بخشی از مقاله
چکیده
افزایش جمعیت، تخریب محیط زیست، رو به اتمام بودن منابع و ذخایر انرژی و... سبب ایجاد مشکلات و بحران هایی در جهان و به ویژه کشورهای جهان سوم شده است. حل این مسائل و بحران ها، منابع مالی کافی و هدفمندی را طلب می کند؛ به طوری که می توان فقدان چنین منابعی را محدودیتی عمده، بر سر راه توسعه، در بیشتر مناطق کشورها از جمله ایران، قلمداد کرد. گردشگری پدیده پیچیده و در حال رشدی است که یکی از مهم ترین فعالیت های اقتصادی دنیا محسوب می گردد.
امروزه گردشگری جایگاه خاصی در اقتصاد کشورها داشته و نقش موثری را در ارتقاء ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها به ویژه کشورهای رو به توسعه ایفا می کند. توسعه اقتصادی و حفظ مواهب زیست محیطی در توسعه صنعت گردشگری سبب شده است تا این صنعت به عنوان راه کاری جهت دست یابی یه اقتصاد پایدار مطرح شود.این پژوهش که از روش توصیفی-تحلیلی بهره می گیرد، سعی در شناساندن پتانسیل های منطقه آزاد ماکو در خصوص اقتصاد پایدار مبتنی بر گردشگری را دارد، و راه کارها و پیشنهادهایی را در زمینه بهره گیری مطلوب از این پتانسیل ها ارائه می نماید.
- 1 مقدمه
اکنون صنعت گردشگری یکی از بزرگ ترین و متنوع ترین صنعت های دنیا به حساب می آید. بسیاری از کشورها این صنعت پویا را به عنوان منبع اصلی درآمد، اشتغال زایی، رشد بخش خصوصی و توسعه ساختار زیربنایی می دانند. صنعت گردشگری در سراسر دنیا به ویژه در کشورهای در حال توسعه که در آنها شکل های دیگر اقتصادی مانند استخراج منابع طبیعی به صرفه نیست، بسیار مورد توجه می باشد - گی، 1385؛ . - 19 گردشگری و جهان گردی دارای پیامدهای متفاوتی است که می توان آن را به منزله نیروی محرک توسعه اقتصادی در تمام کشورها محسوب نمود.
هیچ کشوری را نمی توان یافت که فاقد مواد اولیه برای جهانگردی باشد. آنچه به تنهایی کشورها را از هم متمایز می سازد، توجه به جاذبه های جهانگردی و گردشگری است. بنابر این، هر کشوری با کوششی شایسته در زمینه گردشگری می تواند وارد کننده گردشگر باشد و از این راه به رشد و شکوفایی و بالا بردن درآمد ارزی خود کمک کند.
یکی از محل های درآمدی که امروزه در بسیاری از کشورهای جهان مورد توجه و بهره برداری واقع شده است، بهره گیری از ظرفیت جهانگردی و مزایای آن است. پدیده ای که امروزه گستره ی جهانی یافته و خود ناشی از توسعه نوآوری تکنولوژیکی و گسترش همه جانبه ی سرمایه داری در عصر کنونی است. گردشگری در چنین وضعیتی، جابه جایی و پویایی انسان ها را سبب شده و در یک گستره جهانی به عنوان پدیده ای جغرافیایی-اجتماعی مفهوم ارتباط با دیگر فرهنگ ها را در مکان های مختلف پدید آورده است.
منطقه آزاد ماکو با دارا بودن تاریخی کهن و جاذبه های طبیعی و فرهنگی و دیگر مزایا می تواند به عنوان یک منطقه توریستی ایفای نقش نماید. این مستلزم این است که مدیران و مسئولان به شیوه های کسب درآمدی پایدار نظر داشته باشند و در راستای دستیابی به آن، به برنامه ریزی و سیاست گذاری وسیع و همه جانبه بپردازند.
نظر به اینکه صنعت گردشگری یکی از پاک ترین و کم آسیب ترین صنایع برای محیط زیست است که در صورت برنامه ریزی و به کارگیری شیوه های مناسب و نوین، ارزش افزوده بالای اقتصادی و اجتماعی را نصیب منطقه خواهد کرد، بنا بر این نیاز است، به نحو هوشمندانه ای پتانسیل های نهان زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، تاریخی و اکولوژیکی منطقه را شناسایی کرده و از آن ها در جهت کسب درآمدهای پایدار بهره برداری شود.
- 2 ضرورت تحقیق
بررسی در خصوص وضعیت صنعت گردشگری کشور ایران حاکی از آن است که به لحاظ سهم بخش گردشگری از تولید ناخالص داخلی، کشور ایران در میان 174 کشور جهان رتبه 86 و در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس جایگاه سوم را پس از بحرین و قطر به خود اختصاص داده و نیز در زمینه سرمایه گذاری در صنعت گردشگری، کشور ایران در میان 174 کشور جهان رتبه 172 و در میان کشورهای خاورمیانه در رتبه آخر قرار گرفته است - سازمان جهانی جهانگردی، . - 1389
برای خروج از اقتصاد تک محصولی متکی به نفت و با توجه به اثرات اقتصادی گردشگری در کسب منابع ارزی و ارتقاء سطح درآمد مناطق مقصد، توسعه پایدار این صنعت به عنوان یک ضرورت غیر قابل انکار مطرح می شود و همچنین قابلیت های عمده صنعت گردشگری مانند گسترش انواع خدمات، ایجاد فرصت های شغلی، توسعه زیرساخت ها که در نهایت توسعه انسانی را به همراه دارد، از عمده دلایلی است که در راستای آن می بایست بدان اهتمام ویژه ای داشت.
گسترش صنعت جهانگردی به عنوان صنعتی که با حوزه های مختلفی نظیر اقتصاد، کشاورزی، فرهنگ، محیط زیست و خدمات در تعامل است دارای اهمیت فراوانی است که توسعه آن در هر منطقه باعث پیشرفت اقتصادی، اجتماعی و ... می شود. از این رو در این پژوهش به بررسی جایگاه منطقه آزاد ماکو به لحاظ کارایی در صنعت گردشگری کشور پرداخته خواهد شد.
- 3 روش تحقیق
روش مورد استفاده در این تحقیق، به صورت روش توصیفی-تحلیلی می باشد. استفاده از مطالعات کتاب خانه ای و اسنادی اعم از متون، مقالات علمی جهت تدوین داده های نظری و برداشت میدانی از منطقه و استفاده از مشاهدات عینی و گزارش طرح های مرتبط جهت جمع آوری داده های عملی در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است.
- 4 مفاهیم و مبانی تحقیق
.4.1 توسعه پایدار
متداول ترین تعریف از پایداری، تعریفی است که کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه ارائه داده است. کمسیون مذکور توسعه پایدار را بدین صورت تعریف می کند: »توسعه ای که احتیاجات نسل حاضر را بدون لطمه زدن به توانایی نسل های آینده در تامین نیازهای خود برآورده می سازد« - احمدی و دادجو، . - 63 :1391 هدف از توسعه پایدار توسعه ای پویا، هدفمند و آینده نگرانه است با تاکید بر این که انسان برای ادامه حیات و نیز پیش برد اهداف توسعه به محیط زیست نیاز دارد؛ به طوری که راهبرد اصلی توسعه پایدار این است که رشد اقتصادی را با عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست همراه گرداند.
توسعه پایدار بر سه اصل پایداری اقتصادی، پایداری اجتماعی و پایداری محیط زیست استوار است. این نوع از توسعه که آن را توسعه موزون نیز می نامند یعنی هر یک از بخش های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و زیست محیطی در جایگاه خود و متناسب با وزن اجتماعی شان مورد توجه قرار گیرند و رشد کمی و کیفی پیدا کنند.
