بخشی از مقاله
چکیده
در این مقاله مباحث مربوط به سرمایهگذاریهای شهرستان ارومیه از دیدگاه اقتصادی، شهرسازی و فضایی با ارائه پیشینه نظری مورد تحلیل قرار گرفته است و آثار و تبعات خارجی و داخلی این قبیل سرمایهگذاریها بیان شده است.
از اینرو قابلیت و توان-های جاذب سرمایهگذاری در استان آذربایجان غربی از ابعاد متفاوت توریستی، طبیعی، تجاری و بازرگانی معرفی شده است و در راستای افق 1404 پروژههایی با توجیه اقتصادی اجتماعی و شهری منطبق با نیازهای شهرستان ارومیه با کلیات طرح و مختصات آنها بررسی و شناسایی شده است. در نهایت براساس پتانسیلهای محیطی، اجتماعی و اقتصادی شهر و تحلیل بازدهی اقتصادی پروژههای تعریف شده پرداخته و توجیهپذیری این پروژهها بر اساس شاخصهای محلی و منطقهای بیان شده است.
مقدمه
بررسی روند گذشته و ساز و کار به کارگرفته شده در قبال بحث بهرهگیری از سرمایهگذاری و مشارکت بخش خصوصی در روند توسعه و عمران شهرستان ارومیه نشان میدهد، علی رغم اقدامات مؤثری که منجر به ورود و جذب سرمایهگذاری در پروژههای مختلف شده است، کمبودها و نواقص زیادی در خصوص مواجهه اصولی و صحیح با سرمایهگذاران وجود دارد.
مطالعه روند شکل-گیری سرمایهگذاریهای جدید، رفتار بروکراتیک واحدهای ذیربط در قبال این موضوع، عدم امکان اطلاع رسانی جامع و مطلوب در خصوص پروژههای قابل سرمایهگذاری درحوزههای مختلف شهری، عدم ارائه مطالعات مورد نیاز پیش از سرمایهگذاری توسط متخصصین آشنا به محیط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی شهر، مشکلات متعدد در خصوص کسب مجوزها و اقدامات حقوقی مورد نیاز جهت انجام سرمایهگذاری، تضییع حقوق و منافع شهرداری در بعضی از طرحهای مشارکتی و... از جمله مواردی است که گریبان گیر موضوع سرمایهگذاری و مشارکت در پروژهها می باشد.
از سویی دیگر، امکانات و اعتبارات موجود مدیریت شهری به هیچ عنوان پاسخگوی نیاز مالی پروژههای قابل اجرا در نقاط مختلف شهرستان نبوده و صرف نظر از آثار مثبت جذب سرمایه-گذاری بخش خصوصی در این پروژه ها، اجرای آنها تنها به صرف اتکا به منابع دولتی ناممکن میباشد.
ارومیه با قدمت بیش از 4000 سال با داشتن موقعیت استراتژیک ویژه و همجواری با سه کشور مهم تنها پل ترانزیتی آسیا به اروپا به سان جاده ابریشم میباشد، که میتواند به عنوان یکی از کلان شهرهای جاذب سرمایه گذاری سودآور قلمداد شود که با توجه به پتانسیلهایی همچون محیطی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و علاوه بر آن داشتن بازارهایی با ثبات عملکردی، قدرت جذب سرمایههای شهر در مقیاس محلهای و منطقهای را دارا میباشد که با بومیسازی سرمایهگذاریهای هدفمند منجربه افزایش GDP و ایجاد فرصتهای اشتغال و جذب سرمایهگذار خارجی و افزایش درآمدهای ارزی شده و در راستای نیل به اهداف طرح افق 1404 در زمینه رشد پایدار شاخصهای کلان اقتصادی اجتماعی و فرهنگی نقش موثری ایفا نماید.
از این رو این مقاله با هدف تسریع و تسهیل در فرایند تحقق سرمایهگذاریهای جدید در پروژههای منطقهای، ضمن تبیین اهداف، با سادهسازی و شفافسازی فرایندهای اداری مورد نیاز تا مرحله شکلگیری سرمایه گذاری، زمینه بهرهگیری گسترده از مشارکت عمومی و سرمایهگذاری بخش خصوصی را در پروژه های شهری فراهم نماید.
ارزیابی اقتصادی تصمیمگیری راجع به فعالیتهای اقتصادی همراه با تکامل و تنوع ابزار تولید، پیشرفت تکنولوژی، شکل و حجم سرمایهگذاریها و تغییرات سازمان تولید، سیرتکوینی داشته باشد.
در زمانهای گذشته برای انجام یک فعالیت اقتصادی با توجه به محدودیتهای اطلاعاتی، فنی، حمل و نقل و... عوامل کمتری بر تغییر سود فردی و یا مطلوبیت اجتماعی تاثیر میگذاشتند. ولی در جهان امروز تغییرات تکنولوژی به سرعت در حال انجام است و بطورکلی انجام فعالیتهای اقتصادی متضمن بکارگیری دادههای بیشتری از جمله تخصص بالاتر نیروی انسانی است. در این شرایط کوچکترین اشتباه ممکن است به اتلاف منابع انسانی، سرمایهای و زمان در دسترس منتهی شود. لذا انجام ارزیابی علمی فعالیتهای اقتصادی روز به روز بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.
شاید بتوان بنیانگذار تئوریک ارزیابی اقتصادی را ژول دوپوئی نامید. که برای اولین بار در سال 1844 نظریه خود را مطرح ساخت. 3 آرتوم ولینگتن - 1887 - کتابی تحت عنوان نظریه اقتصادی محل راه آهنها به چاپ رساند. وی که خود یک مهندس ساختمان بود مهندسین را تشویق به بررسیهای اقتصادی پروژههای صنعتی نمود. ولینگتن طرح راه آهن را از طریق روش ارزش فعلی با عمر بینهایت ارزیابی نمود.
در سال 1992 هیئتی از مهندسین ارتش فرانسه مامور شدند تا جهت تعیین درجه مطلوبیت طرحهای رودخانهها مطالعه و با در نظر گرفتن مقدار منابع حاصله و هزینه های انجام شده گزارشی تهیه نمایند.5 اوژال ال گرانت - 1930 - کتابی تحت عنوان مبانی اقتصاد مهندسی تالیف کرد.
کتاب او اولین کتابی بود که پارامترهای اقتصادی را شناسایی و تکنیکهای کمی اقتصاد مهندسی را ارائه نمود.6 بعد از جنگ جهانی دوم و توجه بیشتر کشورها به برنامهریزی، دامنه مطالعات ارزیابی طرحها به بررسی هزینهها و فایدههای غیر مستقیم نیز کشیده شد و در دهههای اخیر، روشهای آن مورد توجه اقتصاددانان، مهندسین، سرمایه گذاران بانکها و سازمانهای برنامهریزی قرار گرفت. امروزه استفاده از معیارهای ارزیابی طرحهای اقتصادی در کشورهای توسعهیافته بسیار معمول است ولی وجود اطلاعات و آمار کافی و قابل اطمینان و به کارگیری شیوههای مناسب در ارزشیابی پروژهها امری است اجتنابناپذیر که متاسفانه در کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران اطلاعات کافی و مناسب به سهولت قابل دسترسی نیست به همین دلیل ارزیابی طرحها در این کشورها با موانع عمده ای روبهرو است.
از طرف دیگر بنا به دلایلی در بسیاری از این کشورها، ارزش واقعی سرمایه و استفاده از فرصتها و منابع به حد کافی مورد توجه قرار نمیگیرد و اهمیت ارزیابی روشن نیست. ولی روند بهرهبرداری از منابع به گونهای است که بطور اجتنابناپذیر ارزیابی طرحهای اقتصادی باید در دستور کار سرمایهگذاران دولتی و بخش خصوصی قرار گیرد.
مراحل ارزیابی
ارزیابی و یا ارزشیابی طرحها میتواند در مراحل مختلف انجام یک طرح صورت بگیرد. در این رابطه مطالعات قبل از سرمایهگذاری از اهمیت خاصی برخوردار است. زیرا میزان بازدهی سرمایهگذاری و یا فایده اجتماعی مطلوب و سنجش تاثیرات خارجی اجرای یک طرح، شرط اصلی برای پذیرش پروژه برای سرمایهگذاری است.
سازمان یونیدو - UNIDO - به عنوان یک قاعده کلی معتقد است که ارزیابی یک پروژه قبل از انجام باید توسط گروهی انجام شود که اعضای آن در زمینههای اصلی طرح دارای تجارب و اطلاعات مورد نیاز با توجه به موقعیت هر پروژه باشند.7 بنابراین برای ارزیابی فعالیتهای سرمایهگذاری نمیتوان الگوی واحدی را معین کرد. زیرا سرمایهگذاریها به اشکال مختلف و در طیفهای وسیعی از لحاظ شکل و محتوی متفاوت هستند. ولی در هرصورت تکامل پروژه فرآیند منظمی است که شامل فعالیتهای نسبتا قابل پیش بینی میشود که میتوان آنها را گروهبندی کرد.
بطورکلی تکامل پروژه را میتوان شامل 3 دوره دانست.
· دوره مطالعات پیش از سرمایهگذاری
· دوره سرمایهگذاری یا اجرا
· دوره بهرهبرداری یا مرحله عملیاتی
