بخشی از مقاله
مقدمه
سیستمهاي زهکشی به منظور خارج ساختن آب اضافی و یا کاهش آب منفذي در پروژههاي مختلف آبیاري و زهکشی نقش مهمی در کشاورزي ایفا میکنند. یکی از بخشهاي مهم سیستم زهکشی، پوشش آن است. انتخاب یک پوشش نامناسب، کارایی زهکش را کاهش و یا حتی سبب ناکارآمدي آن میشود. از متداولترین مواد مورد استفاده براي پوشش زهکشها، مواد معدنی شامل خرده سنگ، شن و مصالح رودخانهاي آن میباشد.
به دلایل مختلفی نظیر محدودیت در تامین فیلترهاي معدنی، کمبود منابع قرضه، تخریب محیط زیست، بالابودن هزینههاي حمل و نقل و . . . توجهات بسیاري به سوي استفاده از پوششهاي مصنوعی معطوف گردیده است. این پوششها داراي تجارب موفقی در کشورهاي مختلف بوده و گاهی مقرون به صرفهتر نیز هستند. از سوي دیگر، با توجه به عدم استفاده و پایش این محصولات در ایران در سطح گسترده، میبایست در استفاده از آن احتیاط لازم به کار گرفته شود. هدف از این مطالعه، ارائه روشهایی جهت اطمینان از مناسب بودن پوشش مصنوعی به کار گرفته شده در طرحها تا پیش از اجرا میباشد.
محورهاي مورد مطالعه
الف - لولههاي پلاستیکی مورد استفاده در شبکه زهکشی زیرزمینی ب - پوششهاي مصنوعی لولههاي زهکشی زیرزمینی الف - لولههاي پلاستیکی U-PVC مورد استفاده در شبکه زهکشی زیرزمینی نوع مشبک و موجدار این لولهها عمدتا به صورت لترال استفاده میشود. کنترل مشخصات فنی لولههاي U-PVC مواج - خرطومی - از نظر اندازه اسمی، قطر خارجی، قطر داخلی، ضخامت جدار، طول، وزن، مواد اولیه، ابعاد منافذ، کنترل کیفی، نظارت بر تولید و سایر موارد و الزامات میبایستی مطابق با استاندارد DIN 1187 و استاندارد 7669 مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران یا معادل آن انجام گردد.
ب - پوششهاي مصنوعی لولههاي زهکشی زیرزمینی انواع پوششهاي مصنوعی که به طور معمول به همراه لوله هاي پلاستیکی موج دار مورد استفاده قرار میگیرند از مواد زیر ساخته میشوند:
• پوششهاي مصنوعی حجیم و سست - فاقد هرگونه اتصال مابین الیاف آنها - از الیاف پلیمري تولیدي از پلیآمید - PA - ، پلیاتیلن - PE - ، پلی استر PETP= - پلیاتیلن تري فتالیت - و پلی پروپیلن - PP - ، گرانولهاي پلی استرین - PS - که توسط توريهایی در اطراف لوله زهکشی قرار میگیرند.
• ژئوتکستایلها - Geotextiles - ورقههایی نازك در انواع بافته، بافته گرهدار و نبافته میباشند. الیاف مورد استفاده در تولید ژئوتکستایلها همان الیافی است که براي تولید پوششهاي مصنوعی حجیم به کار برده میشوند.
در حال حاضر پوششهاي مصنوعی تولید شده در کارخانجات ایران، عمدتاً الیاف مصنوعی نرم پیش تافته - PLM - میباشد. الیاف مصنوعی نرم پیش تافته - PLM - ، عبارت است از ترکیبی نفوذ پذیر شامل مواد نرم و نخهاي ضخیمی که به صورت غیر منظم به یکدیگر پیچیده شدهاند؛ الیاف، رشتهها و دانهها و گرانولهایی که دور لولههاي زهکشی موجدار را احاطه می نمایند و با یک شبکه توري یا نخ مناسب در جاي خود تثبیت می شوند.
مشخصات عمومی
-1 مشخصات ظاهري پوشش مصنوعی
رنگ پوشش، عمدتا محدودیت خاصی ندارد ولی بهتر است از الیاف با رنگ قرمز استفاده نگردد، زیرا این الیاف پتانسیل بیشتري براي از بین رفتن در مقابل تششع خورشید را دارند. صفحههاي پوشش باید هموژن باشند. سطح پوشش کاملا باید بازدید شود. نباید شکاف در سطح پوشش وجود داشته باشد. حتی نباید سوراخ یا شکافی در قسمت همپوشانی پوشش موجود باشد.
-2 نحوه پیچیدن الیاف پوشش مصنوعی
لفاف پیچی لولههاي با پوششهاي مصنوعی توسط تجهیزات مکانیکی مخصوص و با استفاده از نخهاي مقاوم به کشیدگی انجام میشود. نکته حائز اهمیت، یکنواختی پوشش در پیرامون لولههاي زهکشی زیرزمینی است. لفاف پیچی باید به گونهاي باشد که اهداف زیر را تامین نماید:
- لوله از خاك اطراف آن جدا شود.
- جریان ورودي به لوله تسهیل گردد.
- از ورود مواد دانه ریز مانند ماسه و سیلت جلوگیري نماید.
-3 حمل و نقل لولههاي با پوشش مصنوعی
نکات زیر باید در زمان حمل کلافهاي لولههاي با پوشش مصنوعی رعایت گردد:
- کلافهاي لولههاي پوششدار در زمان حمل، میبایست به صورت افقی قرار گیرند.
- کلافها نباید به صورت فشرده روي هم انباشته شوند.
- لولههاي پوششدار باید به دقت به محل دپوي کارگاه منتقل شوند.
- جهت نگهداشتن لولهها و کاهش صدمه به آنها در زمان حمل، استفاده از بندهاي پهن و کلفت توصیه میشود.
- کلافهایی که پیش از رسیدن به محل انبار کارگاه صدمه دیده اند، باید عودت داده شوند.
-4 انبار کردن کلافهاي لولههاي با پوشش مصنوعی
- کلافهاي لولههاي پوششدار باید به صورت افقی روي هم قرار گیرند.
- لولههاي داراي پوشش، نباید به مدت بیش از سه ماه در کارخانه نگهداري شوند. حتیالامکان لولهها باید زمان کوتاهتري در انبار نگهداري شوند.
- کلافهاي لولههاي پوششدار حتیالامکان باید از تابش مستقیم خورشید و اشعه UV حفاظت شوند.
آزمایشها
-1 نمونهگیري و شکلدهی نمونه
در ابتدا نوارهاي باریکی از پوشش لوله به عنوان نمونه بریده میشود. نگهداشتن کلافهاي آزمایش شده تا زمان مشخص شدن نتایج و پذیرش آنها توسط آزمایشگاه معتمد الزامی است.
