواده دارند داشتن فرزند است که این امر می تواند بنیان خانواده را تحکیم بخشد، نیاز عاطفی و روحی افراد را برطرف نماید و در نهایت موجب تجدید و تداوم نسل گردد. در سیستم های پدرسالاری مادر شدن منشأ احترام و قدرت است. جامعه برای زنی که مادر می شود. ارزش قائل است.
اهمیت داشتن فرزند و حمایت و تأکید جامعه در این مورد به اندازه ای است که چنانچه زوجی داوطلبانه قصد کنترل تعداد فرزندان در جهت فاصله گذاری بین تعداد فرزندان و بویژه بین ازدواج و تولد اولین فرزند را داشته باشند، فشارهای اعضاء خانواده و جامعه موجب می شود که افراد در تصمیم خود تجدید نظر کنند.
مرور مطالعات بیانگر این است که زنان بار اصلی ناباروری را به دوش می کشند. این بار ممکن است شامل سرزنش به دلیل شکست در فرزندآوری، پریشانی، اضطراب، غم و اندوه، ترس، طرد از اجتماع، تهدید به ترک و طلاق و یا زندگی در شرایط چند همسری شود. ایران از جمله کشورهایی است که از نظر اجتماعی - فرهنگی و مذهبی اهمیت خاصی به فرزندآوری می دهد. فرهنگ عمومی جامعه ایران نیز از نقطه نظر مذهبی و تاریخی، فرزندان را موهبت الهی قلمداد می کند و بی فرزندی را امر ناخوشایندی می شمرد. اصطلاح » کور بودن اجاق «در جامعه ایرانی به خانواده های بدون فرزند اطلاق می شود. این هنجارهای حاکم بر خانواده عموماً از پشتوانه فرهنگی نیز برخوردارند. این در حالی است که مطابق آمارهای ایران دارای یک و نیم میلیون زوج نابارور می باشد.
بدیهی است که فشار اجتماعی برای داشتن فرزند منجربه رنج روانی، فیزیکی و اجتماعی می شود .به ویژه برای زنان که نقش مادری، عنصری از پایگاه و هویت آنها را می سازد و داشتن فرزند منبعی از قدرت زن در خانواده و جامعه محسوب می شود، طبیعی است که با از دست دادن آن آسیب روانی، شخصیتی و اجتماعی زیادی ببینند .در چنین موقعیتی افراد به خصوص در جوامع پروناتالیست - طرفدار افزایش جمعیت - حاضر به انجام هر کاری هستند و علی رغم اینکه خطرهایی سلامتی آنها را تهدید می کند، همه نوع اقدام درمانی اعم از سنتی و مدرن را انجام می دهند
چگونگی فهم و برخورد با ناباروری به عوامل فرهنگی بستگی دارد . بعضی از فرهنگها استفاده از درمانگران سنتی مانند سحر و جادو را تقویت می کنند ؛ بسیاری تکنیک های پزشکی را به دلایل فرهنگی نمی پذیرند و به جای کمک از فن آوری های درمانی، از شبکه اجتماعی کمک می گیرند و از طریق فرزندخواندگی و یا طلاق وازدواج مجدد بر ناباروری فائق می آیند .راه حل دیگری که بسیاری از جوامع اتخاذ می کنند تغییر قانون یا احکام مذهبی در خصوص استفاده از تکنیک های پزشکی است
از اواسط نیمه دوم قرن بیستم پیشرفت های چشمگیری در زمینه فن آوری های کمک باروری حاصل شده است. در سال 1987 اولین کودک آزمایشگاهی، لوئیز براون ، به روش IVF متولد شد. فن آوری های پیشرفته لقاح خارج رحمی با بکارگیری رو شهای مختلف باعث درمان ساده تر نا باروری شده است - اینهورن،2003 به نقل از عباسی شوازی و همکاران . - 1385 اهداء گامت نیز یکی از روش هایی است که باعث درمان بسیاری از زوجین نابارور گشته است . برخی از زنان نا بارور به علت عدم فعالیت تخمدانها قادر به ایجاد یک تخمک سالم نیستند ولی دارای رحم سالم هستند و با اهداء تخمک توسط یک زن سالم فرصتی برای باردار شدن دارند.اولین گزارش موفقیت آمیز استفاده از اهداء تخمک مربوط به سال 1984 است . از آن زمان تاکنون چندین هزار مورد تولد در جهان با این روش گزارش شده است .
فن آوری های پیشرفته درمان ناباروری به سرعت در مناطق مختلف دنیا به ویژه در جهان اسلام رو به گسترش است .در بسیاری از جوامع، ارزش های مذهبی از عوامل تعیین کننده و تأثیرگذار در رفتارهای افراد می باشد . مذهب از جنبه های مختلفی مانند مشروع دانستن برخی روشهای درمانی و یا ارائه یک فلسفه اخلاقی در خصوص افراد نابارور، با ناباروری ارتباط می یابد.
اینهورن1 طی مطالعات خود در مصر به این نتیجه رسید که در کشورهای مسلمان، مذهب تاثیر زیادی بر انتخاب روش درمانی دارد و افراد نابارور تلاش می کنند تا به فن آوری های کمک باروری مطابق با دستورالعمل های مذهبی خود دسترسی یابند.در مصر و سایر کشورهای سنی مذهب،اهداء گامت حرام است و حتی بعضی از زوجین نابارور با این تصور که ممکن است اسپرم فرد دیگری برای آنها جایگزین شود حاضر به استفاده از ر وش های معمول درمان مانندIVF نیز نمی باشند ؛ اما در میان کشورهای شیعه مذهب از جمله ایران با بیش از یک ونیم میلیون زوج نابارور ، اهداء گامت و جنین به لحاظ قانونی مجاز شناخته شده است
قانون اهدای جنین در ایران در سال 1382 در مجلس شورای اسلامی تصویب و آیین نامه اجرایی آن نیز در سال 1383 تصویب و ابلاغ شد و زوجین نابارور با محدودیت قانونی برای استفاده از این روشها روبرونمی باشند ؛ با این حال همه زوجین نابارور از این فن آوریها استفاده نمی کنند و عوامل فرهنگی و مذهبی تأثیر زیادی در این تصمیم گیری دارد .عدم وجود اطلاعات کامل در خصوص نگرش زوجین نابارور و موانعی که آنان در این باره با آن مواجه هستند ، سدی برای بهبود وضعیت افراد نابارور محسوب می شود. بدین منظور در این پژوهش سعی خواهد شد ابتدا، ویژگی های جمعیتی زنان نابارور و سپس دیدگاه آنها در مورد اهداء گامت و جنین بررسی شود.
اینهورن - - 2003 در رابطه با ناباروری بیان می کند که پارادوکس اصلی ناباروری این است که عمومیت آن بیشتر در جوامعی است که باروری نیز بالاست و افراد جامعه برای فرزندآوری اهمیت خاصی قائل هستند. اینهورن از این وضعیت به عنوان »دیالکتیک باروری و ناباروری« ذکر می کند. در این جوامع ناباروری برای سیاستگذاران مسئله بی اهمیتی می باشد و کمتر برنامه ای از سیاست های بهداشت باروری بر ابزارها و وسایل پیشگیری خدمات درمان ناباروری تأکید دارد.
در سال 1994 در کنفرانس بین المللی »جمعیت و توسعه2« در قاهره این موضوع به عنوان یکی از جنبه های بهداشت باروری که می تواند بر زندگی و سلامت افراد تأثیر داشته باشد مورد توجه قرار گرفت. »کنفرانس جمعیت و توسعه« تغییر جهت صریحی به تعریف بهداشت باروری داد. بهداشت باروری به عنوان وضعیتی از رفاه فیزیکی، روانی، اجتماعی کامل و نه فقط نبود بیماری یا ناتوانی معرفی شد. همچنین این کنفرانس اعلام کرد بهداشت باروری باید برای همه افراد و در همه سنین تا سال 2015 فراهم شود و همه کشورها تلاش کنند تا سیستم مراقبت های بهداشتی اولیه قابل حصول را فراهم کنند و در متن مراقبت های بهداشتی اولیه، موراد زیر را در نظر بگیرند:
» مشاوره های تنظیم خانواده، ارائه اطلاعات و آموزش به همه افراد در زمینه بهداشت باروری، ارائه خدمات برای مراقبت های قبل و بعد از زایمان و وضع حمل مطمئن، تغذیه با شیر مادر، پیشگیری و درمان مناسب ناباروری، جلوگیری از سقط و ارائه اطلاعاتی در خصوص پیامدهای سقط و بیماری های منتقله جنسی و درمان عفونت های دستگاه تناسلی. در این کنفرانس ناباروری به عنوان یک اولویت بهداشتی و یکی از جریان های بهداشت عمومی معرفی شد. بنابراین برای اولین بار جمعیت نابارور نادیده گرفته شده نظیر زنان یائسه، دختران و زنان نابارور موضوع مورد بحث بهداشت باروری بودند
