بخشی از مقاله
چکیده
هدف از این پژوهش بررسی عوامل شغلی موثر بر فرسودگی شغلی هنر آموزان هنرستان های فنی وحرفه ای شهرستان سبزوار در سال تحصیلی 93- 94بوده که مسئله ی اصلی پژوهش،بررسی عوامل شغلی موثر بر فرسودگی شغلی هنر آموزان می باشد.به همین منظور فرضیه اصلی زیر تدوین گردیده است:عوامل شغلی در بروز فرسودگی شغلی هنر آموزان موثر می باشد.
این مقاله به روش شناسی توصیفی وهمبستگی با حجم نمونه100نفر از هنرآموزان هنرستان های فنی و حرفه ای از طریق سرشماری با ابزار گرد آوری اطلاعات پرسش نامه - ماسلاچ - 1981تنظیم شده است.برای استخراج نتایج از روش ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره به کمک نرم افزارSPSSاستفاده شده است.یافته ها نشان می دهد که فرسودگی شغلی هنرآموزان بالاتر از حد متوسط بوده وبین فرسودگی شغلی،عوامل فردی،عوامل سازمانی و عوامل شغلی رابطه ی معنی داری وجود دارد.
همچنین عوامل شغلی می تواند فرسودگی شغلی هنر آموزان را پیش بینی نموده و عوامل شغلی شامل:برنامه ریزی آموزشی،ساعات کار مربیان در هفته ،محیط کار،مهارت شغلی ،شرایط کاری،ابهام نقش،تعارض نقش،کم باری وگران باری شغلو رضایت شغلی بوده که حقوق شغلی هنر آموزان بیشترین تاثیر را بر فرسودگی شغلی هنرآموزان دارد.
مقدمه
با پیچیده تر شدن روز افزون جوامع امروزی رسالت سازمانها برای برآوردن انتظارات جوامع حساس تر و مهم تر می شود. با توجه به حساسیت هنرستانهای فنی وحرفه ای برای دستیابی و اجرای موفقیت آمیز هر فعالیت آموزشی، افزون بر منابع مالی و وسایل و فناوری، وجود نیروی انسانی سالم و متعهد، نقش اساسی را ایفا می کند. به عبارت دیگر تعهد کاری و واکنش عاطفی فرد نسبت به کار و همچنین بالا بودن سلامت روانی میزان تولید و قابلیت کار را بالا می برد - محمدی،. - 1385 سلامت از نیازهای اساسی انسان است که در توسعه پایدار نقش حیاتی دارد.
اگرچه در ابتدا فقط به سلامت جسم به عنوان سلامتی توجه می شد با پیشرفت علم و رسیدن به سطح قابل قبول از سلامت جسمی و با مبارزه علیه بسیاری از بیماریها بشر به جنبه های دیگر سلامت - ازجمله سلامت روان - توجه کرده است. مفهوم سلامت روان شامل احساس درونی خوب بودن و اطمینان از سطح کارآمدی خود، اتکا به خود، ظرفیت رقابت، وابستگی بین نسلی و خودشکوفایی تواناییهای بالقوه فکری و هیجانی می باشد.با وجود این بر سر این امر اتفاق نظر وجود دارد که سلامت روان چیزی فراتر از نبود اختلالات روانی است ومسلم است که حفظ سلامت روان نیز مانند سلامت جسم اهمیت دارد.
طبق دست آورد تحقیقاتی دانشکده بهداشت دانشگاه هاروارد، سازمان جهانی بهداشت و بانک جهانی، توجه به بهداشت روانی درتمام عرصه های زندگی از جمله زندگی کاری فرد حایز اهمیت بوده است وعوامل موجود در محیط کار بطور وسیعی با سلامت و بیماری افراد شاغل درارتباط اند - رفیعی ، - 1389به نظر می رسد یکی از مستعدترین مشاغل گروه آموزشی که در خطر گرایش به فرسودگی شغلی هستند هنرآموزان باشند با توجه به ویژگیهایی که در این شغل وجود دارد گروه هنرآموزان آموزش فنی وحرفه ای کشور نیازمند توجه مسوولان امر در خصوص پیشگیری از گرایش به فرسودگی شغلی می باشند.
با توجه بر اهمیت فرسودگی شغلی در این پژوهش سعی بر آن شده است تا به بررسی عوامل موثر بر فرسودگی شغلی هنرآموزان هنرستانهای فنی پسرانه سبزوار پرداخته و پدیده فرسودگی هنرآموزان هنرستانهای فنی پسرانه سبزوار از طریق پرسشنامه فرسودگی شغلی ماسلاچ و پرسشنامه عوامل فرسودگی محقق ساخته تبیین و سپس عوامل ابتلا به آن مشخص شود تا بتوان با نتایج بدست آمده راهکارهای مناسبی جهت پیشگیری از بروز فرسودگی شغلی به مسئولین ذیربط ارائه داد.
بیان مساله
انسان از طریق کار نیازهای زندگی خود را برطرف می سازد، در عین حال از کار لذت نیز می برد. رضایت شغلی عاملی است که باعث افزایش کارآیی و نیز احساس خشنودی در فرد می شود. از طرفی ماهیت بسیاری از مشاغل به صورتی است که فشار روانی زیادی بر فرد وارد می کند و افراد شاغلی که در محیط کار خود درگیر این نوع فشارها هستند،عمدتاً گرفتار فرسودگی شغلی می شوند.
امروزه، مسئله فرسودگی شغلی یکی از رایج ترین مشکلات در محیط های کاری است، متأسفانه این وضعیت در دنیای شغلی و زندگی نوین بسیار رایج است و فرسودگی شغلی به عنوان سازه، محصول عوامل متعددی است که شناخت این عوامل می تواند نقش مؤثری در کنترل آن ایفاء کند. با آگاهی از میزان و چگونگی عوامل مؤثر و دخیل در فرسودگی شغلی کارمندان و داشتن بینش لازم در این زمینه، مدیران قادر خواهند بود، تدابیر لازم را برای کاهش عوامل فرسودگی به دست آورند به عبارت دیگر، اصلاح روشهای مدیریتی که منجر به ایجاد تغییرات مناسب در محیط کارمی شود، به نوبه خود می تواند، میزان احساس فرسودگی شغلی کارمندان و همچنین، عوارض ناشی از آن مانند : تأخیر، غیبت های متوالی، استعفاء و ترک محل کار را کاهش دهد.
انسان از طریق کار نیازهای زندگی خود را برطرف می سازد، ودر عین حال از کار لذت نیز می برد. رضایت شغلی عاملی است که باعث افزایش کارآیی و نیز احساس خشنودی در فرد می شود. از طرفی ماهیت بسیاری از مشاغل به صورتی است که فشار روانی زیادی بر فرد وارد می کند و افراد شاغلی که در محیط کار خود درگیر این نوعفشارها هستند، عمدتاً گرفتار فرسودگی شغلی می شوند.
در مشاغل آموزشی، فرسودگی شغلی می تواند باعث افت آموزشی و کاهش اشتغال را به همراه داشته باشد. زیان دیگر متوجه زندگی انسانها است، خراب شدن روابط زناشویی، انتقال ناراحتی پدر و مادر به فرزندان، از بین رفتن فرصتهای شغلی و لطمه خوردن کیفیت زندگی از آثار زیان بار آن است .مقاله ی حاضر در پی معرفی فرسودگی شغلی با تامل بر عوامل شغلی می باشد.
اهمیت وضرورت موضوع
در جهان امروز توانمندی، قدرت اقتصادی و رفاه هر کشوری در گرو استفاده بهینه از امکانات، منابع و نیروی انسانی آن کشور است. در این راستا هر چه نیروی کار شایسته تر و کارآمد تر باشد پیشرفت و توفیق آن کشور در عرصه های گوناگون اقتصادی و اجتماعی بیشتر خواهد بود. قابل ذکر است، کار آمدی هر فرد به عواملی گوناگون مانند استعداد، هوش، انگیزش، کیفیت ابزار کار مورد استفاده، آموزش و تخصص مورد نیاز، شرایط محیط کار، ملاحظات خستگی زدایی و ......بستگی دارد.
اهمیت شناخت شیوه های خستگی زدایی بدین منظور است که با راهکارهای مناسب بتوان از فرسودگی و خستگی بیشتر پیشگیری کرد و این عارضه را در صورت بروز فرسودگی درمان نمود - دادمهر، 1387 - .رسالت هنرستان های کشور آمورش حرفه ومهارت به جوانان جهت احراز شغل و یا افزایش مهارت و آمورش مهارتهای شغلی به دانش آموزان و آماده نمودن آنان برای ورود به بازار کار می باشد.
با اینکه تحقیقات نسبتا گسترده ای در زمینه فرسودگی شغلی صورت گرفته است ولی در مورد عوامل موثر بر فرسودگی شغلی هنرآموزان هنرستانهای فنی پسرانه اطلاعاتی موجود نمی باشد. لذا ضروری است تحقیقی در این زمینه صورت پذیرد. ما در این پژوهش به بررسی عوامل شغلی موثر بر فرسودگی شغلی هنرآموزان هنرستانهای فنی پسرانه سبزوار می پردازیم.
×ادبیات و پیشینه
کار صرف نظر از تامین مالی، می تواند برخی از نیازهای اساسی آدمی نظیر تحرک روانی و بدنی، تماس اجتماعی، احساسات خود ارزشمندی، اعتماد و توانمندی را ارضا کند . با وجود این، کار می تواند منبع فشار عمده ای نیز باشد .ممکن است یک شغل رضایت بخش به مرور زمان به منبع نارضایتی تبدیل شود و شخص را در جهت فرسودگی شغلی سوق می دهد .
فرسودگی شغلی با فشار، گمگشتگی نقش و ضعف عملکرد شغلی همراه است و علت آن در دو جنبه فردی و سازمانی مطرح می شود. اغلب مطالعات طولی کهاخیراً درباره فرسودگی شغلی انجام شده اند از تحلیل های بسیار پیچیده ای برای تشخیص اینکه چگونه تغییرات عوامل فشارزای محیط کار می توانند تغییرات در فرسودگی شغلی را پیش بینی کنند، استفاده نموده اند.
یک نظر عمومی این است که بهترین و آرمان گراترین افراد دچار فرسودگی شغلی می شوند یعنی افراد دچار فرسودگی شغلی، افرادی هستند که برای رسیدن به آرمان ها و معیارهای کاری خود، بیش از حد تلاش می نمایند اما وقتی می بینند فداکاری ها و تلاش هایشان برای رسیدن به اهدافشان کافی نبوده است یا به اندازه کافی مورد قدرشناسی قرار نگرفته اند دچار فرسودگی و حتی دچار بدبینی می شوند.
نظر دیگر این است که فرسودگی شغلی نتیجه نهایی در معرض فشارهای شغلی مزمن و طولانی مدت قرار گرفتن است. در نتیجه، فرسودگی شغلی می بایست بیشتر در بین افرادی اتفاق بیافتد که مدت بیشتری در یک شغل اشتغال داشته اند تا افرادی که به تازگی شغلی را انتخاب نموده اند. برخی محققان بر این تصورند که توقعات بالا در محیط شغلی، موجبات بروز فشارهای شغلی را فراهم می آورند و در نهایت فرسودگی شغلی را در دراز مدت ایجاد می کنند.
در مقابل، برخی دیگر از محققین اعتقاد دارند که عوامل بیرونی از قبیل درآمد پایین، می تواند زمینه را برای فرسودگی شغلی فراهم سازند. مثلا گیلمور و دانسون معتقدند کمبود درآمد باعث می شود که افراد، سطوح بالاتری از فرسودگی شغلی را تجربه نمایند و احتمال خطر بروز فرسودگی شغلی در میان آنان افزایش یابد.
