بخشی از مقاله
چکیده
روستا و روستا نشینی در ایران از جایگاه و اهمیت بسیار برخوردار است عدم توجه به فضاهای روستایی ، بی توجهی به توان و امکانات تولیدی نواحی روستایی و نیروی انسانی پرتوان روستا از مشکلات اساسی در دستیابی به توسعه روستایی است . شناخت و تحلیل موانع و تنگناهای توسعه روستایی میتواند راه را برای توسعه یکپارچه روستاها هموار سازد.
مشکلات و مسائل نواحی روستایی کشور بسیار است و هر ناحیه روستایی مسائل و مشکلات خود را دارد با وجود این نواحی روستایی کشور در مجموع با مسائل و مشکلاتی مواجه اند که توجه به آنها علاوه بر اینکه ضرورت برنامه ریزی توسعه روستایی را ایجاب می کند بلکه باید توجه خاصی به برنامه ریزی منطقه ای و محلی و برنامه ریزی نامتمرکز نمود تا الویتهای موجود در هر منطقه بطور دقیق مشخص گردد.
درزمینه عوامل موانع توسعه روستایی در کشور مطالعات متعددی صورت گرفته، اما نتایج این مطالعات دستهبندی و اولویتبندی نشده است. با توجه به مساله فوق، هدف این تحقیق خلاصهسازی، جمعبندی و اولویتبندی نتایج مطالعات صورت گرفته درزمینه بود متغیرهای مانع توسعه روستایی بود. در این تحقیق از روش فرا تحلیل استفاده شد. در این تحقیق از روش فرا تحلیل استفاده شد.
جامعه آماری تحقیق را مقالات پژوهشی منتشرشده در پایگاههای اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی،ISC و بانک اطلاعات نشریات کشور تشکیل دادند - . - N=150 نتایج فراتحلیل نشان داد درمجموع در این مطالعات به 20 متغیر مانع بر توسعه روستایی اشارهشده بود. بر اساس فراوانی متغیرها در مطالعات میدانی منتشرشده، مهمترین آنها به ترتیب شامل مهاجرت های روستایی و تخیله روستاها - f=20 - ، فقر و نابرابر درآمدی - - f=10، بیکاری - - f=9، پایین بودن سطح آگاهی مردم روستایی و عدم توجه به دانش بومی - - f=5 و غیره بودند.
مقدمه
امروزه هدف توسعه روستایی را رسیدن به تعادل پویا در جهت ارزش های روستایی و بهبود زندگی روستاییان می دانند. اتحادیه اروپا توسعه روستایی را ابزاری برای بهبودی رفاه اقتصادی، اجتماعی و محیط زندگی ساکنان روستایی می داند اما ناکامی های راهبردی پیشین توسعه روستایی در زمینه فقر، اشتغال، بهداشت، امنیت غذایی و... هنوز توسعه روستایی را با مسائل و چالش های متعدد دست به گریبان ساخته است. وجود همین مسائل و مشکلات بود که، توسعه پایدار روستایی مورد توجه بیشتر کشورها قرار گرفته است
از 1980، مفهوم توسعه پایدار نیز در قالب انگاره ای جدید برای رفع کاستی هایی چون استفاده گسترده و بیش از حد جهان صنعتی از منابع طبیعی تجدیدناپذیر، آلودگی بیش از حد محیط زیست، مشکلات ناشی از مواد زائد صنایع، مهاجرت بی رویه روستائیان به شهره و ایجاد نظام های تولیدی ناپایدار در انگاره های قدیم توسعه شکل گرفت
این رویکرد بر خلاف الگوهای قبلی توسعه، بر توسعه همه جانبه، عدالت اجتماعی و ملاحظلات زیست محیطی استوار است. در برنامه های توسعه ایران در قانون برنامه پنج توسعه - - 1388-94 گام های مهم وموثری به منظور دست یابی به رویکرد توسعه پایدار برداشته شده است
براین اساس برای تحقق توسعه روستایی ضرورت دارد که مناطق کمتر توسعه یافته نسبت به سایر مناطق از حقوق توسعه یافتگی همسان نسبت به سایر مناطق توسعه یافته برخوردار باشد. همچنین عوامل موثر بر توسعه روستایی براساس میزان تاثیرشان در توسعه، در برنامه ریزی های توسعه ای مد نظر قرار گیرند. فرآیندهای توسعه روستایی تا کنون نه تنها نتیجه مثبت و اساسی نداشته است، بلکه بدون انطباق یافتن شرایط زمانی با نوعی سردرگمی و اغتشاش عملکردی مواجه گردیده است
طالب و همکاران - - 89، در فراتحلیلی بر مطالعات فقر در جامعه روستایی ایران به این نتیجه رسیدند که در زمینه فقر روستایی، بیشتر بر جنبه های پولی و مالی تأکید شده است. طبق نتایج تحقیق، فقر را باید از جنبه های اجتماعی و با رویکردهای انسانی و مشارکتی نیز مورد تجزیه و تحلیل قرار داد .در اغلب مطالعات مذکور، به این موضوع چندان توجه نشده است .علاوه براین، در مطالعات یادشده، موضوعاتی مانند آثار گوناگون فقر بر اقشار مختلف جامعه روستایی، سیاستهای فقرزدایی و ارزیابی آثار آنها و نیز اثر پدیدههای کلان مانند جهانی شدن بر فقر روستایی بررسی نشده است.
فعلی و همکاران - - 89 درفراتحلیلی مهم ترین چالشهاتی جوامع روستایی ایران برای دستیابی به توسعه پایدار را،برنامه ریزی و مدیریت ضعیف دولتی، فقدان ساختاری مناسب برای مدیریت توسعه روستایی، عدم توجه به دانش بومی، عدم توجه به مشارکت های مردمی و سرمایه اجتماعی، فقدان کشاورزی مکانیزه، عدم ارتقای بهره وری از منابع پایه ای تولید، ضعف در خدمات ترویج کشاورزی، ضعف در گردشگری روستایی و عدم گسترش بخش های نوین اقتصادی می دانند.
رضی و همکاران - - 1393 در فراتحلیلی بر نقش صنایع کوچک روستایی در توسعه پایدار روستایی و موانع رشد آن، ایجاد اشتغال پویا و افزایش درآمد، کاهش مهاجرت های روستایی، کاهش نابرابری ها، افزایش رفاه روستایی و گسترش صادرات روستاییان و موانع ایجاد بنگاه های کوچک و متوسط در روستا در سه دسته: ساختاری، زمینی و محتوایی طبقه بندی کرده است و راهکارهای مناسب برای رشد و صنعتی شدن روستاها اتخاد سیاست های مناسب با منطقه و مدیریت صحیح منابع انسانی و حمایت از نوآوری می دانند.
در کشور ما از چند دهه پیش، ضرورت پرداختن به موضوع توسعه روستایی از سوی دولت احساس شده و در غالب موارد، به صورت محورهای توسعه تلقی شده است. در شرایطی که قرن بیستم را پشت سر گذاشته ایم، هنوز توسعه روستایی با مسائل و چالش هایی فروانی روبه روست که در کنار مشکلات زیست محیطی، توجه به نوعی توسعه به نام »توسعه روستایی« را بر می انگیزد و نطریه پردازان و برنامه ریزان و مجریان حکومتی را بر آن داشته تا با ارائه راهکارها و راهبردهای جدید بر مشکلات مربوط به توسعه روستایی فائق آیند.
لذا توجه به توسعه روستایی از راهبردهایی است که در سال های اخیر، بیشتر کشورها بدان روی آورده اند. این نوع توسعه معطوف به تمامی ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیست-محیطی و سیاسی است. با توجه به اینکه مطالعات زیادی در زمینه عوامل موثر بر توسعه روستایی انجام گرفته ولی این مطالعات به صورت متمرکز استخراج و ارائه نگردیده است. از این رو، هدف اصلی این مطالعه، جمعبندی مطالعات مربوط به عوامل موثر بر توسعه روستایی در ایران و اولویت بندی عوامل موثر بر توسعه روستایی با بهره گیری از روش فراتحلیل می باشد.
روش تحقیق
در شناخت واقعیت پدیدههای اجتماعی روشهای متعددی وجود دارد که فراتحلیل1 یکی از این روشهاست. در این پژوهش جهت بررسی موانع توسعه روستاها از روش فراتحلیل استفاده شده است. در روش فراتحلیل سعی می شود یافته ها در قالب مفاهیم کمی و آماری قوی قرار داده شوند تا هماهنگی بیشتری در تحقیقات حاصل شود. بنابراین یکی از مهمترین خدمات فراتحلیل این است که در این نوع تحقیقات نقاط قوت و ضعف تحقیقات انجام شده مشخص شده و از ناهماهنگی ها تا حدودی کاسته می شود.
فراتحلیل، نوعی پژوهش درباره پژوهشهای دیگر است. فراتحلیل را میتوان مطالعه و بررسی نظاممند پژوهشهای گذشته دانست. پژوهشهایی که همه درباره یک عنوان خاص به عمل آمدهاند. هنگامی که درباره یک موضوع خاص، پژوهشهای متعددی صورت گرفته باشد، میتوان همه آن پژوهشها را مجددا مورد مطالعه قرار داده و با یکدیگر مقایسه کرد و در واقع با استفاده از فنون آماری خاص، نتایج همه آن پژوهشها را با یکدیگر تلفیق و ترکیب نمود و به یک نتیجه واحد رسید. چنین کاری خود یک پژوهش مستقل محسوب میشود. تفاوت این نوع پژوهش با پژوهشهای دیگر در این است که جامعه آماری در این گونه پژوهشها، پژوهشهای قبلی است و واحد پژوهش آن، هر یک از پژوهشهای اولیه و مستقل پیشین است
جامعه آماری تحقیق را مقالات میدانی منتشر شده در مجلات علمی پژوهشی داخلی با کلید واژه های توسعه روستایی ، روستا، توسعه و .. تا انتهای سال 1393تشکیل دادند.
