بخشی از مقاله
چکیده
در سالهای اخیر برای تمرکززدائی و ایجاد نظام شهری متعادل تر، سیاست تقویت شهرهای میانی مطرح شده است. شهرهای میانی از نظر اقتصادی، مستعد برتری فعالیتهای تجاری و خدماتی، همراه با اشتغال در صنایع کارخانه ایکه عمدتاً در بخش صنایع با مقیاس کوچک تمرکز یافته، هستند. موقعیت و شرایط جغرافیائی شهر میانی خوی ،اساس تمام فعالیتهای اقتصادی میباشد.
در روستاهای شهرستان خوی، اقتصاد روستائی برپایه کشاورزی استوار است.هدف از تحقیق حاضر وضعیت اقتصادی و تاثیر آن بر توسعه ی منطقه است.روش تحقیق حاضر از نوع تحلیلی و توصیفی است.استان آذربایجان غربی و خوی به عنوان محدوده جغرافیائی مطالعه هستند. به منظور نشان دادن میانی بودن شهر خوی از شاخصهای رتبه اندازه و حوزه ی نفوذ استفاده شده و برای محاسه ی وضعیت اقتصادی منطقه از نرم افزار SPSS استفاده شده است با استفاده از شاخص HDI درجه ی توسعه یافتگی مشخص شده است.
مقایسه عملکرد اقتصادی شهر و استان نیز نشان می دهد که بخش صنعت هم در سطح استان و هم در سطح شهر از رشد بالاتر از متوسط رشد اقتصادی برخوردار بوده است. بخش خدمات از متوسط رشد استان بالاتر ولی از متوسط رشد اقتصادی شهر پائین تر است.
-1 مقدمه
در سالهای گذشته، عمده مباحث و مطالعات شهری-منطقه ای در جهان، بویژه در کشورهای در حال توسعه، بر ضرورت شناخت و تحلیل اهمیت نواحی متروپلیتن، شهرهای بزرگ و بعضا شهرهای جدید تاکید داشته است. بر این اساس که اصولا شهرهای درجه دوم و سوم از لحاظ اقتصادی و بازگشت سود نمی توانند کارآیی لازم را داشته باشند
درکشورهای در حال رشد شهرهای بزرگ با عدم پیوستگی کامل با شهرهای میانی و کوچک، اکثر سطوح عالی خدماتی، اجتماعی و اقتصادی را به خود اختصاص داده اند و شهرهای کوچک و میانی با ارتباط ضعیف با جوامع پائین تر از خود به صورت فضاهای پیر امونی، حاشیه ای و وابسته در آمده اند - باقری،. - 2:1375 برای تمرکززدائی و ایجاد نظام شهری متعادل تر، سیاست تقویت شهرهای میانی برای اولین بار در ششمین برنامه توسعه اقتصادی و اجتماعی فرانسه - 1971-1975 - مطرح شد
برای پیشگیری از ظهور ضایعاتی که از چنین پراکنشی ممکن است حاصل شود، تکیه بر شهرهای میانی از نظر قابلیت هایی که در اختیار دارند و حوزه ای که می توانند پوشش دهند مناسب ترین راه خواهد بود .رشد بیش از حد شهرنشینی در سه دهه اخیر علاوه بر افزایش جمعیت شهرها موجبات ناموزونی در شبکه شهری ایران شده است.
حاصل از میان رفتن نقش میانی شهرهای کوچک و متوسط پیدایش شبکه شهری 2 زنجیره ای است که در آن شهر کوچک یا میانی و یا حتی در مواردی روستا به طور مستقیم با مادرشهر اصلی در ارتباطند
تحرک در شهرهای میانی باید بر اساس سیاستگذاری های منطقه ای صورت گیرد، سیاستگذاری های منطقه ای عبارتند از آن دسته کوششهای آگاهانه و عمده ای که از سوی حکومت برای ایجاد تغییر در توزیع فضایی پدیده های اقتصادی و اجتماعی، از قبیل جمعیت، درآمد، تولید انواع کالاها و خدماتف تسهیل حمل و نقل و سایر زیرساختهای اجتماعی و حتی قدرت سیاسی انجام شود
در حوزه آذربایجان شامل آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل به رغم تعداد زیاد شهرها به علت تراکم جمعیت و فعالیت، شمار شهرهائی که مرکزیت مهمی را ایفا می کنند کم است
در استان آذربایجان غربی بعد از ارومیه، خوی اولین شهری است که به سطح جمعیتی 100-250 هزار نفر رسیده است .این شهر امروزه به عنوان دومین شهر مهم استان بعد از ارومیه، با توجه به قدمت، جمعیت و موقعیت جغرافیائی اش می تواند علاوه بر خدمات رسانی در حد استان، در صورت ارتقا و تجهیز در این زمینه کارکرد فرا منطقه ای نیز داشته باشد . هدف این مقاله شناخت نقش شهر میانی خوی درتوسعه فضائی استان آذربایجان غربی و جایگاه آن در ساختار اقتصادی و اجتماعی استان و حوزه نفوذ شهر است.
به هر شکل، هدف از ایجاد تحرک در شهرهای میانی، دستیابی به توزیع موزون و هم آهنگ و نهایتا توسعه ی متوازن منطقه ای است. بر اساس بررسی های انجام گرفته در ایران و منطقه ی مورد مطالعه، کارکردها و نقشهای مختلف اقتصادی-اجتماعی شهرهای میانی از عوامل مهم توسعه زا در سطح منطقه ای به حساب می آیند.
-1-1 شهر میانی و ویژ گی های اقتصادی آن
گروهی از محققین معتقدند یک اندازه بهینه شهر وجود ندارد بلکه باید یک نظام بهینه توزیع شهری را مورد بررسی قرار داد که در آن صورت اندازه های گوناگونی از شهر وجود دارد که با توجه به محل آن در نظام توزیع شهری می تواند در حد مطلوب باشد - عابدین درکوش،. - 83:1372 کارشناسان سازمان ملل این شهرها را بین 25 تا 250 هزار نفر طبقه بندی کرده اند
.در ایران بحث از شهرهای میانی، اولین بار به طور رسمی در گزارش های آمایش سرزمین - ستیران - سال 1356 به میان آمده و طبقه بندی 25 تا 250 هزار نفر را برگزیده اند
شهرهای میانی از نظر اقتصادی، مستعد برتری فعالیت های تجاری و خدماتی، همراه با اشتغال در صنایع کارخانه ای که عمدتاً در بخش صنایع با مقیاس کوچک تمرکز یافته، هستند. تولید اقلام تجاری استاندارد شده گرایش به تمرکز در شهرهای کوچک و میانی دارند
راندیلی از پایه گذاران اصلی راهبرد شهرهای میانی، مبنای عملکرد این شهرها را تدارک خدمات، برخی صنایع وابسته به کشاورزی و صنایع کوچک و نیز خدمات حمل و نقل تعریف کرده است
با اهمیت ترین عناصر در تعریف شهرهای میانی اندازه ی عملکرد و موقعیت آنهاست. اگر چه ملاکهای جمعیتی در اندازه ی شهرهای میانی شایع است، اما این مساله جهت مقایسه و تحلیل اینگونه شهرها دارای نواقص است. بنابراین اندازه ی جمعیتی باید به واسطه ی دیگر ملاکهای تعیین کننده از جمله تراکم جمعیتی، اندازه ی فیزیکی، نسبت نیروی بکار گرفته در بخش غیرکشاورزی، آمیختگی و تنوع عملکردهای معین در یک شهر مورد بررسی قرار گیرند، که این ملاکها شامل خصوصیات فیزیکی و روابط با دیگر شهرها و شهرک هاست
در سال های اخیر بیشتر سیاست ها و توجهات به سمت شهرهای بزرگ و کلان شهرها تا حد زیادی بستگی به ساماندهی و حل مشکلات شهرهای کوچک و میانی دارد. به عنوان مثال، با گسترش امکانات و خدمات در شهرهای میانی می توان از مهاجرت به سمت شهرهای بزرگ جلوگیری کرد و اقتصادی پویا برای این شهرها به وجود آورد.
