مقاله فساد اداری در سازمان های دولتی

بخشی از مقاله

چکیده

هدف اصلی تحقیق حاضر بررسی فساد اداری در سازمان های دولتی می باشد. پدیده فساد اداری، در دنیای امروز و به ویژه در کشورهای در حال توسعه، به عنوان یکی از مهم ترین موانع پیشرفت جامعه، مطرح شده است. این پدیده صدمات جبران ناپذیری را بر سرعت حرکت چرخه توسعه جامعه وارد کرده و مسیر توسعه و پیشرفت را مسدود می سازد. حکومت ها و دولت ها از قرن ها پیش با مشکل سوء استفاده کارگزاران دولتی روبرو بوده اند. در متون باستانی نیز اشاره های متعددی به این پدیده شده است که نشان می دهد حکومت ها همیشه نگران سوء استفاده شخصی صاحب منصبان و کارگزاران دولتی از موقعیت و امتیازات شغلی بوده اند.

دگرگونی های سیاسی، وجود نهادهای دموکراتیک و آزادی مطبوعات در دو قرن اخیر در کشورهای غربی و سایر نقاط جهان، دولت ها را مجبور کرده است نسبت به اقدامات و عملکرد خود به مردم، جوابگو باشند. در نتیجه این تحولات، تخلفات اداری از حساسیت بسیار بالایی برخوردار شده و دولت ها به خاطر حفظ مشروعیت سیاسی ناچارند به این مسأله توجه کنند. جرایمی نظیر اختلاس، ارتشاء و جعل، جرائم جدیدی نیستند و قدمتی به اندازه خود دولت ها دارند.

فساد اداری از طریق هدایت نادرست استعدادها و منابع بالقوه و بالفعل انسانی به سمت فعالیت های غیرقانونی برای دستیابی به درآمد های سهل الوصول، زمینه رکود در تمام ابعاد را فراهم می کند. بنابراین مقابله با فساد در عرصه اداری ضرورتی انکارناپذیر است. با استفاده از فناوری در این زمینه میزان رشوه گیری و فساد به شدت کاهش می یابد و تکلیف خیلی از پرونده ها سریع تر روشن می شود و سلسله مراتب خشک، جای خود را به شبکه انعطاف پذیری خواهد داد، به همین دلیل در این تحقیق فساد اداری در سازمان های دولتی مورد بررسی قرار گرفته است.

مقدمه

فساد اداری از جمله پدیده های سازمانی است که روند توسعه کشورها را به طور چشمگیر با مشکل روبرو می سازد و موجب شکل گیری مشکلات و بحران های اساسی در سراسر جامعه می شود

فساد یکی از مظاهر رفتار ضد اجتماعی است که مزایایی را خارج از قاعده و برخلاف هنجارهای اخلاقی و قانونی به مرتکبین خود می دهد و در مقابل، قدرت بهبود شرایط زندگی سایرین را تضعیف می کند.

این بدان معناست که کارمندان برای کسب درآمدهای ناشی از فساد اداری به عنوان یکی از کارکردهای موقعیت انحصاری خود برای یک خدمت یا عمل، قدرتشان در تصمیم گیری نسبت به این که چه کسی باید چقدر بگیرد و درجه ای که تا آن درجه، اعمال آن ها پاسخگو می باشد، موقعیت دارند.

نظام اداری عاری از فساد، زمینه دستیابی دولت ها به توسعه و بهره مند شدن از تاثیرات مثبت آن را با کاستن از هزینه های سربار و اضافی به جامعه، ممکن می سازد. در حالی که نظام اداری فاسد، با مصروف داشتن منابع مالی مختص به توسعه جامعه، به مثابه باتلاقی عمل می کند که منابع را در خودش فرو می برد

معرفی اجمالی ماهیت فساد

فساد در لغت به معنای تباهی است، خداوند در قرآن کریم - سوره انبیا - می فرماید: اگر در بین آسمان ها و زمین خدایانی به غیر از االله وجود داشتند همانا آن ها به تباهی کشیده می شدند. در اصطلاح عام، فساد به موارد گوناگونی در زمینه های مختلف گفته می شود ولی اگر حتی خود را به زمینه های اقتصاد محدود کنیم و برای مثال از موضوع های مربوط به فساد سیاسی دوری گزینیم، با انواع مختلف فساد روبرو خواهیم بود. فساد معمولا و در بیشتر موارد به سوء استفاده از مقام و موقعیت دولتی برای کسب منافع شخصی می گویند، بدین معنا که صاحب منصبی که از طرف مردم موظف به انجام وظیفه ای شده، برای منافع شخصی خویش در نوعی عمل غیر قانونی و به گونه ای درگیر می شود که ردیابی آن برای مردم دشوار است

به طور کلی تلاش برای کسب ثروت و قدرت از طریق غیر قانونی، کسب سود خصوصی به بهای سود عمومی و یا سوء استفاده از قدرت دولتی برای منافع شخصی مصادیق فساد تلقی می شود. فساد یک رفتار ضداجتماعی محسوب می شود که مزایایی را خارج از قاعده و برخلاف هنجارهای اخلاقی و قانونی اعطا کرده و قدرت بهبود شرایط زندگی مردم را تضعیف می کند. در دیدگاه میردال1، فساد شامل تمام شکل های گوناگون انحراف یا اعمال قدرت شخصی و استفاده نامشروع از مقام و موقعیت شغلی است. کلیتگارد نیز فساد را ناشی از قدرت انحصاری بدون پاسخگویی و شفافیت می داند
تعاریف فساد

.1 فساد در دستگاه های دولتی را می توان با مصادیقی مثل پارتی بازی، بی عدالتی، باج خواهی، ایجاد نارضایتی ارباب رجوع شناخت و حتی آن را به تمام اشکال گوناگون اعمال قدرت شخصی و استفاده از مقام و موقعیت شغلی تسری داد. لذا زمانی که یک مقام اداری در اتخاذ تصمیمات اداری، تحت تاثیر منافع شخصی و یا روابط خانوادگی و دلبستگی های اجتماعی قرار می گیرد، مرتکب فساد اداری شده است

.2 فساد به طور کلی به عنوان سوء استفاده از قدرت عمومی برای کسب منافع خصوصی تعریف می شود

.3 رابرت کلینگارد، فرمول زیر را برای تعریف فساد اداری ارائه می دهد:
پاسخگویی - تبعیض + انحصار = فساد، بر اساس این فرمول، فساد با تبعیض و انحصار رابطه مستقیم و با پاسخگویی رابطه معکوس دارد

4.    سازمان شفافیت بین المللی، فساد اداری مالی را سوء استفاده از قدرت و نیروهای دولتی و عمومی در جهت منافع شخصی تعریف می کند. سوء استفاده شامل به کار بردن استانداردهای غیر اخلاقی و غیر قانونی می باشد

5.    فساد اداری به معنای هرگونه انحراف از شیوه های صحیح و قانونی انجام وظایف و استفاده نامشروع از موقعیت شغلی است که در سرتاسر جهان، دامی آشکار در برابر اقتدار نظام اداری محسوب می شود

6.    برخی از محققان، فساد اداری را مجموعه ای از اقدامات کارمندان و مسئولان دولت می دانند که اولا به منافع عمومی لطمه بزند و ثانیا هدف از انجام آن فایده رساندن به کارمند اقدام کننده یا به شخص ثالثی که کارمند اقدام کننده را برای انجام این اقدام اجیر کرده است، باشد

7.    اصطلاح فساد اداری را اغلب در برابر سلامت اداری به کار می برند، وجه اشتراک اغلب تعاریف ارائه شده درباره فساد دستگاه های دولتی را می توان رشوه و سوء استفاده از موقعیت شغلی برای نفع شخصی دانست. پیامدهای فساد اداری در قالب معضلات و ناهنجاری هایی همچون ارتشاء و اختلاس، کلاهبرداری، باج خواهی و نظایر آن که به صورت فردی و گروهی و سازمان یافته پدیدار می گردد

8.    فساد یک پدیده پیچیده و کلی در سراسر جهان است با ابعاد فرهنگی، اجتماعی، روانی، سیاسی و اقتصادی

.9 فساد اداری به عنوان عاملی مخرب بر کارائی نظام اداری، مشروعیت نظام سیاسی و مطلوبیت نظام فرهنگی و اجتماعی، خدشه وارد کرده و موجب بروز ناهنجاری در جامعه شده و در نهایت جامعه را به سوی انحطاط می کشاند.

.10 فساد اداری موجب تضعیف اعتقاد ملت ها به توانایی خویش و باعث ناامیدی و سرخوردگی نسبت به آینده ای قابل پیش بینی می شود

.11 فساد اداری که به آن فساد مالی سطح پایین یا سطح خیابانی گفته می شود همان است که هر روز در برخورد با مدیران عمومی در بخش هایی مانند داداگستری ها، شهرداری ها، پلیس گمرک و .... آن را تجربه می کنیم

.12 فساد اداری، نقطه مقابل سلامت بوروکراتیک است و این به عنوان یک مشکل بزرگ در سازمانهای دولتی بسیاری از کشورها در نظر گرفته شده است و به سادگی مشکل در کشورهای در حال توسعه نیست زیرا در این کشورها، غالب تر است

علاوه بر تعریف های عمومی که ذکر شد به دلیل تنوع رفتارهای غیرقانونی و قانونی که جزء فساد اداری به حساب می آیند تعاریف گوناگونی از فساد اداری را نیز ذکر می کنیم.

تعریف قانونی فساد اداری:

فساد اداری چهار گروه از اقدامات دولت را شامل می شود

1.    اقدامات اشخاص خصوصی برای جلب همکاری یک فرد شاغل در دولت.

2.    اقدامات اشخاص شاغل در داخل دولت برای دریافت پول، کالا یا خدمات با ارزش از اشخاص خصوصی.

3.    خودداری یا کندکاری یک مسئول دولتی در انجام وظایف قانونی خود در برابر ارباب رجوع به منظور دریافت - اخاذی - پول، کالا یا خدمات از ایشان.

4.    اقدامات اشخاص در داخل دولت به منظور جلب منافع نقدی و غیر نقدی برای خود یعنی همان مازاد بر حقوق و مزایای قانونی، خویشاوندان و دوستان از طریق نقض یا تغییر مقررات و قوانین

فساد به عنوان یک مشکل جدی در ساختار جامعه و نظام سیاسی مطرح است و می توان نتیجه گیری کرد که برای رفع این مشکل باید اصلاحاتی در دولت صورت گیرد که شامل: قانون گذاری، سیاستگذاری، مدیریت اداری و به دنبال آن بالا بردن سیستماتیک سطح شفافیت اقدامات دولت است