پاورپوینت اپیدمیولوژی

بخشی از پاورپوینت

اسلاید 2 :

هدف این جلسه (جلسه هفتم)
مبحث اپیدمیولوژی را مورد بحث قرار می دهیم

اسلاید 3 :

تا زمانی که نتوانیم بیماری را به صورت کمی در بیاوریم و تغییرات بیماری را در ابعاد زمان و مکان بررسی کنیم قادر به کنترل موفق بیماری نخواهیم بود.

علم اپیدمیولوژی یا همه گیرشناسی، علم فراوانی جمعیت پاتوژن در جمعیت میزبان است. اپیدمیولوژی شناخت دینامیک (پویایی) بیماری در داخل جمعیت میزبان است .
اپیدمی یا همه گیری، پیشرفت بیماری در جمعیت میزبان در ابعاد زمان و مکان می باشد.
اپیدمیولوژی

اسلاید 4 :

زمانی که یک پاتوژن در منطقه وسیعی به توده های گیاه میزبان حمله کرده و در مدت کوتاهی آن را آلوده سازد پدیده ای به نام اپیدمی اتفاق می افتد.
واژه اپیدمی نخستین بار برای بیماری انسانی به کار گرفته شده است. از این رو گیاهپزشکان ترجیح می دهند به جای اپیدمی در مورد بیماری های گیاهی از واژه Epiphytotic استفاده کنند.
اغلب تصور می شود یک اپیدمی زمانی به وجود می آیدکه:1- عامل بیماری به سرعت تکثیر شود و 2- دامنه ی میزبانی وسیعی داشته باشد. 3- تحت شرایط آب و هوایی مختلف به خوبی رشد کند 4- قابلیت انتشار زیادی داشته باشد و 5- در گستره ای وسیع پخش شود.

اسلاید 5 :

اما واندرپلانک (محقق آفریقای جنوبی) نشان داد که این ویژگی ها در همه پاتوژن ها صدق نمی کند.
1-به عنوان مثال عامل بادزدگی سیب زمینی در شرایط آّب و هوایی خاص رشد می کند اما اپیدمی های شدید ایجاد می کند.
2- Ophiostoma ulmi به کندی تکثیر می یابد. دامنه میزبانی آن هم کم است اما اپیدمی شدید ایجاد می کند.
3-بیماری ویروسی تورم شاخه های کاکائو در مسافت های دور گسترش نمی یابد، توسط چند شپشک منتقل می شود. اما بیماری شدید ایجاد می کند.

اسلاید 6 :

بیماری از نظر ریاضی تابعی از تعامل پاتوژن (یعنی توانایی بیماری زایی و فراوانی جمعیت آن) میزبان (شامل حساسیت، فراوانی و پراکندگی جمعیت) و محیط (شامل عوامل فیزیکی- شیمیایی و بیولوژیکی) است. بنابراین:

اسلاید 8 :

عوامل میزبانی مؤثر در پیشرفت اپیدمی
1- سطح مقاومت ژنتیکی میزبان
مقاومت چندژنی، سرعت پیشرفت اپیدمی را کاهش می دهد و اما گیاهان حساس که فاقد ژن های مقاومت در برابر بیمارگر می باشند بستری ایده آل را برای پدید آمدن آلودگی فراهم ساخته و در صورتی که سایر مؤلفه های لازم برای وقوع بیماری حضور داشته باشند توسعه اپیدمی را تسهیل خواهند نمود.

اسلاید 9 :

2- درجه یکنواختی ژنتیکی و گستره کشت میزبان
یکنواختی ژنتیکی میزبان، توسعه اپیدمی را سرعت بخشیده و در مقابل تنوع ژنتیکی از سرعت آن می کاهد. به همین دلیل در گیاهانی که به طریقه غیرجنسی تکثیر می شوند، اپیدمی با آهنگی پرشتاب، در گیاهان خودگشن با شتابی متوسط و بالاخره در گیاهان دگرگشن با کمترین شتاب توسعه می یابد. به دلایل گفته شده در جمعیت های طبیعی که گیاهانی با شاکله ی ژنتیکی متفاوت در کنار هم قرار گرفته اند روند پیشرفت اپیدمی بسیار کند است.

اسلاید 10 :

3- نوع گیاه و بافت مورد حمله
در بیماری های گیاهان یک ساله مثل ذرت، سبزیجات، برنج و پنبه و همچنین در بیماری های برگ، شکوفه و میوه در درختان، اپیدمی خیلی سریع پیشرفت می کند. حال آن که در بیماری های شاخه و تنه در گیاهان چوبی مثل درختان میوه و جنگلی اپیدمی به کندی پیش رفته و به عنوان مثال در بیماری هایی مثل مرگ درختان نارون، تریستزای مرکبات، مرگ درختان شاه بلوط و زوال گلابی توسعه اپیدمی روند کندی داشته و در طول چند سال اتفاق می افتد.

اسلاید 11 :

4- سن گیاه میزبان
در برخی بیماری ها مثل مرگ گیاهچه و پوسیدگی ریشه ناشی از پیتیوم، سفیدک های کرکی، لب شتری هلو، زنگ ها، سیاهک های سیستمیک، بلایت باکتریایی و آلودگی های ویروسی، گیاه میزبان یا اندام های گیاهی تنها در طول دوره رشد حساس بوده و بعد از بلوغ مقاوم می شوند.
در بیماری های شکوفه و میوه که در اثر قارچ های Botrytis، Penicillium ، Monilinia و Glomerella ایجاد می شوند و در همه بیماری های پس از برداشت، میوه ها در طول دوره رشد و مراحل اولیه بلوغ، مقاوم بوده و پس از رسیدن حساس می شوند.

اسلاید 12 :

عوامل وابسته به بیمارگر مؤثر در پیشرفت اپیدمی
1- قدرت تهاجمی بیمارگر
هرچقدر که قدرت تهاجمی بیمارگر بیشتر باشد، چرخه بیماری با سرعت بیشتری طی شده و مقادیر بیشتری مایه ی آلوده کننده تولید خواهد شد. در نتیجه روند گسترش اپیدمی تسریع می شود.

اسلاید 13 :

2- کمیت مایه ی بیمارگر
هر اندازه که تعداد زادمایه های بیمارگر (اسپور، کلامیدوسپور، سختینه، سلول باکتری، تخم نماتد و .) در محدوده ای که بتوانند مؤثر واقع شوند (یعنی در محدوده ی مزارع) بیشتر باشند مایه ی آلوده کننده، بیشتر و زودتر به میزبان دست یافته و لذا شانس ظهور یک اپیدمی شدید تا حد زیادی افزایش می یابد.

اسلاید 14 :

3- نحوه ی زادآوری بیمارگر
با آن که تمامی عوامل بیماری زای گیاهی، واحدهای تولیدمثلی بسیاری تولید می نمایند اما در برخی از آن ها مانند باکتری ها، ویروس ها و اکثر قارچ ها، قدرت تکثیر واقعاً چمشگیر و فوق العاده ست. حال آن که در برخی دیگر شامل نماتدها، گیاهان انگل وتعداد کمی از قارچ ها سرعت تکثیر به طور نسبی کمتر است. بخش اعظم این اختلاف را باید در تعداد نسل های یک بیمارگر در طول یک دوره ی معین جستجو کنیم.

اسلاید 15 :

پاتوژن ها بر اساس نحوه ی زادآوری با هم متفاوتند. از این نظر سه گروه از پاتوژن ها را داریم:

الف) پاتوژن های تک چرخه ای Monocyclic
ب) پاتوژن های چند چرخه ای Polycyclic
ج) پاتوژن های دیرچرخه ای Polyetic

اسلاید 16 :

الف) پاتوژن های Monocyclic
پاتوژن های منوسیکلیک، همه یا بخشی از یک دوره بیماری زایی خود را در گذران یک فصل زراعی تکمیل می کنند و از همین رو دارای حداکثر یک نسل در هر فصل هستند. در این مورد مایه تلقیح آلوده کننده در طول فصل تولید نشده یا در آن فصل کارایی ندارد.

اسلاید 17 :

چرا برخی از پاتوژن ها منوسیکل هستند؟
شماری از پاتوژن ها برای تکمیل چرخه زندگی خود نیاز به یک فصل دارند. بنابراین پاتوژن ذاتاً منوسیکل است مثل عامل لکه آجری بادام یا سیاهک پنهان و آشکار.
در مواردی نیز دوره حساسیت میزبان محدود است بنابراین پاتوژن نمی تواند بیشتر از یک نسل داشته باشد.

اسلاید 18 :

در برخی پاتوژن ها، شرایط محیطی یا فیزیکی مانع از تکرار دوره بیماری زایی می شود. مثلاً عامل پژمردگی پنبه در خاک بیشتر به صورت میکرواسکلروت است. ترشحات ریشه میزبان موجب تحریک جوانه زنی میکرواسکلروت ها شده، قارچ به ریشه حمله و نهایتاً وارد بافت آوند چوبی می شود. در بافت های مرده گیاهی میکرواسکلروت ها مجدداً تولید و تا زمانی که در مجاورت ریشه حساس گیاه دیگری قرار نگیرند جوانه نخواهند زد بنابراین باید مجدداً در خاک آزاد شوند و این یعنی فصلی دیگر.

اسلاید 19 :

ب) پاتوژن های Polycyclic
این گروه از پاتوژن ها در طول فصل رویشی بیش از یک نسل دارند مثل عامل بادزدگی سیب زمینی، زنگ ها، سفیدک ها و تعداد زیادی از بیماری های هوازاد

ج) پاتوژن های Polyetic
برخلاف پاتوژن های منوسیکل یا پلی سیکل که اپیدمی ناشی از آن ها در طی یک فصل اتفاق می افتد برخی از پاتوژن ها در طی چند فصل ایجاد اپیدمی می کنند. بنابراین پیشرفت بیماری باید طی چند فصل بررسی شود در مورد این پاتوژن ها اگر واحد زمان را سال در نظر بگیریم بیماری طی چند فصل به صورت تصاعدی افزایش می یابد. مثل بیماری مرگ درختان نارون

اسلاید 20 :

در بیماری های منوسیکل منحنی افزایش بیماری در طی فصل کم و بیش به صورت یک منحنی اشباع است. افزایش بیماری در طی فصل نه از آن جهت است که افراد جدیدی در جمعیت پاتوژن تولید می شود بلکه همان جمعیت ثابت است که شانس ایجاد بیماری پیدا می کند.