بخشی از مقاله
چکیده
یکی از روشهاي ارزیابی دادههاي سرشماري، استفاده از روشهاي کلی ارزیابی سرشماري جمعیت - شاخص ویپل2، شاخص مایرز3 و شاخص ارقام ترکیبی - 4 میباشد. روش مورد استفاده در این مقاله ترکیبی از روش اسنادي و توصیفی-تحلیلی است. نتایج نشان میدهد تمایل به گرد کردن سن به ارقام صفر و پنج در سرشماريهاي مختلف کشور بهبود یافته است.
هر چند شاهد بهبود کیفیت دادهها بر مبناي شاخص ویپل هم براي مردان و هم زنان هستیم، با این حال اینبهبود کیفیت دادهها در مورد زنان سریعتر صورت گرفته است. بررسی شاخص ویپل به تفکیک استان هم نشان میدهد در حالی که دقت گزارش سن در اکثریت استانهاي کشور در سال 1365 در حد کم و متوسط بوده، در سال 1390 کیفیت دادههاي سنی در بیش از 80 درصد استانهاي کشور در حد بالا قرار گرفته است.
در ارزیابی کیفیت اطلاعات بر مبناي شاخص مایرز میتوان گفت تا سال 1355 دقت گزارش سن در سرشماري با نوسانات نسبتاً زیادي همراه بوده، در سرشماريهاي 1365-85 دقت گزارش سن نوسانات نسبتاً متوسطی داشته و نهایتاً در سرشماري 1390 گزارش سن داراي نوسانات نسبتاً کمی بوده و نشان دهنده بهبود گزارش سنی است. شاخص ارقام ترکیبی براي کل جمعیت ایران نشان دهنده بهبود کیفیت گزارش سن و جنس میباشد. مقدار این شاخص از 92/1 در سال 1335،به 18/6 در سال 1390 تغییر یافته است.در مجموع شاخصهاي مورد بررسی نشاندهنده بهبود گزارش سن در سرشماري 1390 نسبت به سرشماريهاي قبل میباشد.
-1مقدمه
از میان ارزشهاي فراوان دادههاي جمعآوري شده در یک سرشماري، دادههاي سنی - جنسی نقشی حیاتی در مطالعات جمعیتی دارد. آمارها و دادههاي سرشماري نیز همچون آمارها و اطلاعات دیگر، چهدرکشورهاي توسعهیافته و چه در کشورهاي در حال توسعه در معرض اشتباهات مختلف قرار دارند. میزان این اشتباهات در کشورهاي در حال توسعه بسیار بیشتر است. به دلیل اهمیت بسیار زیاد آمارهاي سرشماري، ارزیابی آنها از اهمیت ویژهاي برخوردار است. در مجموع اشتباهاتی که در بسیاري از متغیرهاي جمعیتی یافت میشوند را میتوان در دو مقوله دستهبندي کرد: .1 اشتباهات پوششی .2 اشتباهات محتوایی.
سرشماري منبع اولیه و اصلی آمارها راجع به توزیع و ترکیب جمعیت است. بنابراین منبع اولیه و اصلی آمارهاي راجع به ترکیب سنی جمعیت هم سرشماري است. امروزه کشوري وجود ندارد که راجع به سن دادههایی را جمعآوري نکرده و آمارهایی تدارك ندیده باشد. براي استفاده موثر از آمارهاي ترکیب سنی جمعیت در یک سرشماري باید از تعریف سن و نحوه اندازهگیري سن در آن سرشماري آگاه بود
سن یک فرد در سرشماري عموماً بر حسب تعداد سالهاي کامل خورشیدي که او تا زمان سرشماري پشت سر گذاشتهاست تعریف میشود
سازمان ملل در کتاب توصیههایی براي سرشماريهاي نفوس و مسکن سالهاي دههي 1980 سن را این گونه تعریف میکند: سن عبارت است از فاصله زمانی تخمین شده یا محاسبه شده از تاریخ تولد تا تاریخ سرشماري که به سال شمسی کامل بیان میشود
-2طرح مسئله
نظر به این که سرشماريهاي عمومی نفوس و مسکن در فواصل زمانی معین و با هزینههایی کلان انجام میشود؛ لازم است کل افراد کشور را پوشش داده و در عین حال از دقت و اعتبار بالایی برخوردار باشد. هر گونه خطا در نتایج سرشماريها میتواند صدمات جبرانناپذیري را در مطالعات و برنامهریزيهاي بعدي وارد نماید. به همین دلیل صاحبنظران و جمعیتشناسان روشهاي مختلفی را براي ارزیابی نتایج سرشماريها طراحی کردهاند.چنانچه بخواهیم دو یا چند سرشماري را مورد مقایسه قرار دهیم و در مورد دقت و صحت آنها صحبت نماییم، از روشهاي کلی ارزیابی استفاده میشود.
-3روش تحقیق و دادههاي مورد استفاده
روش مورد استفاده در این مقاله ترکیبی از روش اسنادي و تحلیلی-توصیفی است. در این مقاله با استفاده از دادههاي سرشماري عمومی نفوس و مسکن 1390 و با استفاده از تکنیکس هاي ارزیابی گزارش سن به بررسی کیفیت گزارش سن در سرشماري 1390 و مقایسه آن با سرشماريهاي گذشته کشور پرداخته شده است.
-4یافتهها و نتایج
-4-1ارزیابی بر مبناي شاخص ویپل در پارهاي از مواقع به دلایلی از جمله در دسترس نبودن شناسنامه و کارت ملی و عدم توجه ودقت کافی در گزارش سن به مأمور سرشماري نوعی تمایل عمدي و در بعضی موارد غیرعمدي به گرد کردن سن به ارقام خاصی وجود دارد. معمولاً تمایل به گرد کردن سن به ارقام مختوم به صفر و پنج بیشتر از سایر ارقام است. شاخص ویپل براي محاسبه این تمایل و مقایسه میزان آن در موارد مختلف به کار میرود.
دادههاي جدول شماره - - 1 مقادیر شاخص ویپل براي سرشماريهاي ایران از 1335-90 به تفکیک جنس نشان میدهد.
