بخشی از مقاله
چکیده
هدف از نگارش مقاله حاضر، شناسایی فرایند واجی سایشیشدگی موجود در گونههای کردیایلامی براساس »چارچوب واجشناسی زایشی« میباشد. بدین منظور «20» گویشور انتخابشده و از طریقِ پرسشنامه تدوین-شده با آنها مصاحبه بهعمل آمدهاست. بهعلاوه یکی از نگارندگان نیز گویشور، گونه کردی فیلی و آشنا به سایر گونهها میباشد. برایناساس پژوهش حاضر در مجموع 600 داده را مورد بررسی قرار دادهاست که با توجه به محدودیت حجم مقاله دادههای بارز را به عنوان نمونه ارائه کردهاست.
در انجام این پژوهش از منابع مکتوب مانند پایاننامه، مقاله و سایر کتابهای موجود در این زمینه نیز بهعنوان پیشینه پژوهش استفاده شدهاست. دادهها بر مبنای الفبای بینالمللی»آی پیای« آوانگاری شدهاند و روش پژوهش به صورت توصیفی-تحلیلی میباشد. برخی از مهمترین دستاوردهای پژوهش عبارتند از:
-1 در گونههای کردی ایلامی مانند سایر گونههای زبانی ایران همخوان انسدادی و بیواک /q/ در همجواری با همخوانهای سایشی مانند / / , /f/, / s/ به جفت سایشی یعنی [ ] خود تبدیلمیشود.
-2 بسامد فرایند سایشیشدگی در جایگاههای پایانه هجایا پایان واژه و میان دو واکه بیشتر از جایگاههای آغازین است.
-3 در گونههای کردی ایلامی، همخوان /q/ در محیط بعد از واکههای , a و پایان واژه، معمولا تحت تاثیر این جایگاهها به جفت سایشی خود یعنی [ ] تبدیل میشود.
-1 مقدمه
پژوهشحاضر به توصیف و تحلیل فرایندواجی1 سایشیشدگی2 در»پنج« گونه 3 کردی ایلامی - ارکوازی4، خزلی - خیروند - 5، شیروانی6 و ملکشاهی - 7 با محوریت کردی استان ایلام - کردی فیلی - 8 میپردازد. - -کلباسی، - 35 :1388 میگوید: "در نمودار زبانهای ایرانی، گونههای کردی ایلامی، یکی از گونههای شاخه کردیجنوبی به شمارمیآیند. کردیجنوبی شاخهای از گویشهای9 جنوبغربی زبانهای ایرانی نو محسوب-میشود و خواهر زبان فارسی است و با آن ریشه مشترک دارد". - اذکایی، - 63 -62:1370 مینویسد:
زبان پهلوی یا فارسی میانه و گویشهای شمال غربی ایران صورتهای تحول یافته زبان مادی هستند و اگر این زبانها را بازمانده زبان مادی بخوانیم اشتباهنکردهایم. هویت زبان کردی، تاتی، راجی و جز اینها هویتی مادی است. به همین دلیل زبان پهلوی را در ستونهای جداگانهی در جدولها برای کمک به تعیین صورت زیرساختی10 گونههای کردی ایلامی آوردهایم. بهمنظور درک چگونگی روند تغییرات برای خوانندگانی که به گونههای کردی ایلامی آشنایی ندارند، دادههای پژوهش با زبان فارس معیار مقایسه شدهاند
روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی میباشد. بدین منظور «20» گویشور11 - حتی الامکان مسن، بیسواد و از هر دو جنس - انتخاب و از طریقِ پرسشنامه تدوین شده با آنها مصاحبه شدهاست. در مرحله بعد یکی از نگارندگان بهعنوان گویشور بومی گونه کردی فیلی و آشنا به سایر گونهها، صحت دادهها را تایید یا رد کرده و در آخر بعد از اطمینان از صحت دادهها، آنها را با استفاده از الفبای آوایی بینالمللی»آیپیای1« آوانویسی کردهاست. پرسشهای مورد بحث در این پژوهش به این صورت خواهندبود: -1 فرایند سایشیشدگی در چه بافتی رخمیدهد؟ -2 در فرایند سایشیشدگی کدام همخوانها فعال هستند؟
-2 پیشینه تحقیق
در بخش زیر نمونهای از مطالعات انجامشده مرتبط با گونههای کردی ایلامی آوردهشدهاست. این آثار براساس تقدم زمانی مطرح گردیدهاند.
پالیزبان - 1382 - در مقاله »ساخت هجایی گویشکردی ایلام در چارچوب زبانشناسی ساختارگرا« ساختمان هجایی گویشکردی ایلام - فیلی - را مورد بررسی قرارداده و انواع هجاهای این گویش را با استفاده از مثالهای گوناگون معرفی کردهاست. هم چنین قابلیتهای ساختمان هجایی این گویش، در چارچوب فرمولهای آواشناختی ارائه شدهاست و در نهایت با استفاده از جدولهای مختلف محدودیتهای هجایی و انواع خوشههای همخوانی2 آغازی و پایانی هجا با استفاده از مثالهای مختلف مشخص شدهاست.
نگارنده در قسمت نتیجه ذکرمیکند که در گویشکردی مجموعا »شش« هجا با الگوی هجایی - c - cv - c - - c - وجود دارد. هم چنین بهعکس زبان فارسی، در گویشکردی ایلامی خوشههای همخوانی آغازی وجوددارد. با این حال هر خوشه آغازی در این گویش ظاهر نمیشود. در واقع به صورت باالقوه بینهایت خوشه همخوانی میتواند در ابتدای کلمهها بیاید، اما تعداد محدودی از آنها به صورت باالفعل درمیآیند. وی علت این امر را سه عامل -1 محدودیتهای ساختی حاکم بر تشکیل خوشهها -2 ویژگیهای رفتاری همخوانها در زنجیره همنشینی -3 موارد اتفاقی میداند.
