بخشی از مقاله
چکیده
در این تحقیق ویژگیهاي سیتوژنتیک سیاهماهی ریزفلس Capoeta damascina - Valenciennes, 1842 - با استفاده از روش له کردن بافت بخش قدامی کلیه و رنگ آمیزي گیمسا تعیین گردید. با شمارش کروموزومها در 25 پلاك متافازي بدست آمده از 5 قطعه ماهی 11-17 گرمی، ویژگیهاي مختلفی چون تعداد کروموزومها، تعداد بازوهاي کروموزومی، شاخص سانترومري، نسبت بازوها و دامنه تغییرات کروموزومها، تعیین و از نمونه مناسب کاریوگرام و ایدیوگرام تهیه شد.
بررسی نتایج نشان داد که سیاه ماهی ریزفلس داراي 150 کرومزوم است که از این میزان، 9 جفت کروموزوم متاسنتریک، 30 جفت کروموزوم ساب متاسنتریک، 22 جفت کروموزوم آکروسانتریک و 14 جفت کروموزوم تلوسنتریک است. تعداد بازوهاي کروموزومی این گونه برابر 258 عدد محاسبه شد. شاخص سانترومري، نسبت بازوها و نیز دامنه تغییرات طول کروموزومها در این گونه به ترتیب در گستره 0-46/74، 1/07-∞ و 1/54-4/1 میکرون بود. بزرگترین کروموزوم این گونه، یک کروموزوم ساب متاسنتریک بود.
مقدمه
آنالیز کروموزومی می تواند به مسائل مختلف در زمینه تنوع ژنتیکی و تکاملی ماهیان پاسخ دهد؛ چرا که بسیاري از گونههاي نزدیک به هم در عدد کروموزومی متفاوتند و آنالیز کروموزومی را می توان جهت شناسایی این گونه ها استفاده نمود. به علاوه بر اساس میزان تشابه در عدد کروموزومی و مورفولوژي کروموزومها می توان میزان خویشاوندي را در میان گونه ها تخمین زد . - 7 - مطالعات کروموزومی براي تکثیر و پرورش ماهیان از نقطه نظر کنترل ژنتیکی، تولید سریع لاین هاي درون زاد و شناسایی ماهیان دستکاري شده مهم است . - 5 -
تعداد و شکل کروموزومها می تواند درون گونه نیز متفاوت باشد. از این تفاوت درون و بین جمعیتی می توان براي تخمین رابطه تکاملی، یافتن ذخایر مناسب جهت مدیریت و سایر اهداف در این زمینه استفاده نمود 6 - و . - 7 گونه مورد مطالعه سیاهماهی ریزفلس Capoeta damascina از خانواده کپورماهیان است. پراکنش این گونه در کشورهاي ایران، عراق، اردن، سوریه و ترکیه است.
در ایران داراي پراکنش بسیار وسیعی است به طوري که در اکثر رودخانه هاي ایران با تراکم زیاد یافت می شود. این گونه داراي ارزش صید ورزشی و اقتصادي است و در بسیاري از رودخانه ها توسط صیادان محلی مورد صید قرار گرفته و در بازار فروش آبزیان عرضه می گردد . - 1 - علی رغم اهمیت این گونه از دیدگاه اقتصادي و اکولوژیک، متاسفانه تاکنون مطالعه اي در زمینه کاریولوژي این گونه در آبهاي ایران صورت نگرفته است. هدف از اجراي این تحقیق بررسی ویژگی هاي کاریولوژیکی سیاه ماهی ریزفلس در رودخانه منج استان چهارمحال و بختیاري به عنوان یکی از رودخانه هاي سرشاخه کارون است.
مواد و روشها
پنج قطعه سیاه ماهی ریزفلس با میانگین وزنی 15 گرم از یکی از سرچشمه هاي رودخانه کارون در محل روستاي منج استان چهارمحال بختیاري صید شده و به صورت زنده به آزمایشگاه شیلات دانشگاه صنعتی اصفهان منتقل و در آکواریومی با هوادهی مناسب و دماي تنظیم شده 21 - درجه سانتیگراد - نگهداري شدند. دو بار تزریق PHA با فاصله 24 ساعت و به میزان 0/3 سی سی به ازاء هر ماهی انجام گرفت. 9-10 ساعت پس از دومین تزریق، کلشی سین به میزان 25 µg/gbw با حجم 0/2 سی سی تزریق گردید.
پس از 8-10 ساعت، ماهیها جهت برداشت بافت با پودر گل میخک بیهوش شدند. مراحل تهیه گسترش کروموزومی در این تحقیق از له کردن بافت کلیه و رنگ آمیزي با گیمسا اجرا شد. به طور خلاصه، بافتها پس از اینکه با قیچی نوك تیز به خوبی هموژنه گردیدند به محلول تري سیترات سدیم %1 منتقل و 45 دقیقه در این محلول قرار گرفتند. سوسپانسیون هر پنج دقیقه یکبار هموژن گردید. سپس با 1300 دور در دقیقه به مدت 15 دقیقه سانتریفیوژ شده و پس از جدا نمودن مایع شفاف روئی، کارنوي سرد و تازه تهیه شده به آرامی به همراه تکان دادن لوله آزمایش جهت جلوگیري از تشکیل لخته، اضافه گردید.
نمونه ها در دماي -20 درجه سانتیگراد به مدت 20 دقیقه قرار گرفتند. پس از چهارمین مرتبه سانتریفیوژ می توان با چکاندن قطراتی از سوسپانسیون توسط پپتی پاستور بر روي لامهاي سردي که قبلاً در دماي-20 درجه سانتیگراد قرار گرفته اند، گسترش سلولی را تهیه شد. لامها چند دقیقه در دماي اتاق قرار داده می شوند تا به روش هوا-خشک، خشک شوند و سپس توسط گیمساي رقیق شده به مدت 15-20 دقیقه رنگ آمیزي شدند. گسترش هاي تهیه شده بر روي لام جهت مشاهده پلاکهاي متافازي بررسی شدند و از یکی از پلاکها توسط میکروسکپ مجهز به دوربین، عکس تهیه شد.
نتایج و بحث
با توجه به نتایج شمارش، بیشترین فراوانی کروموزوم هاي شمارش شده 15 عدد بود که بر این اساس عدد کروموزومی2n =150 به دست آمد - جدول . - 1 گسترش کروموزومی، کاریوتایپ و ایدیوگرام در اشکال 1 الی 3 نمایش داده شده است. بر اساس بررسیها، فرمول کروموزومی سیاهماهی ریزفلس شامل 9 جفت کروموزوم متاسنتریک، 30 جفت کروموزوم ساب متاسنتریک، 22 جفت کروموزوم آکروسانتریک و 14 جفت کروموزوم تلوسنتریک است. لذا فرمول کروموزومی آن به صورت 2n = 9m + 30sm +22a+ 14t خواهد بود.
تعداد بازوهاي کروموزومی آن برابر 258 عدد محاسبه شد. شاخص سانترومري، نسبت بازوها و دامنه تغییرات طول کرومزومها در این گونه به ترتیب در گستره 0-46/74، ∞-1/07 و 1/54-4/1 میکرون بود. بزرگترین کروموزوم این گونه، یک کروموزوم ساب متاسنتریک بود. نظر به اینکه در بیش از 70 درصد گونه هاي کپورماهیانی که تا کنون توسط محققین مختلف مورد بررسی قرار گرفته تعداد کروموزمهاي آنها معادل - 48- 50 - 2n=50 است و این عدد کروموزومی مدل و پایه اي براي خانواده کپورماهیان در نظر گرفته شده است 6 - و - 7، بنابراین به نظر می رسد عدد کروموزمی2n= 150 براي سیاهماهی ریزفلس نشاندهنده حالت هگزاپلوییدي در این ماهی نسبت به سایر کپورماهیان باشد.
