بخشی از مقاله
چکیده:
تغییرات سریع محیطی شرایط جدید را برای سازمان های کنونی ایجاد کرده است. دراین بین کارافرینی سازمانی را می توان از جمله عوامل مهمی برشمرد که تاثیر بسزایی در موفقیت و رشد اقتصادی بنگاه ها وحتی کشورها دارد. تفکر کارافرینی و استفاده از آن در سازمان ها امری اجتناب ناپذیر تلقی می شود. همانگونه که تولد و مرگ سازمان ها به بینش و بصیرت و توانایی مؤسسین آن بستگی دارد، رشد و بقای آن ها نیز در گرو عواملی نظیر خلاقیت و نوآوری منابع انسانی آن ها می باشد.
اگر مدیران، برنامه ریزان و کارکنان سازمان کارآفرین باشند فرصت های اقتصادی را بهتر درک کرده و قادرند از منابع موجود به منظور نوآوری استفاده بهتری نمایند. پرورش و تقویت روحیه کارافرینی در سازمان مستلزم فراهم آوردن بستری مناسب می باشد، ساختار و تشکیلات سازمانی یکی از بسترهای مناسب ایجاد کارافرینی سازمانی می باشد . در واقع ساختار سازمانی را می توان از جمله عوامل تاثیرگذار بر ایجاد کارافرینی سازمانی دانست.
در این پژوهش سعی شده است که رابطه بین ساختار سازمانی و کارافرینی سازمانی مورد بررسی قرار گیرد. فرضیه ی اصلی پژوهش این است که بین کارافرینی سازمانی و ساختار سازمانی رابطه معنی داری وجود دارد. فرضیه های فرعی پژوهش عبارتند از: وجود رابطه ی معنی دار بین رسمیت و کارافرینی سازمانی، تمرکز و کارافرینی سازمانی و همچنین پیچیدگی و کارافرینی سازمانی. نتیجه تحقیق حاکی از آن است که ساختار سازمانی مناسب باعث افزایش کارافرینی خواهد شد.
مقدمه:
بسیاری از صاحب نظران و محققان از دنیای امروزی به عنوان عصر عدم تداوم یاد می کنند. عصر عدم تداوم به این معناست که دیگر تجارب و راه حل های گذشته برای مسائل جاری و آینده سازمان کارگشا نیستند و باید به شیوه ای دیگر اندیشید و به دنبال راهکارهای جدید سازمانی با ساختارهای نوین بود تا بتوان کالا و خدمات را با حداقل هزینه و با کیفیت برتر متناسب با نیازها و سلیقه های مشتری آنگونه که بازارهای جهانی را تسخیر کرده، باشیم. بنابر این اگر قرار است اقتصادی موفق داشته باشیم نیاز به سازمان های موفق در محیط های رقابتی داریم.
در یک نظام، مدیریت و مجموعه تحت نظارت آن دو رکن اساسی و به هم پیوسته محسوب می گردند. مجموعه تحت نظارت در هر اندزه و با هر فعالیتی سازمان نامیده می شود. سازمان یک نهاد اجتماعی هدفمند با برنامه هایی روشن است که به سبب ساختاری آگاهانه و نیروهای مشخص فعالیت های خاصی را به انجام می رساند. برای رسیدن به محیط های رقابتی به داشتن نیروی انسانی پر توان و خود اتکا نیازمندیم، پرسنلی که دارای روحیه خلاق و کارافرین باشد. از اهداف عالی که مدیریت در سازمان ها دنبال می کند می توان به رشد، بقا، نوآوری، خلاقیت، کیفیت زندگی کاری، بهره وری و کارافرینی اشاره کرد. کارافرینی به عنوان یکی از اهداف مدیریت می تواند خلاقیت، نوآوری و کسب و کار های مدرن را فراهم کند یعنی در هر سازمان اگر بستر کار آفرینی فراهم آید اشتغال زایی ایجاد می شود و عامل انتقال فن آوری خواهد شد
کارافرینان عامل شناخت و ایجاد و گسترش بازارهای جدید هستند آن ها توان دیدن خلاء بازارها را دارند و فرصت ها را به خوبی شناسایی می کنند. به عبارتی کارافرینی چیزی جز شناخت فرصت و استفاده بهینه از آن نیست. بنابراین در این مقاله کارافرینی به مثابه استراژی مناسب برای گسترش بهره وری توسعه سازمانی تلقی می شود و بر این باوریم که کارافرینی موجب ارتقا ی بهره وری در سطوح مختلف فردی، گروهی، سازمانی، ملی و بین المللی است و این امر نیاز به بستری مناسب در ساختار سازمان دارد.
در هر کشوری کارافرینان به صورت بالقوه وجود دارند و باید تلاش شود که توانایی های آن ها بیشتر شده مهم تر از همه ساختار های موجود اجازه دهند که کارافرینان ابراز وجود کنند
شومپیتر معتقد است کارافرینی نیروی محرک اصلی در توسعه اقتصادی است. چنانکه ژاپن بعد از جنگ جهانی، توسعه ی خود را مدیون افراد خلاق و کارافرین می داند. ماتسوشیتا به خاطر اعتقاد و اتکای به خود و داشتن روحیه ی خودباوری، خلاقیت و کارافرینی توانست از طریق کارگری در ویتنام و باربری در کارخانه های سیمان به مرحله ی مدیریت یکی از موفق ترین صنایع ژاپن دست یابد. بنابراین می توان ادعا کرد که سازندگی و توسعه ی جامعه در گرو افراد و مدیران کارافرین است.
کارافرینی در حال حاضر زمینه ی بسیار مهمی برای مطالعه و تحقیق به شمار می رود. سازمان ها و بنگاه های اقتصادی نیز از این امر مستثنی نیستند. از جمله عوامل موفقیت بنگاه های اقتصادی در دنیای کنونی توجه جدی به کارافرینان و تحلیل مسائل آن از رویکرد کارافرینی است، زیرا کارافرینی سازمانی راهی برای بازآفرینی قابلیت های اقتصادی و سازمانی به شمار می رود.
اما دلایل عمده ضرورت توسعه کارافرینی به شرح زیر است :
- 1 عقب نماندن از رقبا
- 2 پیشرفت سریع دانش و فن آوری
- 3 ضرورت ریسک پذیری
- 4خروج بهترین نیروها ی کاری از شرکت ها و اقدام به کارافرینی مستقل
- 5 تعامل سازمان با تحولات بازار
- 6 اثرات متحول گونه به کارگیری طرح های جدید در سازمان
- 7 ضرورت ایجاد واحد های مستقل کاری در بنگاه های بزرگ
- 8 تغییر روند جمعیت شناسی و کوچک سازی و خصوصی سازی واحد های تولیدی
روی هم رفته هرچند سازمان های دولتی برای کارافرین شدن با مشکلاتی روبه رو هستند ولی این سازمآن ها دارای پتانسیل و توانایی ویژه برای کارافرینی هستند که در صورت فراهم نمودن زمینه های لازم به نتایجی بهینه دراین زمینه می توان دست یافت. برای فر اهم نمودن این زمینه ها تغییرات اساسی در ساختار این سازمان ها امری ضروری است.
این مطالب فقط در سطح تئوری نیستند و در زندگی واقعی هم کاربرد زیادی می تواند داشته باشد. بسیاری از شرکت های نفتی ساختارهای خود را از راه مدل های کارافرینانه بازسازی کرده اند.شرکت نفتی "شل" با نظارت فیلیپ کارول ساختار قدیمی از بالا به پایین خود را به نفع ساختارهای نوینی که در آن روحیه کارافرینی نقش غالبی داشته و برروی همکاری تاکید می شده، تغییر داده است. یکی از مهم ترین عامل هایی که می تواند بیشترین تاثیر را در ایجاد چنین فضایی داشته باشد ساختار سازمانی است که به عنوان کالبد اصلی سازمان عمل می کند.
با وجود اهمیت کارافرینی اما متاسفانه بستر مناسب برای رشد کارافرینی در بیشتر سازمان های کشورمان فراهم نیست و باید زمینه رشد بیشتری را برای تحقق این امر فراهم کرد. در واقع عامل ساختار سازمانی را می توان سرآغاز هرگونه بهره گیری از منابع و منافع سازمانی، توانمند شدن سازمان ها برای شناسایی فرصت ها، ارائه ترکیب های جدید از منایع موجود و در نهایت زمینه سازی برای توسعه سازمانی دانست.
پژوهش حاضر به بررسی موضوع ها و مقوله های مربوط به ساختار سازمانی و کارافرینی در قالب ساختار های ارگانیکی و مکانیکی می پردازد. در این پژوهش از روش توصیفی-محتوایی برای گردآوری داده ها استفاده شده است. در روش توصیفی-محتوایی پژوهشگر با مراجعه به بانک های اطلاعاتی، اینترنتی و مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران اطلاعات مورد نیاز خود را جمع آوری نموده است.
پیشینه ی پژوهش
پیدایش کارافرینی سازمانی مفهوم واژه کارافرین در طول تاریخ دستخوش تغییرات بسیاری گردیده است و افراد مختلف نگاه های گوناگونی به این مقوله داشتهاند. واژه کارافرین از کلمه فرانسوی انتروپرندر به معنی متعهد شدن نشات گرفته است. برخی مفهوم کارافرینی را تنها در بعد "اشتغال زایی" و "ایجاد شغل" می دانند حال آنکه فعالیت اشتغال زایی فقط بخشی از مفهوم کلان کارافرینی و به عنوان یکی از خروجی ها آن می باشد. اگرچه سابقه نگاه به کارافرینی را در نظریه های کانتیلون یافت ، لیکن از دهه 1970 میلادی به بعد . همزمان با رکود اقتصادی بزرگ اروپا، اقبال افراد، دولت ها و اندیشمندان به این گزینه بیش از پیش خودنمایی می کند
پیدایش مفاهیم اولیه کارافرینی را می توان ه علم اقتصاد نسبت داد، اقتصاددانان نخستین کسانی بودند که در نظریه های اقتصادی خود به تشریح کارافرینی پرداختند. ژوزف شومپیر کارافرین را نیروی محرکه اصلی در توسعه اقتصادی می داند. اقتصاددانان معتقدند کارافرینی در جامعه می تواند سه منفعت اصلی ایجاد کند که عبارتند از افزایش رشد اقتصادی، ارقای بهره وری و پدید آمدن تکنولوژی ها، محصولات و خدمات جدید. - فقیه، - 1384 همانطور که قبلاً اشاره کردیم نگرش های متفاوتی به مفهوم کارافرینی از سوی صاحب نظران این حوزه مشهود است. برخی مفاهیم عبارتند از:
تاسیس یک سازمان و یا یک کسب و کاربزرگ ، نگرش جدید به شرایط موجود و درک، کشف و بهره برداری از فرصت ها ، تصمیم گیری برای استفاده از منابع کمیاب ، درک خلا های موجود، هوشیاری و واکنش نسبت به آن ها در راستای اخذ تصمیم های جدید و صحیح .
اگرچه تعریف واحدی در این حوزه برای کارافرینی وجود ندارد ولی آنچه از بررسی اکثر دیدگاه ها و اندیشه ها بر می آید، اشراه به کلیدی بودن کارافریی در اقتصاد نوین و پذیرش آن به عنوان گامی برای برون رفت از بحران های به وجود آمده است که البته با توجه به نحوه فعالیت های اقتصادی و کسب و کارهای موجود می توان دریافت که دیگر کارافرینی امری شخصی و فردی نیست و باید ابغاد سازمانی آن را نیز بررسی نمود. در واقع سازمان ها با استفاده از قدرت خلاقیت و ابداع آدمی و تشویق کارکنان خود، رفتاری به نام کارآفرینی سازمانی را رقم می زنند و در محیطی به مراتب بازتر از قوانین خشک و مقررات غیر منعطف ، باعث افزایش بهره وری می شوند.
کارافرینی سازمانی را نخستین بار پینکات - 1978 - به کار برد. در آن زمان به کارآفرینان سازمان های بزرگ ، کارآفرین سازمانی8 اطلاق می شده است. کارافرینی سازمانی فرایندی است که فعالیت های سازمانی را به سمت خلاقیت، نوآوری، مخاطره پذیری و پیشتازی سوق می دهد
مفهوم کارافرینی سازمانی طی سه دهه اخیر تکامل یافته و در برگیرنده ی تلاش هایی کارافرینانه است که به حمایت های سازمانی و اختصاص منابع برای اجرایی کردن فعالیت های نوآورانه در قالب نوآوری سازمانی
