بخشی از مقاله
چکیده
آثار هنري ایران در دوران اسلامی متاثر از آموزه هاي دین اسلام با محوریت قرآن است به نحوي که کتیبه نگاري قرآنی این آثار و مضامین استنباط شده از آنها با کاربري آثار ارتباط مستقیم پیدا می کند.
آنچه در این پژوهش به آن پرداخته شده است قندیل می باشد که به عنوان نمادي از هنر دینی ایرانیان بر دیگر آثار هنري نیز به منصه ظهور رسیده است.
داده هاي پژوهش آثار گنجینه اسلامی موزه ملی ایران است. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و همراه با بازدید میدانی است. پیش فرض پژوهش بر این محور استوار است که قندیل هم از نظر کاربرد و هم نمادین بودن آن در آثار هنري با هنر دینی ایران ارتباط می یابد. نتیجه تحقیق نشان می دهد که قندیل داراي کاربرد روشنایی در جامعه ي ایرانی بوده و بیشتر در اماکن مذهبی کاربرد داشته و مزین به کتیبه هاي قرآنی بخصوص آیه 35 سوره نور بوده است.
-1 مقدمه
هنر در لغت به معناي علم، معرفت، فضل و کمال است - دهخدا، - 1377 و در مبحث هنر با سه عنوان روبرو هستیم یکی قالب - ماده - هنر، دیگري صورت - فرم - اثر هنري و سوم محتوا یا مضمون اثر هنري - پورحسن درزي و کوششی، - 1388 که توجه به آنها نقش مهمی در شناخت هنر دینی خواهد داشت. هنر دینی توجه به معنا در پس صورت ظاهر است و مقصود نگارگر از کشیدن نقش عین نقش و نوشتن خطاط عین خط نیست؛ بلکه معنایی را از آن مراد می کنند و نقش ظاهر براي نقشی پنهان به منصه ظهور رسیده است
در این آثار، تعالیم و عقاید اسلامی بر کل شئون و صور هنري رایج در تمدن اسلامی اثرگذاشته و صورتی وحدانی به این هنر داده است - مدد پور، 1374، ص - 131؛ بنابراین، هنر هر ملتی بر پایه و بنیادهاي اندیشه، آیین، دین و خرد او استوار است، پس ظرف آن اندیشه، آیین و دین میگردد و همهي عناصر ترکیبگر آن هنر، مفاهیم ویژهي برگرفته شده از آن اندیشه و آیین را در خود مجتمع میسازد - آیت الهی، 1383، ص - 230، و »هر چه استعداد شیئی در شکل و کارکرد با مضامین دینی قرابت بیشتري داشته معناي بیشتري بر آن حمل شده و ارزش نمادین بیشتري یافته است -
هدف پژوهش بررسی قندیل به عنوان نمادي از هنر دینی ایران است به نحوي که به کارگیري آن ریشه در اعتقادات دینی دارد و عرصه ظهورش در مساجد، اماکن مقدس و یا نقش آن بر آثاري است که با اعتقادات دینی در ارتباط هستند. داده هاي پژوهش 11 اثر هنري گنجینه اسلامی موزه ملی ایران است با این سوال که ارتباط این داده ها با هنر دینی ایران چگونه قابل تبیین است؟.
-2 روش تحقیق
روش کار در این پژوهش، مبتنی بر رویکردي نظري در قالب توصیفی است و داده ها با روش اسنادي گردآوري، سپس طبقه بندي و تحلیل شده اند.
-3 مفهوم و مبانی قندیل
قندیل به کسر ق به معنی چراغدانی که از سقف آویزند - فرهنگ معین، ذیل قندیل - . در فرهنگ آنندراج کندیل اینگونه تعریف شده است: »چیزي است حلقه وار که از ریسمان سازند.« واژه قندیل به معناي چراغ از ریشه یونانی kandhela و ایتالیایی candela و شمع chandella است و به معناي چراغدانی که از سقف می آویزند می باشد - دهخدا، 1372، ج11، مدخل قندیل - . قندیل به لحاظ کارکردي که دارد هنر دینی محسوب می شود؛ بخصوص از نقطه نظر محل و یا قرار گیري آن در بناهاي مذهبی نظیر مساجد و امامزاده ها و ... .
قندیل را از فلز - طلا، نقره، مس، برنج و مفرغ - ، شیشه و سفال در ابعاد گوناگون ساخته اند برخی قندیل ها داراي پایه و برخی فاقد آن است - شایسته فر و محمدیان، 1381، ص. - 99 اندازه قندیل ها نسبت به موضع کاربرد آنها متفاوت بوده است - گرگانی،1376، ص - 54 بر روي قندیل هاي فلزي، نقوش محتلف غالبا نقوش گیاهی و اسلیمی و کتیبه به چشم می خورد که معمولا قلم رنی و کنده کاري شده است. امروزه محراب مساجد تهی است، اما پیش تر از بالاي آن قندیلی می آویختند - رید، 1367، ص. - 551 قندیل ها از دو قسمت تشکیل شده اند: بدنه و دهانه:
بدنه آنها شبیه به بدنه یک تنگ مدوري است و دهانه آنها از قسمت فوقانی بدنه شروع شده و مخروطی شکل است.
