بخشی از مقاله
چکیده:
در طول تاریخ ادب فارسی شاعران و نویسندگان متعددي از مضامین، الفاظ و اشارات قرآن استفاده کردهاند. آنان این مفاهیم والا و عمیق را وارد حوزه زبان شعر و هنر نموده و به شعر قداستی غیبی و روحانی بخشیدهاند.یکی از این مضامینداستان پیامبران است که شاعران و نویسندگان به صورت چشمگیري از آن استفاده کردهاند. نام حضرت یونس چهار مرتبه در سوره نساء، سوره انعام، سوره یونس و سوره صافات آمده است.
یکبار با وصف ذالنون در آیه 84 سوره انبیاء ذکر شده و یکبار هم با نام صاحب الحوت در آیه 48 سوره قلم آورده شده است و نام سوره دهم قرآن به نام یونس است. در این مقاله نخست به داستان حضرت یونس از دیدگاه مفسران قرآن پرداخته میشود و اشتراکات و اختلاف هاي آن مورد بررسی قرار میگیرد سپس داستان از کتب عهد قدیم نقل می شود و در پایان به انعکاس داستان یونس در ادبیات پرداخته میشود.
مقدمه
نام یونس چهار مرتبه در سوره نساء، سوره انعام، سوره یونس و سوره صافات امده است. یکبار با وصف ذالنون در آیه 84 سوره انبیاء ذکر شده و یکبار هم با نام صاحب الحوت در آیه 48 سوره قلم آورده شده است و نام سوره دهم قرآن به نام یونس است.
یونس جزو پیامبران الهی است در آیه 139 سوره صافات چنین آمده است."و ان یونس لمن المرسلین" و بی گمان یونس از پیامبران بود. سرگذشت یونس در قرآن به صورت پیوسته نیامده است. در سوره صافات درباه قصه یونس چنین آمده است: یونس به سوي قومی فرستاده شد و از بین مردم فرار کرد به کشتی سوار شد و در پایان نهنگ او را بلعید وسپس توسط خداوند رهایی یافت و یکبار دیگر به سوي آن قوم فرستاده شد و مردم به او ایمان آوردند. در سوره انبیاء به تسبیح گویی یونس در شکم ماهی اشاره شده و خداوند علت رهایی یونس از این امتحان الهی را تسبیح گویی و ذکر خواندن او بیان کرده است. سوره انبیاء آیه88- 87
در سوره قلم به نالیدن یونس در شکم ماهی و از بیرون آمدنش و رسیدن به مقام اجتباء سخن رفته است. قلم 50-49 .و در سوره یونس به ایمان آوردن تمام افراد قومش و برطرف شدن عذاب از آنها اشاره شده است. سوره یونس، 97
وجه تسمیه یونس
کلمه یونس لفظ یونانی است و به معنی کبوتر میباشد. دلیل اینکه کلمه یونس را غیر عربی می دانند غیرمنصرف بودن آن است؛ یعنی هیچ گاه کسره و تنوین بر این کلمه وارد نمی شود.
ابو الفتوح رازي درباره وجه تسمیه یونس چنین می گوید : »یونس به کسر خواستند تا اسم را تازي کنند من الایناس و الاسیاف، فعل مستقبل باشد از او.
نظر ابن بابویه درباره وجه تسمیه یونس این است که چون حضرت یونس بر قوم خود غضب کرد و از میان ایشان بیرون رفت به پروردگار خود انس گرفت و چون به سوي قوم خود برگشت مونس ایشان شد.
نام پدر و مادر یونس - ع -
حضرت یونس یکی از پیامبران بنی اسرائیل است که چهار هزار و هفتصد و بیست و شش سال بعد از هبوط آدم - ع - متولد شد.
در تمام تفاسیر نام پدر او را امتّاي و به صورت مخفف شده متاي ذکر کرده اند اما صاحب تفسیر جامع او را فرزند حضرت الیاس که معروف به متی است دانسته است و امتاي لفظی است عبري به معنی فانی و میرنده.
خلاصه داستان یونس در تفاسیر
قوم حضرت یونس در نینوا ساکن بودند. خداوند متعال یونس را به سوي آنان فرستاد و ایشان را به حق دعوت کرد: قوم یونس ابا کردند و ایمان نیاوردند. یونس از نافرمانی قومش دلشکسته شد و به خداوند شکایت کرد. خداوند به او وحی کرد که به قوم خود بگو اگر تا سه روز به خداوند ایمان نیاورند گرفتار عذاب الهی خواهند شد. یونس پیام الهی را به قوم خود ابلاغ کرد و از میان ایشان رفت.
روز موعود فرا رسید. از بامداد آثار و نشانههاي عذاب الهی نمایان شد. ابر بسیار بزرگ که پاره هاي آتش داشت بر آسمان نینوا ظاهر شد و گرد شهر نینوا را فرا گرفت. مردم نینوا چون عذاب الهی را دیدند از پادشاه خود طلب کمک کردند. پادشاه گفت یونس مرد راستگویی است و اهل نینوا از او هرگز دروغی نشنیده اند. پس این ابر نشانه عذاب و عقاب الهی است. پادشاه دستور داد که یونس را جستجو کنند.او گفت اگر یونس را در نینوا یافتید از عذابالهی در امان خواهید بود و در غیر این صورت همگی دچار عذاب خواهیم شد.
اهل نینوا پس از جستجوي فراوان یونس را پیدا نکرده و ناامید برگشتند. پادشاه گفت: اگر یونس نیست خداي یونس حاضر است بیایید. همگی همراه بهایم خود به صحرا برویم. پادشاه دستور داد همگی مردم جامه هاي خود را درآورده و پلاس بپوشند و کودکان را از مادران جدا کنند.
