بخشی از مقاله
چکیده:
هدف این پژوهش، بررسی قابلیت هضم ماده خشک - IVDMD - آتریپلکس لنتی قورمیس - A. lentiformis - در منطقه سیستان است. برگ ها و ساقه هاي جوان آتریپلکس موجود در منطقه سیستان در فروردین ماه جمع آوري شد. ترکیبات شیمیایی نمونه ها - ماده خشک - DM - ، پروتئین خام - CP - ، چربی خام - EE - ، خاکستر - Ash - ، ماده آلی - OM - ، دیواره سلولی - NDF - و دیواره سلولی بدون همی سلولز - - ADF - و قابلیت هضم ماده خشک به روش تیلی و تري تعیین گردید.
نتایج نشان داد که مقدار ماده خشک - %96/2 - ، پروتئین خام - %14/5 - ، چربی خام - %5/5 - ، خاکستر - %28/2 - ، ماده آلی - %71/9 - ، دیواره سلولی - %32 - ، دیواره سلولی بدون همی سلولز - %15/5 - و قابلیت هضم ماده خشک - - %78/63 بود. نتایج این آزمایش مشخص می کند که آتریپلکس لنتی فورمیس می تواند به راحتی نیازهاي نگهداري گوسفند و بز را تامین نماید و در فصولی که دسترسی به یونجه در منطقه نمی باشد، به عنوان بخش علوفه اي جیره مورد استفاده قرار گیرد و نیاز به بررسی هاي بیشتر در خصوص مواد ضد مغذي در این گیاه می باشد.
مقدمه:
علوفه هاي بوته اي نقش مهمی را در تغذیه دام هاي مناطق نیمه خشک، در بسیاري از نقاط دنیا ایفاء می کنند.
این مواد خوراکی می توانند به عنوان منابع اصلی یا منابع فرعی خوراك در دوره هایی که دسترسی به علوفه هاي
متداول کم است، استفاده شوند
آتریپلکس لنتی فورمیس - A. lentiformis - عضویی از خانواده Chenopodiaceae می باشد. اطلاعات موجود در باره آتریپلکس لنتی فورمیس اطلاعات قدیمی هستند. این گیاه حاوي پروتئین و خاکستر بالایی است ولی انرژي پایینی دارد. تا جایی که در بسیاري از مناطق خشک و نیمه خشک جهان از آن به عنوان مکمل پروتئینی براي علوفه هاي با کیفیت پایین استفاده می کنند . - 7 - از آن جایی که ترکیبات شیمیایی آن بسته به مرحله رشد، ژنتیک، فصل برداشت و نسبت برگ به ساقه در مناطق مختلف متفاوت است، دراین مقاله ترکیبات شیمیایی و قابلیت هضم ماده خشک آتریپلکس لنتی فورمیس موجود در منطقه سیستان مورد بررسی قرار می گیرد.
مواد و روش ها :
جمع آوري نمونه – نمونه گیري از این گونه گیاهی به صورت تصادفی از نقاط مختلف سیستان انجام گرفت. برگ ها و ساقه هاي تازه - دراوایل بلوغ - در فروردین ماه جمع آوري شد و پس از خشک کردن - نمونه ها در آون با دماي 60 درجه سانتی گراد به مدت 48 ساعت خشک شدند - ، به اندازه یک میلی متر آسیاب شدند.
محل و نحوه ي اجراي آزمایش _ پس از آماده شدن نمونه ها ترکیبات شیمیایی - ماده خشک - DM - ، چربی خام - EE - ، خاکستر - - Ash و پروتئین نمونه گیاهی - طبق روش - AOAC, 1995 - آنالیز شد. دیواره سلولی - NDF - و دیواره بدون همی سلولز - ADF - توسط روش ون سوست و همکاران - 1991 - تعیین شد. قابلیت هضم ماده خشک - IVDMD - به روش تیلی و تري - 12 - در آزمایشگاه دانشگاه زابل انجام شد، سپس داده ها با نرم افزار - 1996 - SAS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
تعیین قابلیت هضم ماده خشک - IVDMD -
از 3 رأس گوسفند نر اخته شده - نژاد بلوچی فیستوله دار - براي تهیه شیرابه شکمبه استفاده شد. 16 ساعت پس از خوراك دادن شیرابه جمع آوري شد.مقدار 0/3 گرم نمونه داخل لوله هاي فالکون ریخته شد و براي هر کدام 3 تکرار و 3 لوله خالی بدون نمونه به عنوان شاهد در نظر گرفته شد. در حالی که گاز CO2 به آن دمیده می شد ، 30ml از مخلوط بافر- شیرابه شکمبه - نسبت 4 به - 1 که در حمام بن ماري با دماي 39 درجه قرار داشت به نمونه داخل فالکون ها اضافه شد و با بستن درب آنها به مدت 48 ساعت انکوباسیون شدند. بعد 6 سی سی اسید %20 HCl و 2 سی سی پپسین %20 به آنها اضافه شد و بعد از 48 ساعت انکوباسیون با پمپ خلأ صاف گردیدند و قابلیت هضم ماده خشک نمونه ها محاسبه شد.
نتایج و بحث:
همانگونه که در جدول 1 مشاهده می شود میانگین ترکیبات شیمیایی و قابلیت هضم ماده خشک آتریپلکس نشان داده شده است. نتایج نشان داد که میزان پروتئین خام 14/5 درصد، NDF, ADF به ترتیب 15/5 و 32 درصد و خاکستر آن 28/1 درصد می باشد.
میزان خاکستر، پروتئین خام و چربی خام بدست آمده با نتایج گزارش شده توسط المصري و همکاران - 4 - برابري می کند که میزان خاکستر، پروتئین خام و چربی خام آتریپلکس لنتی فورمیس را به ترتیب 28/7، 14/1، 3/5
درصدگزارش کردند.نتایج قبلی نشان دادند که پروتئین خام در گونه هاي آتریپلکس %13/9 تا %25/2 است
در حالی که در گزارشات دیگر، پروتئین خام گونه هاي آتریپلکس را بین % 13/1 – 9/21 ذکر کرده اند
اختلاف در محتواي پروتئین گونه ها می تواند به دلیل مرحله رشد و نسبت برگ به ساقه باشد. مقدار کمتر پروتئین و میزان فیبر بالا ممکن است به دلیل نسبت کمتر برگ به ساقه باشد. آتریپلکس از خانواده لگومینه نیست ولی پروتئین بالایی دارد
جدول – 1 میانگین ترکیبات شیمیایی و قابلیت هضم ماده خشک - IVDMD - آتریپلکس - درصد -
از طرف دیگر ترکیبات شیمیایی آتریپلکس هالیموس - - A. halimus مثل پروتئین خام، چربی خام، دیواره سلولی و دیواره سلولی بدون همی سلولز به ترتیب 13/45، 20/05، 4/8، 48، 32/57 درصد می باشد
نتایج بدست آمده از آزمایشات مختلف ترکیبات شیمیایی مختلفی را براي آتریپلکس و گونه هاي آن گزارش کرده اند که می تواند به عواملی همچون ژنتیک، فصل برداشت، منطقه رویش، مراحل رویشی و نسبت برگ به ساقه مربوط باشد. غلظت پروتئین بالا در برگ آتریپلکس می تواند به خاطر نیتروژن غیر پروتئینی باشد - 6 - و بسیاري از نیتروژن می تواند براي دام به دلیل مواد ضد مغذي که در آن وجود دارند، غیرقابل دسترس باشد.
یونجه یکی از منابع لگومینه غنی از مواد مغذي می باشد که دامها تمایل زیادي به مصرف آن دارند. میزان پروتئین آن % 15/8 است که با پروتئین بدست آمده در این مقاله مطابقت می کند. چربی یونجه 1/33 و خاکستر آن 10/33 است. میزان دیواره سلولی و دیواره سلولی بدون همی سلولز قابلیت هضم ماده خشک به ترتیب 43/10 ،29/40 و 56/6 می باشد
آتریپلکس در مقایسه با یونجه حاوي خاکستر بالایی است که از ارزش غذایی آن می کاهد. مقدار دیواره سلولی و دیواره سلولی بدون همی سلولز کمتر آتریپلکس در این مقاله می تواند به خاطر نسبت بیشتر برگ به ساقه در نمونه آزمایشی باشد. در کل میزان - NDF - در یونجه از گونه هاي آتریپلکس کمتر است بنابراین سطح مصرف آن بیشتر است، به خاطر زیاد بودن دیواره سلولی آتریپلکس ها در جیره مصرف آنها توسط دام محدود می شود
همچنین، میزان مصرف کمتر آتریپلکس ها می تواند به دلیل مواد ضد مغذي موجود در آن باشد . - 5 - در این مقاله قابلیت هضم ماده خشک آتریپلکس بالاتر از یونجه بدست آمد. کاهش در قابلیت هضم به دلیل افزایش در غلظت
محتویات دیواره سلولی و لگنین موجود در گیاهان بالغ و کاهش نسبت برگ به ساقه می باشد.
بالانس نیتروژن در گوسفندانی که فقط با آتریپلکس تغذیه شده بودند منفی بود در حالی که ابقاء نیتروژن در بره هایی که دانه هاي جو دریافت کرده بودند مثبت بود . حضور انرژي در جیره باعث مصرف بهتر نیتروژن آتریپلکس می شود
بنابراین اضافه کردن یک مکمل با انرژي بالا، مثل جو می تواند ارزش غذایی آتریپلکس را از طریق تامین انرژي مورد نیاز میکروبهاي شکمبه براي تولید پروتئین میکروبی و تحریک هضم کربوهیدرات ها، بهبود ببخشد
نتیجه گیري
نتایج این پژوهش نشان داد که مصرف آتریپلکس به عنوان یک خوراك استراتژیک در دوره هایی که دسترسی به
علوفه هاي متداول کم است، می توانند با ترکیب شدن با خوراك هاي دیگر به عنوان منبع پروتئینی مورد استفاده قرار گیرند و می توان به دامداران منطقه توصیه نمود. اما با توجه به داشتن مواد ضد مغذي از قبیل تانن نیاز به
بررسی بیشتري دارد.
