بخشی از مقاله
چکیده
نگاشته حاضر در دو بخش کلی سامان یافته است. بخش اول: عوامل پیشرفت مورد بحث قرار گرفته که شامل عناوین ذیل است: عوامل اعتقادی، اخلاقی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی.
در عوامل اعتقادی و اخلاقی، مباحثی از قبیل: ایمان و خداباوری، عدالت خواهی، اعتدال و میانهروی، اتحاد و همبستگی، محبت و مهرورزی با استناد به آیات قرآن مطرح شده است.
در فصل عوامل فرهنگی و سیاسی، عناوینی همانند: علم و خردورزی، امنیت، رفاه، مشارکت و نظارت همگانی، آزادی، نظم و انضباط، اطاعت از خدا و پیامبر، تلاش و کوشش همه جانبه، تقویت بنیه دفاعی در مقابل دشمن، اطاعت از پیامبر و رهبر امت اسلامی با بهرهگیری از آموزههای قرآنی توضیح داده شده است.
فصل عوامل اقتصادی، شامل مجموعه ذیل است: بهکارگیری متخصصان اقتصادی، توجه ویژه به تولید، اهمیت دادن به کشاورزی و دامداری، دوری از اسراف و تبذیر، توزیع عادلانه ثروت و امکانات، تعاون و همکاری، تشویق به کار و صنعت، که با استفاده از آیات قرآن کریم مورد بحث قرار گرفته و دیدگاه اسلام در این رابطه توضیح داده شده است.
بخش دوم: موانع پیشرفت از منظر قرآن کریم است که شامل: موانع اعتقادی، فرهنگی و اخلاقی، سیاسی و اقتصادی است.
در این بخش، موانع پیشرفت از جنبههای مختلف روحی و روانی، باورها و اعتقادات، رفتار فردی و اجتماعی بیان شده و با توجه به آموزههای قرآنی بحث و بررسی شده است.
مقدمه
در آموزههای قرآنی، هرچند اصل تغییر و تحول ١ و وجود تعالی و انحطاط و صعود و سقوط در جوامع بشری پذیرفته شده است به گونهای که میتوان گفت هیچ اجتماعی از آن خالی نیست؛٢ اما این فراز و فرود، معلول عواملی است که به عملکرد خود انسان و افراد جامعه مربوط میشود؛ که بخشی از آن به تفکر و باورهای اعتقادی وی بازمیگردد، و بخشی دیگر، به تعامل او با جامعه و چگونگی دوستیها و دشمنیها ارتباط پیدا میکند. این رویکرد وی میتواند باعث پیشرفت و تعالی جامعه بشود و یا عوامل سقوط و سراشیبی آن را فراهم آورد.
نوشتار حاضر، بخشی از این علتها و عوامل را برشمرده و با توجه به آیات قرآن کریم و استفاده از کلام آسمانی وحی الهی و دیدگاه مفسران و صاحبنظران، به اجمال آن را ارزیابی کرده است.
با خداباوری و برنامهریزی صحیح و مدیریت درست در کنار باروری خلاقیت و ابتکار و استفاده از فرصتها و تلاش مستمر، میتوان روز به روز مسیر پیشرفت و تعالی را طی کرد.
از دیدگاه رهبر انقلاب، حضرت آیتاالله خامنهای کلید اصلی پیشرفت، قدرت و سعادت هر کشوری، علم و فناوری است که با اعتماد به نفس و اعتقاد به تواناییها و ایمان به خدا، زمینه آن فراهم خواهد شد
ازاینرو، لازم است جامعه اسلامی به سخنان افراد آگاه، دلسوز و صاحبنظری مثل ایشان توجه کرده و در مقابل دشمنان اسلام از توانایی لازم برخوردار شوند.
عوامل پیشرفت از منظر قرآن کریم
١. عوامل اعتقادی و اخلاقی
الف - ایمان و خدا باوری
ایمان، عامل بزرگ پیشرفت به شمار میرود، چنانکه خواجه طوسی مینویسد: ایمان عبارت است از باور داشتن؛ و این باور داشتن، اثرات شگرفی در زندگی، رشد و پیشرفت انسان بر جای مینهد؛ چرا که باور عمیق، قدرت تحمل انسان را بالا میبرد، روح امید و فداکاری به انسان میبخشد، زندگی را شاداب و پرنشاط میسازد. آفت تشویش و اضطراب را از دل و جان دور کرده ابرهای تیره و تار دلهرهها و امواج شکننده ترس و اندوه را از آسمان زندگی بشر محو میکند.٤ ایمان به خدا و حقایق والای توحیدی افزون بر آثار و برکات ارزشمند فردی و اجتماعی، نقش حیاتی و تعیینکنندهای در پیدایش جامعهها و تمدنها و پیشرفت بشر داشته و او را به سوی رستگاری و رسیدن به قله شامخ »خلیفه اللهی« در زمین کمک میکند.
قرآن در حدود ٨٥٠ مرتبه واﮊه »ایمان« را با مشتقات گوناگونش به کار برده و آن را از مهمترین عوامل رشد و پیشرفت انسان و راز بزرگ سازندگی جامعه عنوان رهبر معظم انقلاب اسلامی، بارها در سخنرانیهای خود بر مقوله پیشرفت تأکید کرده و میشود گفت ایشان از مبتکران اصلی در این زمینه است.
