بخشی از مقاله
چکیده
در دهههاي پایانی قرن بیستم، به دلیل نگرانیهاي زیست محیطی ناشی از شهرسازي مدرنیسم، برنامه ریزان شهري به دنبال پارادایمهاي جدید توسعه پایدار در جستجوي فرم ایده آلی براي شهر پایدار بودند. از سوي دیگر جستجو براي یافتن شهر ایدهآل یعنی آن شکلی از شهر که بتواند هم امتیازات تکنولوژیک و هم روحیه سالم زندگی روستایی را بر اساس ایدههاي روشنگرانه عدالت اجتماعی بیان کند
از قرنهاي دور بسیار مورد توجه و از دل مشغولیهاي معماران و شهرسازان بوده است. بنابراین طی دهه هاي اخیر فرمهاي مختلف شهري در کانون توجه برنامهریزان قرار می گیرد که همگی در حرکت به سمت توسعه پایدار اتفاق نظر دارند. از جمله فرمهاي مختلف شهري، فرم تراکم شهري یا شهر فشرده میباشد که سبب ایجاد فضاي تعامل اجتماعی مناسب و مصرف انرژي کمتر براي شهروندان میشود.
روش تحقیق در پژوهش حاضر توصیفی_تحلیلی و پیمایشی است. دراین تحقیق توصیف عینی و کیفی محتواي مفاهیم به صورت نظامدار و در ارتباط با موضوعی خاص انجام میشود که با هدف مقایسه بافت موجود شهري، به ویژه بافت میانی و شناسایی برخی ویژگیهاي کالبدي در شهرآمل انجام شده است که با استفاده از تکنیک تدوین چارچوبهاي نظري و مفاهیم شهر فشرده صورت گرفته است.
بدین منظور چهار محله بافت قدیم آمل بر اساس نوع تراکم و کاربري، انتخاب و سپس در هر کدام از آنها مطالعه میدانی انجام شده است. همچنین نتایج بررسیها و یافتههاي این تحقیق در چارچوب تئوري مدل شهر فشرده نشان میدهد که بافت میانی شهر آمل در مقایسه با بافت بیرونی، میتواند نقطه آغازي براي حرکت به سمت پایداري در توسعه پایدار شهري باشد.
-1 مقدمه
آدم روي زمین بوجود آمده، از خاك خلق شده و تمام زندگیاش با خاك و زمین عجین شده است، بنابراین، زمین فقط شکل هندسی مسطحی نیست، یک مفهوم است.
دانش واژهاي است بسیار وسیع و فراگیر، اما در مفهوم، قلمرو گسترهاي از مکان است که بستر تولید و توسعه فضاي جغرافیایی و اکوسیستم به شمار میرود. نحوة استفاده از زمین ممکن است تنوعی از فضاهاي جغرافیایی و یا اکوسیستم را خلق کند
در این میان کاربريهاي شهري زمین، پیچیدهترین الگوي فضاي جغرافیایی را ایجاد کردهاند
بر اساس پیش بینی سازمان ملل متحدد در بازه سالهاي 2000 تا 2025 ، با دو برابر شدن تعداد شهرنشینها، انتظار میرود نسبت آنها نیز از 47 درصد به بیش از 61 درصد افزایش یابد - هال،. - 35 :1388 در مجموع نزدیک به چهار پنجم منابع جهان در شهرها _ که تنها یک پنجاهم سطح زمین را اشغال کرده اند_ به مصرف می رسد و به همین خاطر هرگونه تمهیدات پایداري در جهان در گرو پایداري شهرنشینی و شهري است
مشکلات ناشی از آن بدین معنی است که شهرها به عنوان عامل اصلی ایجاد کننده ناپایداري در جهان به شمار میروند و در واقع پایداري شهري و پایداري جهانی هر دو مفهومی واحد هستند
به همین جهت شهرها باید به عنوان نقاط و کانون هاي اصلی براي حل مشکلات جهانی و دستیابی به توسعه پایدار مورد نظر و استفاده قرار گیرند
درحقیقت شهر یک چشم انداز فضایی است که پایدارى در قالب آن مورد ملاحظه قرار می گیرد، اما به هر حال شاید مناسبترین یا حداقل واقع گرایانه ترین مقیاس براى ایجاد پایدارى نسبت به مقیاس هاى فضایی دیگر باشد
بحثهاي فراوانی در خصوص چگونگی پایداري شهر و مدلهاي توسعه پایدار شهري صورت پذیرفته است. با مطرح شدن این بحثها در نشست ریو، افزایش تراکم شهر و جلوگیري از توسعه جغرافیایی شهرها تنها راه رسیدن به پایداري شهري عنوان شد و در پی آن اکثر سیاستمداران و برنامه ریزان شهري، به ایده شهر متراکم به عنوان پایدارترین فرم شهري توجه نموده اند
تراکم نیز از جمله مفاهیم کلیدي در برنامه ریزي شهري است که تمامی مکاتب برنامه ریزي به آن پرداخته اند . چرا که به قول ژان باستیه، تراکم نخستین خصوصیت فضاي شهري است و بدون داشتن حداقل تراکم، فضا ي شهري وجود ندارد
پس از جنگ جهانی دوم عمده ترین الگوي رشد شهري، الگوي شهر ماشینی و به صورت پراکنش شهري بوده است؛ الگویی که به صورت کم تراکم و گسترش حومه اي رخ داده است و پیامدهاي ناگوار زیادي را همچون نابودي زمین هاي کشاورزي و مشکلات خدمات رسانی و زیست محیطی به دنبال داشته است. بروز این نارسایی ها سبب شده است تا کشورهاي توسعه یافته از دههي 1970، به منظور انطباق با پارادایم توسعه ي پایدار در جستجوي الگوي پایدارتر شهر باشند.
در همین راستا جهت دستیابی به تراکم هاي بالا، توسعه ي درونی شهرها ، کاهش مصرف زمین، کاهش مصرف انرژي، کاهش آلودگی هاي زیست محیطی و دسترسی کامل شهروندان به خدمات شهري، الگوي شهر فشرده معرفی شده است
از سوي دیگر کمیسیون اتحادیه اروپا با تاکید بر فرم شهري فشرده به دنبال یافتن الگوهایی با کاربري مختلط از رشد یا توسعه شهري است که روحیه و ساختار کلی آنها از شهر هاي سرزنده و پر جنب و جوش نظیر بارسلونا، آمستردام، رم و پاریس نشات گرفته باشد.
در این راستا آنچه که از تحقیقات در سطح جهانی و تا کنون انجام شده است، نشان می دهد که رویکرد شهر فشرده به اهداف توسعه پایدار نزدیک تر است، تحقیقات مستمر و بعدي در محافل آکادمیک دنیا و دولت ها و کنفرانس هاي سازمان ملل در ادامه کنفرانس ریو این مطلب را روشن تر می کند - مثنوي،. - 91 :1382 امروزه بر اثر الگوهاي سنتی حاکم بر فضاي طرحهاي جامع شهري و متأثر از مدیریت شهري حاکم، الگوي شهري در کشور ما، پراکنده با گسترش افقی شهرها میباشد. در این راستا لازم است کالبد شهر، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و نقاط قوت و ضعف شناسایی شود
