بخشی از مقاله
چکیده:
حفظ محیط زیست ودستیابی به توسعه فراگیر ازاهداف مهم کشاورزی پایدارمحسوب میشود بنابراین روشی که بتواند ازمصرف بیش ازحدکودهای شیمیائی بکاهد ضروری بنظرمیرسد. این پژوهش با هدف ارزیابی تاثیرریزجانداران محرک رشد گیاه واثرسیستم های تغذیه تلفیقی- شیمیائی و باکتریائی برمراحل فنولوژی، عملکرد، اجزای عملکرد و درصد پروتئین دانه گندم رقم N8019بود.
آزمایش درسال 1390 درمزرعه پژوهشی ایستگاه تحقیقات زراعی بایع کلا وابسته به مرکزتحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران اجراء شد. این بررسی درقالب طرح بلوکهای کامل تصادفی و بصورت اسپلیت پلات - طرح کرت های خرد شده - با 12 تیمارو در3 تکرار به اجراءدرآمد. تیمارها شامل کود شیمیائی - نیتروژن و فسفر - بعنوان عامل اصلی در3 سطح: -1 بدون مصرف - - C0 -2 برابر%50 توصیه کودی - -3 - C1 معادل %100 توصیه کودی - - C2 ودو نوع کود بیولوژیک هرکدام حاوی ریزجانداران حل کننده فسفات و تثبیت کننده نیتروژن بعنوان عامل فرعی در4سطح: -1 بدون تلقیح - -2 - B0 بذورتلقیح شده با باکتریهای تثبیت کننده نیتروژن - -3 - B1بذورتلقیح شده با باکتریهای حل کننده فسفات - -4 - B2 مصرف توام کودهای زیستی
نتایج حاصل ازتجزیه واریانس اجرای آزمایش نشان داد که اثر تیمارهای مختلف شامل مصرف %100 کود شیمیائی وکودهای بیولوژیک برفنولوژی گیاه، عملکرد و میزان پروتئین دانه درسطح احتمال%1 معنی داربود. اما بیشترین تاثیر برروی اجزای یادشده درتیمارترکیبی - %100کود شیمیائی+کودهای بیولوژیک - واثرات متقابل آنها بدست آمده است بنابراین خصوصیات کمی و کیفی گندم درسیستم تلفیقی - کودزیستی و شیمیائی - نسبت به زمانی که به تنهائی استفاده می شود نتیجه بهتری داشته است.
مقدمه:
گندم معمولی - Triticumaestivum - در محدوده وسیعی از شرایط آب و هوایی جهان رشد می کند ودر حقیقت این گیاه سازگارترین گونه های غلات است. زمینهای زیادی درسرتاسرجهان در مقایسه با سایر گیاهان زراعی به کشت آن اختصاص داده شده است زیرا گندم غذای اصلی انسان است که بطور مستقیم مورد مصرف قرارمیگیرد
براساس نقش تغذیه ای گندم در سلامت افراد علاوه برکمیت،کیفیت آن نیزمهم می باشد و اگر میزان پروتئین دانه گندم بطور متوسط12 درصد درنظر گرفته شود میزان پروتئین گیاهی حاصل از 15 میلیون تن مصرف سالانه کشور 1/8 میلیون تن در سال خواهد شد که این مقدار پروتئین از طریق مصرف نان می تواند درتامین پروتئین مورد نیازمردم نقش اساسی داشته باشد
به همین دلیل گندم بعنوان یکی ازمحصولات اساسی کشاورزی دارای اهمیت ویژه ای بوده و تامین این محصول برای جوامعی مانند ایران که گندم جایگاه خاصی درالگوی تغذیه دارد به معنی ایجادامنیت غذایی میباشد
در این رابطه توجه جدی به بوم نظام های زراعی ازاهداف اصلی مدیریت پایدار است در کشاورزی تجاری تمرکز براساس افزایش تولید در واحد سطح و افزایش انرژی وارده به مزرعه از طریق کودهای شیمیایی و سموم آفات نباتی بدون توجه به روابط پیچیده جانداران بایکدیگروبا محیط می باشد.در مقابل دیدگاه کشاورزی پایدارمبتنی برنگرش سیستمی وتاکیداساسی وتوام بابه حداکثررساندن عملکرد و افزایش پایداری بوم نظام های زراعی با هدف تولید غذای سالم و فرآوری شده شناسه دارمیباشد
Singh and Kapoor - 1998 - اظهارداشتند جهت افزایش تولید محصولات کشاورزی درواحد سطح عملیات زراعی متعددی نظیر مصرف کودهای شیمیایی صورت می گیرد که نتیجه این فعالیت ها طی سالیان اخیر بحران آلودگیهای زمین محیطی بویژه آلودگی منابع خاک و آب بوده که زنجیره وار به منابع غذایی انسان ها راه یافته و سلامت جامعه بشری را مورد تهدید قرار داده است. به همین منظور تلاش های گسترده ای با هدف یافتن راهکارهای مناسب برای بهبود کیفیت خاک، محصولات کشاورزی وحذف آلاینده ها آغاز شده است که امروزه با عنوان مدیریت پایدار در بوم نظام های زراعی - کشاورزی پایدار - مطرح می باشد و یکی از فاکتورهای حصول به کشاورزی پایدار استفاده از عوامل طبیعی نظیر کودهای زیستی می باشد
سازوکارهای متعددی برای توضیح چگونگی تاثیرباکتریهای افزاینده رشد گیاه بررشد و نمو گیاهان شناخته شده اندکه این سازوکارهارا بطور کلی میتوان شامل دوگروه مستقیم و غیرمستقیم دانست - . - Zahir et al .,2004 درحالت مستقیم انواع PGPR با استفاده از مکانیزم های تثبیت زیستی نیتروژن، افزایش جذب و فراهمی یا محلول کردن عناصرغذایی، تولیدتنظیم کننده های رشدگیاهی، تولید سیدروفورهای کلاته کننده آهن و محلول ساختن فسفات باعث تحریک و افزایش رشدگیاهان می شوند
در حالت غیرمستقیم با استفاده از مکانیسم های مختلف آنتاگونیستی اثرات مضر بیمارگرهای گیاهی را خنثی یا تعدیل نموده و بدین طریق موجب افزایش رشد گیاه می شوند. رقابت برای جذب مواد و اشغال جایگاههای مناسب برای فعالیت پاتوژن ها، تولید آنتی بیوتیک، آنزیم های لیتیک و تولید سیانیدهیدروژن - - HCN از مهمترین مکانیزم های مورد استفاده دراین روش می باشد
هدف اصلی ازاین بررسی، مطالعه امکان کاهش مصرف کودهای شیمیایی فسفره ونیتروژنه با استفاده ازکودهای بیولوژیکی بعنوان مکمل درتغذیه زراعت گندم برای نیل به توسعه پایداردربخش تولید محصولات کشاورزی درکشور بود.
مواد و روشها
آزمایش در سال 1390 در مزرعه تحقیقاتی ایستگاه تحقیقات زراعی بایع کلا وابسته به مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران واقع در شرق استان از توابع شهرستان نکا با مختصات جغرافیائی 36 درجه و 18 دقیقه عرض شمالی و 53 درجه و 13 دقیقه طول شرقی از نصفالنهار گرینویچ ودر ارتفاع 16 متری از سطح دریا اجراء شد. براساس داده های هواشناسی اداره کل هواشناسی استان مازندران، ایستگاه تحقیقات زراعی بایع کلا دارای تابستانهای گرم و مرطوب و زمستانهای سبتاًن سرد و مرطوب و داری مجموع بارندگی سالانه 959 میلی متر می باشد.
قبل از شروع آزمایش به منظور تعیین خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک از محل اجرای طرح به عمق 0-30 سانتیمتر نمونه برداری شد و برخی خواص خاک از قبیل نیتروژن کل به روش کجلدال - Klute, 1986 - ، فسفرقابل جذب به روش اولسن و عصاره گیری بابیکربنات سدیم در اسیدیته معادل zaho et al - 8/5 . - .,1996 پتاسیم قابل جذب بااستفاده از استات سدیم
درصد مواد خنثی شونده به روش تیتراسیون با NaCL، بافت خاک به روش هیدرومتری - با استفاده از هیدرومتربایکاس - ، آهن، روی و منگنزهرسه به روش . - Lindsay,1979 - DTPA اسیدیته خاک در عصاره 1:1 آب و خاک به وسیله دستگاهpH متر Metrohmمدل 744 و هدایت الکتریکی خاک در عصاره 1:1 آب و خاک با هدایت سنجCrison مدل GLP 32 تعیین گردیدند.کربن آلی خاک به روش اکسیداسیون تر اندازه گیری شدند. که پس از تجزیه نتایج آن در جدول - 1 - آورده شده است.
جدول - 1 - نتایج فیزیکی وشیمیائی خاک محل اجرای طرح
نوع طرح مورد استفاده کرتهای یک بار خرد شده - اسپلیت پلات - ٌ در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار و12 تیمار بود. در این آزمایش فاکتور کودشیمیایی با 3 سطح بعنوان عامل اصلی با نماد C و فاکتور کود بیولوژیک با چهار سطح بعنوان عامل فرعی با نماد B در نظر گرفته شده است. فاکتوراصلی کود شیمیائی در3سطح شامل: :C0 بدون مصرف کود شیمیایی، :C1 برابر نصف توصیه کودی براساس نتایج آزمون خاک - - 0.5R، :C2 برابر توصیه کامل کودی براساس نتایج آزمون خاک - . - R میزان مصرف کودهای شیمیایی نیتروژن و فسفر براساس نتایج آزمون خاک و حد بحرانی توصیه شده برای گیاه توسط مرکزتحقیقات کشاورزی ومنابع طبیعی شامل نیتروژن از منبع اوره به مقدار 150 کیلوگرم در هکتار و سوپر فسفات تریپل به مقدار 100 کیلوگرم در هکتار بوده است - بدلیل بالا بودن پتاسیم خاک، کودپتاسیم مصرف نگردید - کلیه کودهای شیمیایی فسفر و1/3کودنیتروژن قبل از کاشت به زمین داده شد و سپس بوسیله دیسک با خاک مخلوط گردید.
مابقی کود نیتروژن بصورت سرک در دو مرحله 1/3 - در زمان ظهور ساقه و 1/3در مرحله قبل از گلدهی - مصرف شده است. فاکتور فرعی کود بیولوژیک درچهارسطح شامل::Bo بدون مصرف کود بیولوژیک، :B1 باکتری های تثبیت کننده نیتروژن - - NFBٍ:B2 باکتری های حل کننده فسفات - PSB - َ ، :B3 تلقیح توام باکتری های - NFB - و . - PSB - براساس دستورالعمل شرکت سازنده میزان مصرف کودزیستی حاوی باکتری های تثبیت کننده نیتروژن - - NFBیک لیتر و میزان مصرف کود زیستی حاوی باکتریهای حل کننده فسفات - 100 - PSBگرم برای200کیلوگرم بذرگندم در هکتار میباشد. مصرف کلیه کودهای زیستی بصورت بذرمال قبل ازکاشت بوده است. پس از انجام نمونه برداری و آنالیز خاک و شخم و دیسک زمین محل اجرای آزمایش، اقدام به پیاده کردن نقشه طرح شده است.
