بخشی از مقاله
چکیده:
ابن فارض شاعر نامدار قرن ششم هجری به مانند دیگر شعرای صوفی شعرش از تکرار مضامین سرشار است وبا مدیحه تائیه کبرای اش از شهرتی بی مانند درمیان عرفا بهره مند شده است اودر بیان حقیقت محمدی و وحدت وجود به مانندشعرایی چون حلاج دچار حلول نشده است وعرفان او رنگ وبوی رهروی است که درجستجوی گمشده ای محبوب می باشد هرچند به باور برخی تنها باتأویل می توان خمریات او را از بدیهه سرائیهای ابی نواس ممتازنمود،ولی به جهت شطحیاتی که در عالم خلسه - بیخودی - سروده است برخی اندیشمندان چون ابن تیمیه اوراتکفیر نموده اند.
مقدمه:
ابن فارض از شعرای نامور در عرصه عرفان وتصوف است ، او دارای اشعاری با الفاظی روان است که فاصله ای عمیق با توصیف پر از استعاره وخشونت شراب در اشعار اعشی ،شاعر نامور جاهلی در شعر شراب ، ونیزدر بیان حدود شرم را چون أبونؤاس ، خمریه سرای عصر عباسی ،پایمال نمی کند بلکه با بهره گیری از روش بزرگان این فن ونیز تمسک به اصول دینی راهی جدید را در عرصه وصف شراب برگزیده است ، الفاظش بدون پیچیدگی بیان می شود ولی درون مایه معنایی گسترده ای برای آن قایل می شود به گونه ای که انگار شعر برای او الهامی است ، از آنجا که این شیوه بیان سبکی جدید در عرصه ادبیات می باشد ، پیداست پاسخ به این دو سؤال نگارش مقاله ذیل را در واکاوی عرفان و بیان دوپهلوی ابن فارض توجیه می کند:
-1 ابن فارض در بیان عرفانی اش پیرو چه مکتبی است ؟
-2 آیا توجیه منطقی از اعتقاد ابن فارض نسبت به شراب در اشعارش ممکن است؟
بیوگرافی شاعر :
ابن فارض عمربن فارض درسال 557 ه درقاهره بدنیا آمد.،زندگی صوفیانه اش رابااعتکاف وعبادت درکوه المقطم آغازنمود،سپس به حجازرفت و15سال آنجاماندوچون بازگشت میان مردم جایگاه خاص یافت.او فردی میانه اندام باصورتی زیباوشخصی خوش سخن بود،اوبه سال632درقاهره مرد.اواغلب اوقات فردی سرگردان وحیران بودباچشمانی خیره که صدائی رانمی شنیدوکسی رانمی دیدگاه چهل روز به این حالت باقی می ماند.گاه درمیانه خلسه اش بیدار می شدوابیاتی می نوشت.
دیوان اوکم حجم وحاوی شعرصوفیانه درعشق وشراب است،شهرت اوبه واسطه تائیه الکبری اوست که 760بیت دارد،او از این حیث پس ازجلال الدین رومی متوفی به سال 672ه دومین شاعرصوفی به شمارمی رود.شعرش ازکثرت تکراروپیچدگی وبازی باکلمات ونیززیاده روی دراستفاده ازصنایع بدیعی معنوی ولفظی رنج می بردورمزدرآن نهایت زیبائی وطراوت رابه شعرش بخشیده است.شعراوبرمدارعشق الهی که قائل به وحدت وجودی است می چرخد.ولی اوبااین اعتقادبراین اندیشه بودکه مجنون لیلی خدارادرصورت لیلی دوست داشته است - پناه برخدا - ودرواقع لیلی واسطه ای وبهانه ای برای عشق حقیقی بوده است.دیوان اودوشرح مشهور دارد:
- 1شرح بدرالدین الحسن بن محمد الدمشقی المشهور بالبورینی که به لغت ونحو پرداخته سپس معانی صوقیه راپیموده است.
- 2شرح شیخ عبدالغنی النابلسی که به تاکید معانی صوفیه را شرح داده است وبه تفسیر وتاویل آنپرداخته است .
لازم به ذکر است که رشید بن غالب الدحداح لبنانی شرح لغوی بورینی وشرح صوفیانه نابلسی را باهم آمیخته ذودر سال 1853آنرا درچاپخانه ارنودوشرکایش در بازار کانبیر مرسیلیا به چاپ رسانده است
