بخشی از مقاله
روش تحقیق
با توجه به کمی منابع مرتبط بهویژه منبعی که بهطور خاص به ویژگیهای ابنیه مسکونی شهر سمنان بپردازد، بخش عمده مقاله حاضر بر مطالعات و برداشتهای میدانی استوار است . لذا برای مطالعه حاضر چند منزل مسکونی بر اساس اولویتهایی که در ادامه میآید انتخاب شد .سپس با مطالعات کتابخانهای سایر اطلاعات موردنیاز گردآوریشده و درنهایت مورد تجزیهوتحلیل قرارگرفتهاند.
در انتخاب نمونهها همچنین سعی شده است تا حد امکان به معیارهایی همچون زمان، مکان، ارزش معماری و هنری، ثبت در فهرست آثار ملی، و ... نیز توجه شود .نمونهها پس از انتخاب بررسی و مطالعه شده و اطلاعات حاصل از آنها در قالب جداول و توضیحات طبقهبندیشده در بخش مربوط به یافتههای پژوهش آمده است .و در انتها نتایج حاصل جمعبندی شده است.
پیشینه پژوهش
منابع مکتوب درزمینه سبکشناسی گونههای معماری اندک است و درزمینه معماری مسکونی شهر سمنان هم بهطور دقیق مطالعات زیادی صورت نگرفته است بهجز مواردی که در کتب بررسی اقلیمی ابنیه سنتی وحید قبادیان ، گونه شناسی معماری مسکونی معماریان یا کتب درزمینه اقلیم گرم و خشک و معماری آن محمود توسلی ، چند منبع دیگر و مقالات درزمینه گونه شناسی در شهرهای مختلف ایران و این پژوهش میتواند اولین مطالعه بهصورت خاص بر روی اینگونه مسکونی در شهر سمنان باشد .
معرفی سمنان
در زمان شاهنشاهی ماد، سرتاسر استان سمنان امروزی جزئی از امپراتوری بزرگ ماد بود. پس از مادها کورش بزرگ پس از تسخیر آسیای صغیر به نواحی شرقی ایران شتافت و تا رود سیحون پیشروی نمود. نوشتهاند که او ایالت پارت که شامل خراسان و کومش - قوس - بهطور تقریبی استان سمنان امروزی - میشد را بهعلاوهی سیستان - زرنگ - و خوارزم را پیوست گسترهی خود کرد. پس از کورش که کمبوجیه به پادشاهی رسید، بنا به وصیت کورش حکومت خوارزم، پارت و کارمانیا - کرمان - بر عهدهی بردیا گمارده شد.
در این دوره، سمنان بهمانند پلی، سهایالت راگا - ری - ، خراسان و استرآباد - گرگان - را به هم وصل میکرد .پس از حملهی اسکندر مقدونی و حکومت سلوکیان، سلوکیان برای رضایت ایرانیان و عدم شورش آنها، اختیارات بسیاری به ایرانیان پارتی دادند. حکمرانان پارتی نیز برای راضی نگهداشتن مردم، شصت شهر در ایالت کومش ساختند که میتوان به آپاما - لاسجرد کنونی از روستاهای شهرستان سرخه - و هکاتمپلیس - صددروازه یا دامغان کنونی - اشاره کرد .در دورهی اشکانیان کومش یکی از ایالات هجدهگانهی اشکانی بود و بانامهای کمیسن و قومیس شناخته میشد.
در دورهی ساسانیان سمنان به دلیل قرار داشتن در مرکز تردد شمال و جنوب و نیز شرق و غرب، همواره محل کشمکش بر سر قدرت بوده است. در دورهی ساسانیان و پس از اسلام محل تمرکز پایگاههای دولتهای مرکزی در این ناحیه بوده است. بسیاری از بناهای بهجامانده در این شهر مربوط به دورهی غزنویان و زمان سلطان مسعود غزنوی و پسازآن است که از این میان میتوان از »منار مسجد جامع سمنان« و »بقعهی پیر علمدار« یادکرد. در زمان اسماعیلیان، سمنان از کانونهای مهم ایشان بوده بهگونهای که حدود 150 قلعه در سمنان در اختیار اسماعیلیان قرار داشته است.
در دورهی زندیان و زمان کریمخان زند، نواحی سمنان، دامغان، شاهرود و سرخه و بسطام در اختیار بزرگان قاجار قرار گرفت. به همین علت بود که محل تولد بسیاری از شاهان و بزرگان قاجار، سمنان است .سمنان در دورهی قاجار و بهویژه در زمان فتحعلیشاه- که زادگاهش سمنان بود- بسیار موردتوجه قرار گرفت. فتحعلی شاه سه برادر سمنانیاش را برای حکومت سمنان برگزید، اما ظلمی که ایشان بر مردم سمنان روا داشتند درنهایت باعث قیام مردم به رهبری بزرگان و اندیشمندان و پیوستن ایشان بهصف مشروطهخواهان شد .
بافت تاریخی سمنان
شهر سمنان یکی از کهنترین شهرهای ایرانزمین بوده و قدمت آن بهپیش از دورهی اسلامی میرسد .
