بخشی از مقاله
چکیده
ازدواج از مهمترین مسائل انسان است که در جنبه های گوناگون زندگی تاثیر بسزایی دارد . زیرا اولا نیاز همه افراد است و هر فردی می تواند بوسیله ازدواج مناسب و به موقع به آرامش روحی و فکری برسد و بتواند بهتر در رسیدن به هدف خود تلاش کند و ثانیا دوام جامعه بشری به ازدواج کردن و تربیت درست فرزندان است . بنابراین انتخاب همسر مرحلهای مهم و سرنوشتساز در زندگی هر فرد محسوب میشود. معیارهای گزینش همسر برخاسته از باورها، عقاید و خصوصیات شخصی و فردی است. از میان این باورها، اعتقاد یا عدم اعتقاد به دین، نقش مهمی را ایفا میکند که بر حسب آن ملاکهای گزینش همسر تغییر مییابد.
نوشتار حاضر در راستای تبیین و تحلیل ملاکهای گزینش همسر در اندیشه اسلامی، ابتدا به بررسی این ملاکها از دیدگاه روانشناختی پرداخته و سپس صفات و شرایط لازم همسر را از منظر متون دینی - قرآن و کلمات معصومین - ع - - بیان می کند. از این منظر، ایمان و باورهای دینی در حد مناسب، تقوا و دوری از گناهان، اخلاق نیک و سازگاری و سلامت جسمانی و روانی، صفات لازم برای یک همسر مناسب است. سایر ملاکها، از جمله کفویت و جذابیت جسمانی به طور نسبی و متناسب با اوضاع و احوال زمانی و مکانی هر فرد و جامعه در نظر گرفته میشود.
مقدمه
ازدواج و تشکیل خانواده یکی از حوادث و وقایعی است که در زندگی انسانها نقش اساسی و تعیینکننده دارد. یافتن روحی رشد دهنده تحت عنوان "همسر" که میتواند نیمی یا همهی زندگی انسان را در مسیر صحیح و رهایی بخش قرار دهد، به-عنوان یکی از مهمترین تصمیمهای سرنوشتساز زندگی هر زن و مرد مطرح بوده و هست. شهید مطهری در تألیفهای خود به مسئله ازدواج، اهمیت فراوانی داده و به تبیین قوانین اسلام با توجه به نیازهای انسان در عصر حاضر پرداخته است. به نظر وی، دین اسلام اصرار فراوانی دارد که محیط خانوادگی، آمادگی کامل را برای کامیابی زن و شوهر از یکدیگر، داشته باشد.
زن یا مردی که در این امور کوتاهی کند، مورد نکوهش صریح اسلام قرار گرفته است. به اعتقاد شهید مطهری، از میان ادیان الهی، دین اسلام بیشترین توجه خود را به بعد جنسی زندگی خانوادگی معطوف کرده و این امر را مقدس شمرده است. در بعد عاطفی، محیط خانواده، محل بروز عمیق ترین روابط و منشأ روابط عاطفی در اجتماع است. نکته جالب توجه در نظریات شهید مطهری، تقارب دیدگاه ایشان در باب خانواده با دیدگاه سیستمی استٌ که در آن افراد در خدمت سیستم هستند و باید روابط اجزا به گونه ای باشد که کل خانواده، به عنوان یک واحد به اهداف مورد نظر نائل شود - مطهری، 1353، ص . - 46
به نظر ایشان، ازدواج اولین گامی است که انسان از خودپرستی و خود دوستی به سوی دیگر دوستی بر می دارد. تا پیش از ازدواج تنها یک »من« وجود داشت و همه چیز برای »من« بود. اولین مرحله ای که این »من« شکسته می شود، یعنی موجود دیگری در کنار این »من« قرار می گیرد و برای او معنا پیدا می کند، کار می کند، زحمت می کشد، خدمت می کند نه برای »من« بلکه برای »او«، در ازدواج است. سپس وقتی دارای فرزند می شود دیگر »او«، »اوها« می شود و گاهی »من« نیز فراموش می شود.
- مطهری: 1373، ص - 266 به نظر ایشان، از جنبه های مهم ازدواج، ایجاد کانونی برای پذیرش نسل آینده و تأمین سعادت آنهاست. دست توانای خلقت برای ایجاد، بقا و تربیت نسلهای آینده، علایق نیرومند زن و شوهری را از یک سو و علایق پدر و مادر و فرزندی را از سوی دیگر به وجود آورده است. عواطف اجتماعی و انسانی در محیط خانواده رشد می کنند. حرارت محیط فطری و طبیعی پدر و مادر روح کودک را نرم و ملایم می کند. ما وقتی می خواهیم عواطف دو نفر را نسبت به یکدیگر تحریک کنیم، می گوییم افراد یک ملت برادر یکدیگرند.
قرآن نیز عواطف پاک ایمانی مؤمنان را به عواطف برادری تشبیه می کند: انّما» المؤمنون اخوه.2« عواطف برادری تنها از خویشاوندی و هم خونی پیدا نمی شود، عمده این است که دو برادر در یک کانون محبت بزرگ می شوند و منشأ عواطف در اجتماع نیز همین عواطف برادری است - مطهری: 1353، ص . - 47 به طور کلی، از مجموعه نظریات فوق نکاتی را می توان در باب نظام روان شناختی خانواده بیان نمود.
بحث سلسله مراتب در خانواده و اقتدار بیشتر مرد، مورد اتفاق همه این صاحب نظران است. وظایف اعضای خانواده و حدود و مرزهای آن تا حدی بیان شده است، و زمینه های ناکارآمدی خانواده و عوامل اختلال در کارکردها، معرفی و به راههای پیشگیری توجه شده است. حالات روانی هر یک از زن و مرد و نکات روان شناختی تحکیم بخش روابط مطلوب در خانواده نیز تا حدی مورد توجه قرار گرفته است.
بررسیهای تاریخی حکایت از آن دارد که ازدواج، بازماندهی آداب و رسوم قرون وسطایی یا اعتقادات خرافی بشر اولیه نیست بلکه یک ضرورت قطعی حیاتی است که ریشه در فطرت و قانون طبیعت دارد و ضوابط آن بر مبنای تجارب نژادی و ارتباط منطقی آنها به کمک عقل سلیم بهوجود آمده است - قرائتی، . - 1390 انتخاب همسر همیشه در طول تاریخ مورد توجه فرهنگ-های مختلف بوده و هر جامعهای بر اساس شرایط و مقتضیات خود معیارها و الگوهایی را برای کنترل و نظارت بر آن ایجاد کرده است - زارع شاه آبادی و زارع شاه آبادی، . - 1381
به حکم این پیمان مقدس، عشق و خلاقیت و امید و تلاش دوجانبه مایه میگیرد و آنان که کودکان را به دنیا میآورند و دامان پاک خود را مهد پرورش و تکامل آنان میسازند، عمماًو از تعرض و استثمار جنسی و جسمی و بیماریهای روانی مصون و محفوظ میمانند. وجود هرگونه روابط جنسی که خارج از محدودهی اصول و ضوابط اخلاقی، انسانی و الهیِ تشکیل خانواده باشد جز برانگیختن آدمی به پستی و دنائت، پیدایش هرج و مرج اجتماعی و از میان رفتن اصالت نژاد، حاصلی به بار نخواهد آورد.
اقدام به هرگونه تجاوز بیاعتنایی و سرپیچی از این اصول در سطح جهانی در حکم کمک به تخریب مبنای استواری است که بر پایهی تجارب و آزمونهای تاریخ حیات بشر بنیاد شده و نتیجهای جز بازگشت انسان به قانون جنگل و یا ابتلا به تنهایی و گوشهگیری و افسردگی و انواع بیماریهای عصبی و روانی و انحرافات و رفتارهای غیرعادی نخواهد بود - قرائتی، . - 1390
همهی مکاتب سالم در جوامع بشری بهویژه مکاتب آسمانی و خاصه دین مبین اسلام بر ازدواج صحه نهاده و پیروان خود را به ازدواج دعوت و ترغیب کردهاند. ازدواج در منطق قرآن کریم زمینهساز ایجاد آرام بخشترین رابطهها و آغازگر زندگی خانوادگی همراه با مودت و رحمت است. خداوند متعال کارکرد این سنت نبوی را در قرآن کریم چنین تبیین میفرماید: "و از نشانههای او اینکه همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید، و در میانتان مودت و رحمت قرار داد؛ در این نشانههایی است برای گروهی که تفکر میکنند".
در قرآن مجید انس و آرامش خانوادگی و فردی بهعنوان ثمرهی ازدواج معرفی شده و این موضوع به مراتب فراتر از تأمین نیازهای جنسی است و بر اساس آیهی فوق زندگی خانوادگی بر دو پایهی نیرومند مودت و رحمت استوار گشته است. از طرفی خداوند در جهت گشایش مشکلات بندگان میفرماید: "همچنین غلامان و کنیزان صالحتان را ، اگر فقیر و تنگدست باشند خداوند از فضل خود آنان را بینیاز میسازد خداوند گشایشدهنده و آگاه است! - و کسانی که امکانی برای ازدواج نمییابند، باید پاکدامنی پیشه کنند تا خداوند از فضل خود آنان را بینیاز گرداند ..." - نور: 33،. - 32
نظر به اینکه درصد قابل توجهی از جمعیت کشور ما را جوانان تشکیل میدهند، سلامتی این قشر از اهمیت خاصی برخوردار است و این امر حاصل نمیشود مگر اینکه برنامههای اساسی در جهت هدایت و رفع نیازهای واقعی آنها بهخصوص در زمینه ازدواج اجرا گردد. یکی از مشکلاتی که بر سر راه جوانان در مسألهی ازدواج قرار دارد مشکل انتخاب همسر است. یعنی دختر و پسر نمیدانند چه کسی را با چه معیار، صفات و خصوصیات بهعنوان همسر خود انتخاب کنند. این مشکل حقیقی و واقعی است و اگر در این موضوع به اندازه کافی دقت نشود مشکلات فراوانی برای زندگی آیندهشان بهوجود میآورد که بعضاً غیرقابل علاج و جبران است - مصلینژاد و کارگر، . - 1385
بنابر اعتقاد صاحبنظران علوم اجتماعی یکی از دردناکترین مشکلات اجتماعی قابل بحث در جامعهی ما پدیدهی شوم طلاق است و موارد متعددی از آن به علت عدم شناخت و تعمق کافی در امر انتخاب همسر است - مصلینژاد و کارگر، . - 1385 آمار ارائه شده توسط سازمان ثبت اسناد کشور در خصوص آمار طلاق در سال 1392 حاکی از آن است که بالغ بر 71 درصد طلاقها مربوط به زوجین با کمتر از 10 سال سنوات زناشویی است.
