بخشی از مقاله
چکیده
نام پژوهش حاضر فرهنگ اعلام واسامی خاص دبیران،شاعران، ادبا وفلاسفه درچهارمقاله نظامی عروضی است درتدوین ان ازآثارنویسندگان واندیشمندانی همچون : تاریخ ادبیات ذبیح االله صفا، چهارمقاله نظامی عروضی،لغت نامه دهخداو...بهره برده ام .
نظامی عروضی از شعرا ونویسندگان قرن ششم هجری است .ازشعر وی اکنون جزچند قطعه هجا که چندان پایه شعری ندارد چیزی به دست نیست، ولی درنثر مقامی بس عالی داشته است چهارمقاله وی یکی ازبهترین نمونه انشاء پارسی است وی گذشته ازشیوه شاعری وصنعت دبیری درفن طب ونجوم نیز مهارتی به سزا داشته .وی مردی اهل فضل بوده است وطبعی لطیف داشته وازجمله شاگردان معزی است ودرعلم شعرماهربوده است.
مقدمه
چهارمقاله در قرن ششم هجری تألیف شده است، از قدیمی ترین متون نثر ادب فارسی است. از لحاظ تحقیقات ادبی، حائز اهمیت بوده وازکهن ترین منابعی است که درباره فردوسی اطلاعات نسبتا مفصلی ارائه می دهد.
نظامی عروضی از شعرا ونویسندگان قرن ششم هجری است .ازشعر وی اکنون جزچند قطعه هجا که چندان پایه شعری ندارد چیزی به دست نیست، ولی درنثر مقامی بس عالی داشته است چهارمقاله وی یکی ازبهترین نمونه انشاء پارسی است وی گذشته ازشیوه شاعری وصنعت دبیری درفن طب ونجوم نیز مهارتی به سزا داشته .وی مردی اهل فضل بوده است وطبعی لطیف داشته وازجمله شاگردان معزی است ودرعلم شعرماهربوده است.
چهارمقاله ممزوجی است ازسبک قرن پنجم وسبک قرن ششم یا ازشیوه نثر مرسل قدیم ونثرفنی جدید، وازاین راه که جامع هردوشیوه ونماینده هردوقرن است.نیز قابل تقدیر وشایان توجه است ، چه هم لطایف زبان محاوره وآداب واخلاق وطرزمعیشت عصررادراو می توان دید وهم صنایع وبدایع نوظهورادبی را .
بیان مسئله
ابوالحسن نظامالدین یا نجمالدین احمد بن عمر بن علی سمرقندی معروف به نظامی عروضی از نویسندگان و شعرای قرن ششم هجری قمری است. از شرح حال، تاریخ تولد و فوت او اطلاع دقیقی در دست نیست. شهرت نظامی در نیمه اول قرن ششم و تولدش قطعآ مدتی پیش از 500 ق بوده و به یقین تا 552 ق در قید حیات بوده است. نظامی در چهار رشته شاعری، دبیری، طب و نجوم مهارت داشته است بیتردید شهرت نظامی مرهون کتاب گرانقدرش چهارمقاله است.
چهارمقاله یا مجمعالنوادر از کتابهای ادبی بسیار مهم فارسی است. اطلاق نام چهارمقاله به سبب اشتمال بر مقالات چهارگانه است. اهمیت آن به چند علت است، یکی آنکه از آثار کهن فارسی است که حدود 550 قمری نگاشته شده، دوم به سبب آنکه بسیاری مطالب تاریخی و شرح حال مشاهیر که در هیچ منبع تاریخی و ادبی از آنها ذکری نرفته، در آن آمده است و سوم به سبب ویژگی نگارش و داشتن نثر زیبا و مملو از صنایع ادبی، ازجمله ایجاز لفظ و اشباع معنی، سلاست کلام و سجع های قوی است.
تاریخ تألیف کتاب در ضمن آن ذکر نشده، اما بنا بر شواهد تاریخی بین 552 551 ق نگارش یافته و به ابوالحسن حسامالدین علی بن فخرالدین مسعود، برادرزاده ملک شمسالدین محمد بن فخرالدین مسعود، پادشاه معروف غوری تقدیم شده است. چنانکه از نام آن پیداست، این کتاب مشتمل بر چهار باب است در بیان شرایط چهار طبقه از مردم که پادشاهان محتاج آنان هستند، یعنی دبیر، شاعر، منجم و طبیب. در ذیل هر مقاله با انشایی مُزیّن و مصنوع شرح شرایط مخصوص هر یک از چهار طایفه و حدود ده حکایت تاریخی مناسب آمده است.
سوالات تحقیق
آیا نظامی عروضی شاعراست؟
آیا درچهارمقاله نظامی درباره شاعران ونویسندگان مطالبی رابیان کرده است؟
آیا نظامی شاعری شیعی است؟
آیا نظامی درچهارمقاله به اسامی خاص اشخاص اشاره کرده است؟
ضرورت انجام تحقیق
درانجام یافتن این مقاله برآنیم تا به معرفی هریک ازشاعران، ادبا، دبیران و فلاسفه در چهار مقاله بپردازیم.
اهداف تحقیق
مهمترین هدف پایان نامه حاضرمعرفی اسامی شعرا،ادبا،دبیران وفلاسفه درچهارمقاله نظامی عروضی است.
هدف دیگر معرفی اجمالی زندگینامه نظامی عروضی ومعرفی آثارش است.
روش تحقیق
درباره نحوه تدوین این پژوهش باید گفت که این پژوهش متکی برروش فیش برداری - برگه نویسی - بوده واستفاده از فرهنگ های معتبری همچون:فرهنگ شش جلدی دکتر محمدمعین،لغت نامه دهخدا است.
شعرا و ادبا درچهارمقاله
* استاد ابوالحسن علی بهرامی سرخسی
از مشاهیر شاعران عصر اول غزنوی است. وی علاوه بر شعر در علوم ادبی نیز ماهر و مشهور بود. نام وی را نظامی عروضی علاوه بر آنکه در ردیف شاعران بزرگ آل سبکتکین آورده، در مورد دیگر در شمار مؤلّفان کتب علمیه ی ادبیه ذکر کرده و دو کتاب بنام »غایه العروضین» «کنز القافیه« بدو منسوب داشته و گفته است هرکس بخواهد در شعر استاد شود بعد از فراهم آوردن مقدماتی که مورد نظر نظامی عروضی است باید در گرد تصانیف استاد ابوالحسن السرخسی البهرامی گردد چون غایه العروضین و کنز القافیه و ازینجا معلوم می شود که تصانیفمذکور بهرامی از امّهات کتب در علوم شعری بوده است
شاهدمثال ازچهارمقاله : »و گرد تصانیف استادابوالحسن السرخسّی البهرامی گردد
*عبدالسید رشیدی
سیدالشعرا، استاد ابومحمد رشیدی سمرقندیاز، سخنسرایان نامی قرن ششم هَ . قدر ماوراءالنهر است . کنیه و لقب او را ابورشید عبداالله یا عبدالسید نیز نوشته اند. رشیدی با عمعق در روزگار سلطان خضربن ابراهیم مداح زن سلطان - ستی زینب - و مورد توجه او بود تا کار وی بالا گرفت و لقب سیدالشعرایی یافت میان او و عمعق کدورتی درگرفت و عمعق اشعار او را در خدمت خضرخان به بی نمکی وصف کرد و او در جواب عمعق را هجو کرد. عوفی چند تصنیف ازجمله زینت نامه را بدو نسبت داده است .
از ویژگیهای اشعار رشیدی اشتمال آن بر صنایع لفظی و معنوی و مهارت شاعر دربه کار بردن آنهاست . میان وی و مسعودسعد نیز مکاتبه ومشاعره بود. او علاوه بر مدح پادشاهان آل افراسیاب سلطان سنجر سلجوقی را نیز ستوده است .استاد ابومحمد رشیدی سمرقندی از سخن سرایان نامی قرن ششم ه ق در ماوراءالنهر است. کنیه و لقب او را ابورشید عبداالله یا عبدالسید نیز نوشته اند. رشیدی با عمعق در روزگار سلطان خضربن ابراهیم مداح زن سلطان - ستی زینب - و مورد توجه او بود. تا کار وی بالا گرفت و لقب سیدالشعرایی یافت
میان او و عمعق کدورتی درگرفت. و عمعق اشعار او را در خدمت خضرخان به بی نمکی وصف کرد. و او درجوابْ عمعق را هجو کرد عوفی چند تصنیف ازجمله زینت نامه را بدو نسبت داده است
از ویژگیهای اشعار رشیدی اشتمال آن بر صنایع لفظی و معنوی و مهارت شاعر در بکار بردن آنهاست. میان وی و مسعودسعد نیز مکاتبه و مشاعره بود او علاوه بر مدح پادشاهان آل افراسیاب سلطان سنجر سلجوقی را نیز ستوده است
سیدالشعرا، استاد ابومحمد رشیدی سمرقندی . از سخنسرایان نامی قرن ششمهَ . ق . در ماوراءالنهر است . کنیه و لقب او را ابورشید عبداالله یا عبدالسید... نیز نوشته اند. رشیدی با عمعق در روزگار سلطان خضربن ابراهیم مداح زن سلطان ستی زینب و مورد توجه او بود تا کار وی بالا گرفت و لقب سیدالشعرایی را گرفت
