مقاله بررسی آلودگی نیترات و منشأیابی آن در آبهای زیرزمینی دشت هرزندات

word قابل ویرایش
13 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

بررسی آلودگی نیترات و منشأیابی آن در آبهای زیرزمینی دشت هرزندات

چکیده
نیترات یکی از مهمترین آلوده کننده های آب های زیرزمینی است که بررسی وضعیت و منشأیابی آن در آب – های زیرزمینی از اهمیت فراوانی برخوردار است . هدف این پژوهش ، کسب شناخت لازم در خصوص میزان آلودگی آب های زیرزمینی به نیترات در دشت هرزندات و به کارگیری اقدامات کنترل آلودگی است . تعداد ۱۶ نمونه آب زیرزمینی از منابع آبی مختلف شامل چاه ها، چشمه ها و قنات ها در مهر ماه سال ۱۳۹۲ در محدوده دشت هرزندات جمع آوری شده و برای ۱۵ پارامتر کیفی آب ، آنالیز صورت گرفته است . مقدار غلظت کاتیونها و آنیونهای اصلی ، نیترات ، pH، هدایت الکتریکی (EC)، مجموع نمکهای محلول (TDS)، سختی کل (TH)، نسبت جذب سدیم (SAR) و درصد سدیم (Na%) برای نمونه ها اندازه گیری شد و نتایج به دست آمده با استانداردهای بین المللی آب آشامیدنی مقایسه گردید. نتایج نشان داد که غلظت نیترات در آب های زیرزمینی بخشی از دشت هرزندات از حد استاندارد (۴۵ میلی گرم در لیتر بر اساس استاندارد آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا، ۱۹۹۰) بیشتر است . دامنه تغییرات غلظت نیترات در مدت مطالعه در آب های زیرزمینی منابع آبی مختلف از ۴.۷۵ تا ۱۹۱ میلی گرم در لیتر بود. بیشترین آلودگی نیترات در آب های زیرزمینی مربوط به مناطق روستایی و مناطق کشاورزی بود که از کیفیت مطلوبی برخوردار نبودند. مقدار EC نمونه آب های زیرزمینی منطقه مورد مطالعه از ۵۱۰ تا ۷۶۰۰ میکروزیمنس بر سانتیمتر، TDS از ۴۷۰ تا ۷۴۶۰ میلی گرم در لیتر و سختی کل از ۱۱۷ تا ۱۸۹۵ میلی گرم در لیتر متغیر است . بیشترین غلظت نیترات در آب های زیرزمینی مربوط به مناطق قره بلاغ ، عریان تپه – شورکهریز، زال و عریان تپه و به ترتیب ۱۹۱، ۷۲، ۴۹.۵ و ۴۸ میلی گرم در لیتر بود که منشأ این آلودگی نشت فاضلاب خانگی روستایی به داخل آب های زیرزمینی و فعالیت های شدید کشاورزی است .
واژه های کلیدی : آب زیرزمینی ، دشت هرزندات ، کیفیت آب ، آلودگی نیترات

مقدمه
در سال های اخیر، بیشتر تحقیقات در کشورهای صنعتی از مسئله بهره برداری و تأمین آب های زیرزمینی به مسئله کیفیت آب زیرزمینی تغییر یافته است ( فریز و چری ، ۱۹۷۹). به طور کلی آب های زیرزمینی کم عمق بیشتر و زودتر از آب های عمیق در معرض خطر آلودگی قرار می گیرند. مسائل کیفی آب های زیرزمینی ناشی از موارد زیر است ( آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا، ۱۹۹۰):
الف ) مسائلی که بر روی سطح زمین ایجاد می شوند مانند دفع مواد جامد و مایع ، پخش نمک ، کودها و سموم مصرفی در کشاورزی و دفع لجن تصفیه خانه های آب و فاضلاب ، ب ) مسائلی که منشأ آنها در بالای سطح
ایستابی است نظیر انبار کردن مواد زاید و نشت از مخازن ذخیره و ج ) مسائلی که منشأ آنها در زیر سطح
ایستابی است نظیر دفع فضولات در چاه های عمیق ، هجوم آب شور دریا و عبور آب از گنبدهای نمکی به خاطر برداشت بیش از حد از آب های زیرزمینی . جعفری ملک آبادی (۱۳۸۱) تعداد ۱۷۵ حلقه چاه نیمه عمیق و عمیق را در مراکز مهم کشاورزی ، صنعتی و شهری مناطق اصفهان ، نجف آباد، نطنز، کاشان ، شهرضا و حاشیه زاینده رود انتخاب کرد و پارامترهای مختلف شیمیایی را از دی ماه ۱۳۷۹ تا اردیبهشت ۱۳۸۰ با فاصله زمانی یک ماه اندازه گرفت . نتایج نشان داد که میانگین غلظت نیترات در مدت مطالعه از ۱.۰۳ تا ۵۰.۷۸ میلی گرم در لیتر متغیر بود. بیشترین آلودگی نیترات در آب های زیرزمینی در اکثر نواحی مربوط به مناطق کشاورزی بود و مناطق صنعتی و شهری در رتبه های بعدی قرار داشتند. قهرمان و همکاران (۱۳۸۲) کفایت شبکه چاه های آب شرب مشهد در ردیابی نیترات و هدایت الکتریکی را با استفاده از کریجینگ انجام دادند و به این نتیجه رسیدند که بطور کلی نیترات از تغییر پذیری بالاتری نسبت به هدایت الکتریکی برخوردار است . لطیف و همکاران (۱۳۸۴) تعداد ۴۰ حلقه چاه آب دایر در محدوده دشت مشهد و در مناطق مختلف شهری ، صنعتی و کشاورزی انتخاب کردند. نمونه برداری از آب این چاه ها در شش مرحله (تیر تا آذر ماه ۱۳۸۰) و با فواصل زمانی یک ماه انجام شد. پس از اندازه گیری پارامترهای مختلف هیدروشیمیایی منابع آب زیرزمینی دشت مشهد و مقایسه با استانداردهای بین المللی آب آشامیدنی به این نتیجه دست یافتند که غلظت نیترات در آب های زیرزمینی برخی مناطق مورد مطالعه از حد استاندارد (۴۵ میلی گرم در لیتر) بیشتر است . بیشترین آلودگی نیترات در آب های زیرزمینی مربوط به مناطق شهری و پرجمعیت شهر مشهد بود و آب چاه های موجود در مناطق کشاورزی و صنعتی از کیفیت مطلوبی برخوردار بودند، که منشأ این آلودگی نشت فاضلاب خانگی به داخل آب های زیرزمینی است . سامانی و همکاران (۱۳۹۱) از ۱۶ حلقه چاه در حال استفاده و آب های سطحی دشت اوان نمونه برداری و غلظت نیترات آنها را تعیین نمودند. بررسی مکانی یون نیترات نشان داد که بیشترین غلظت نیترات بین ۳۱ تا ۳۷ میلی گرم در لیتر بوده و مربوط به محدوده شمال دشت اوان است . با توجه به استانداردهای سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا، در حال حاضر منابع آب زیرزمینی دشت اوان مخصوصاً در نواحی شمالی نسبت به نیترات آلوده هستند ولی همچنان از حد مجاز استاندارد سازمان محیط زیست جهانی برای مصرف شرب پایین تر می باشند. در این پژوهش برای بررسی منابع نیترات آب از نمودارهای نیترات در مقابل غلظت های کلر و پتاسیم استفاده شده که بالا بودن غلظت نیترات و پایین بودن میزان کلر در نمونه های واقع در بخش شمالی دشت ، تأیید کننده منشأ آلودگی آب ها توسط فروشست کودهای شیمیایی و دامی از سطح خاک می باشد. در مطالعه ای که توسط کلاسیوس و همکاران (۱۹۸۸) انجام گردید مقادیر بیش از حد نیترات و آفت کش ها به ترتیب در ۴۳ و ۳۳ درصد از حدود ۵۰۰ چاه مورد آزمایش در مینسوتا گزارش شد. بر اساس این بررسی ، غلظت نیترات از دهه ۱۹۶۰ همواره رو به افزایش بوده و در بعضی از چاه ها از حد استاندارد برای آب شرب (۴۵ میلی گرم در لیتر) بیشتر شده است . لوسی و گولسبی (۱۹۹۳) در مطالعه خود در مورد اثرات تغییرات آب و هوایی طی ۱۱ سال بر غلظت نیترات در ایالت آیوا نتیجه گرفتند که در دوران خشکی یا کمبود بارندگی ، نیترات در خاک تجمع می یابد که علت آن کاهش انتقال نیترات ، عدم جذب نیترات توسط گیاهان و افزایش ضخامت منطقه غیر اشباع در بالای سطح ایستابی می باشد. در ایران که آب های زیرزمینی سهم بسیار مهمی در تأمین آب آشامیدنی اکثر شهرها و روستاها دارند (در حدود ۶۰ درصد)، مطالعات دقیق و جامعی در مورد آلودگی نیترات در منابع آب به عمل نیامده است (ولایتی ، ۱۳۸۰)، ولی با توجه به دفع سنتی فاضلاب شهری در چا- ه های جذبی با عمق ۱۵ تا ۲۰ متر و انباره ای به حجم ۲۰ متر مکعب یا بیشتر، و با توجه به دانه بندی رسوبات دیواره و کف این چاه ها که اغلب از قابلیت نفوذ خوبی برخوردار می باشند، باید انتظار داشت که آب – های زیرزمینی مناطق شهری از فاضلاب متأثر گردند. علاوه بر فاضلاب خانگی ، عواملی که در افزایش نیترات در منابع آب مهم هستند عبارتند از: استفاده از کودهای شیمیایی و حیوانی در کشاورزی و فضای سبز، تجزیه مواد گیاهی و حیوانی و تخلیه پساب های صنعتی (سلف و وسکوم ، ۱۹۹۲).
مواد و روش ها
منطقه مورد مطالعه :
دشت هرزندات یکی از دشتهای استان آذربایجان شرقی می باشد که در جنوب غربی محدوده مطالعاتی جلفا- دوزال قرار دارد که از نظر تقسیمات هیدرولوژیکی ، قسمتی از حوضه آبریز خزر و زیر حوضه رودخانه ارس محسوب می شود (شکل ١). مساحت کل این محدوده مطالعاتی حدود ٣۴٧ کیلومتر مربع ، وسعت دشت هرزندات ١۴۶.٧ کیلومتر مربع و وسعت آبخوان دشت هرزندات ٧٨.۶ کیلومترمربع می باشد. متوسط ارتفاع دشت ١۴۴۵ متر از سطح دریا می باشد. عبور راه آهن تبریز- جلفا و جاده آسفالته مرند- جلفا از داخل دشت امکان دسترسی به محدوده مورد مطالعه را امکان پذیر کرده است . مطالعات هیدرولوژی دشت هرزندات نشان می دهد که منطقه مورد مطالعه از نظر اقلیمی بر اساس اقلیم نمای آمبرژه (١٩٣٠)، دارای اقلیم خشک سرد بوده است بطوریکه به استناد خلاصه آمار ایستگاه پهناور و چرچر متوسط درجه حرارت سالانه این منطقه در سال آبی ٩١-١٣٩٠، ١٢.۴ درجه سانتیگراد و متوسط بارندگی سالانه برابر ٢١٩ میلی متر می باشد (سازمان آب منطقه ای استان آذربایجان شرقی ، ۱۳۹۰). در این منطقه رودخانه دائمی وجود نداشته و مسیل دره دیز، آبهای سطحی کل منطقه مورد مطالعه را زهکشی می نماید و پس از گذر از دشت هادی شهر در جلفا به رودخانه مرزی ارس تخلیه می شود. با توجه به اینکه هیچ گونه ایستگاه هیدرومتری بر روی این مسیل وجود ندارد لذا هیچ گونه آمار دقیقی در مورد دبی آن و مدت زمان جاری شدن آب در منطقه مورد مطالعه و بالاخص مسیل دره دیز وجود ندارد.

زمین شناسی منطقه مورد مطالعه :
منطقه مورد مطالعه که در شمال غربی واحد زمین ساختی البرز- آذربایجان قرار گرفته است (آقانباتی ،١٣٨٣) دارای روند عمومی با راستای شمال غربی -جنوب شرقی می باشد. فعالیتهای شدید ولکانیکی ترشیری از اواسط ائوسن آغاز می گردد و همراه با نفوذ ولکانیکهای داسیتی الیگوسن وسعت زیادی را در بر می گیرد. نفوذ این گنبدهای آتشفشانی باعث خرد شدن و پوشیده شدن سنگهای قدیمی تر در این بخش گردیده است . به علت چین خوردگی و گسل خوردگی شدید رسوبات ، گسترش سیستم درزه و شکاف در برخی از سازندها خوب بوده است به گونه ای که گسترش این سیستم و عوامل موثر دیگر باعث گسترش پدیده کارستی شدن در برخی از سازندهای آهکی و دولومیتی (سازند الیکا) در بخش شرقی و شمالی دشت گشته است . محدوده مطالعاتی هرزندات از نظر چینه شناسی شامل رسوبات دونین تا عهد حاضر بوده که دارای سازندهای آهک و دولومیت الیکا، سازند شمشک که دارای رسوبات شیل سبز رنگ با میان لایه هایی از ماسه سنگ و سازند جیرود با رسوبات شیلی با میان لایه هایی از ماسه سنگ و سنگ آهک در بخش شمالی دشت بوده و غالباً منطقه مورد مطالعه از توف ، رسوبات پیروکلاستیک ، آهک و رسوبات آبرفتی تشکیل شده – اند. از نظر هیدروژئولوژی سازند الیکا (آهک و دولومیت ) و رسوبات آذر آواری از نظر تخلخل و نفوذ پذیری حائز اهمیت هستند به گونه ای که مطالعات صحرایی نشان می دهد که فرآیند کارستی شدن در آهک های سازند الیکا در دشت هرزندات گسترش داشته بطوریکه وجود چشمه های کارستی و برخی از عوارض سطحی کارستی شدن مؤید این مطلب می باشد (شکل ٢).

هیدروژئولوژی آبخوان دشت هرزندات :
بررسیها نشان می دهد که آبخوان دشت هرزندات از نوع آبخوان آزاد و غیر همگن می باشد که در قسمتهای شمالی دشت به علت گسترش پهنه های رسی ، آبخوان محبوس تشکیل گردیده که گسترش آن کم بوده و از نظر منابع آبی فقیر می باشد. بر اساس داده های آماری سال آبی ٩١-٩٠، در محدوده مطالعاتی هرزندات ، ١۵ حلقه چاه بهره برداری عمیق ، ١۴ حلقه چاه بهره برداری کم عمق و تعداد ٩ دهنه چشمه و ١٠ رشته قنات از طریق درزه و شکاف ، منابع آب منطقه را زهکشی می کنند. تعداد سه حلقه چاه اکتشافی همراه با ٢٢ حلقه چاه پیزومتری ، حفر و مورد آزمایش پمپاژ قرار گرفته اند (شکل ٣). براساس نتایج حفاری چاههای اکتشافی و آزمایشات پمپاژ، اندازه ذرات رسوبی در چاه اکتشافی ورودی دشت ، عمدتاً درشت دانه و در حد قلوه سنگ ، ماسه رسی و ماسه بوده و به سمت خروجی دشت ذرات تشکیل دهنده آبخوان دانه ریز می گردد. بررسیها نشان می دهد که حداکثر ضخامت رسوبات آبرفتی ۱۷۰ متر و در اطراف روستای عباس آباد و حداقل آن در حدود ۵ متر در حاشیه شرقی دشت می باشد. حداکثر ضخامت رسوبات آبرفتی در مناطقی که تراکم چاههای بهره برداری بالاست در حدود ۱۲۰ متر بوده و نیز میانگین ضخامت رسوبات آبرفتی در دشت ۶۵ متر تخمین زده شده است . بررسی نقشه های هم عمق آب زیرزمینی نشان می دهد که بیشترین عمق برخورد به سطح آب در حدود ۴۵.۶ متر در بخش مرکزی دشت می باشد و حداقل عمق برخورد ۶.۵ متر در بخش شمالی دشت می باشد. بر اساس نقشه های هم تراز سطح ایستابی مشخص گردید که جهت جریان آب زیرزمینی از حاشیه جنوب شرقی به طرف شمال دشت می باشد (شکل ۴). با توجه به نتایج حاصله از آزمایشات پمپاژ چاههای بهره برداری ، حداکثر قابلیت انتقال در بخش مرکزی دشت و در زمینهای روستای گلین قیه ۲۴۵ متر مربع بر روز و حداقل آن مربوط به قسمتهای شرقی و شمالی دشت معادل ۱۰ متر مربع بر روز در نزدیکی پهنه های رسی و رسوبات نفوذ ناپذیر است . تنها منبع تأمین آب شرب دشت هرزندات منابع آب زیرزمینی می باشند، افزایش بی رویه برداشت از منابع آب زیرزمینی و کمبود بارندگی در چند سال اخیر باعث افت شدید سطح آب زیرزمینی شده است به گونه ای که در ١٠ سال گذشته (١٣٩٠-١٣٨٠) به طور متوسط سطح آب زیرزمینی به میزان ٢.٣ متر افت کرده است از این رو این دشت از سال ١٣٨١ به بعد دشت ممنوعه اعلام گردید.

در پی بازدیدی که در اواخر مهر ماه سال ۱۳۹۲ از محدوده دشت هرزندات انجام گرفت ، تعداد ۱۰ حلقه چاه آب عمیق و نیمه عمیق ، ۳ رشته قنات و ۳ دهنه چشمه انتخاب گردید. بیشتر این منابع انتخابی در مناطق کشاورزی و مناطق روستایی قرار داشتند. آب این منابع در بیشتر موارد برای شرب و کشاورزی استفاده می – شوند. وسعت دشت هرزندات ۱۴۷.۶ کیلومتر مربع است . شکل ۳ موقعیت منابع آب زیرزمینی و محل های نمونه برداری از منابع آب زیرزمینی منطقه مورد مطالعه را نشان می دهد. نمونه های آب (در حالی که چاه پمپاژ می شد) پس از برداشت ، در داخل ظرفهای پلاستیکی ریخته می شد. درجه حرارت ، EC و pH آب در محل نمونه برداری اندازه گیری می شدند. نمونه ها به آزمایشگاه آبشناسی دانشگاه تبریز منقل گردید. سپس به منظور شناخت کیفیت آب های زیرزمینی نمونه برداری شده ، پارامترهای کیفی مورد نظر آب در این آزمایشگاه مورد بررسی و آنالیز قرار گرفتند که شامل : کلسیم ، منیزیم ، پتاسیم ، سدیم ، کربنات ، بی کربنات ، سولفات ، کلرات و نیترات بوده که توسط روشهای استاندارد (انجمن سلامت عمومی آمریکا، ۱۹۹۸) تعیین و بررسی شدند. علاوه بر این pH، هدایت الکتریکی (EC) و مجموع نمکهای محلول (TDS) نمونه ها نیز اندازه گیری شده و سختی کل (TH)، نسبت جذب سدیم (SAR) و درصد سدیم (Na%) از روی دیگر پارامترهای اندازه گیری شده ، محاسبه شدند. دقت آنالیز نمونه ها بر اساس توازن یون ها برای تمام نمونه ها کمتر از ۵% بوده است . بر این اساس نتایج آنالیزها قابل قبول و قابل اعتماد بوده است (هانسلو، ۱۹۹۵). پس از اندازه – گیری های مورد نظر، محاسبات لازم انجام شد و برای رسم منحنی های هم نیترات و هم عمق آب از نرم افزار سورفر(Surfer) و ٩.٣ Arc GIS استفاده گردید.
نتایج و بحث
الف ) تجزیه شیمیایی آب های زیرزمینی منابع آب انتخابی :
نتایج تجزیه شیمیایی آب های زیرزمینی منابع آب نمونه برداری شده ی دشت هرزندات نشان می دهد که غلظت نیترات در مدت مطالعه در آب های زیرزمینی منابع آبی مختلف از ۴.۷۵ تا ۱۹۱ میلی گرم در لیتر متغیر بود. مقدار EC نمونه آب های زیرزمینی منطقه مورد مطالعه از ۵۱۰ تا ۷۶۰۰ میکروزیمنس بر سانتیمتر، TDS از ۴۷۰ تا ۷۴۶۰ میلی گرم در لیتر و سختی کل از ۱۱۷ تا ۱۸۹۵ میلی گرم در لیتر متغیر است . جدول ۱ توصیفات آماری پارامترهای کیفی نمونه های آب را نشان می دهد. همانطور که در جدول ۱ نشان داده شده است ، غلظت نیترات در این منطقه یافت شده است که بر اساس حداکثر غلظت قابل قبول این یون در منابع آب که توسط (آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا، ۱۹۹۰) تعریف شده است بیش از حد مجاز استاندارد بوده که حد مجاز استاندارد برای نیترات تقریباً mg.l ۴۵ می باشد. این آنومالی ممکن است بدلیل فعالیتهای شدید کشاورزی و نشت فاضلاب های روستایی به داخل آب های زیرزمینی در این ناحیه باشد. منابع آب های زیرزمینی که در مناطق با تراکم جمعیت زیاد روستایی و مناطق با فعالیت شدید کشاورزی قرار دارند آلوده به نیترات بوده و دارای غلظت بیش از حد مجاز ۴۵ میلی گرم در لیتر می باشند و از نظر سایر پارامترهای شیمیایی نیز از کیفیت مطلوبی برخوردار نیستند. چاه واقع در روستای قره بلاغ (نمونه شماره ۴)، قنات عریان تپه – شورکهریز (نمونه شماره ۵)، چاه واقع در روستای زال (نمونه شماره ۱۰) و چاه واقع در روستای عریان تپه (نمونه شماره ۹) از جمله نقاطی هستند که میزان نیترات آنها زیاد است و بیش از حد مجاز استانداردکه معادل ۴۵ میلی گرم در لیتر تعریف شده است ، می باشد (شکل ۵). بالا بودن غلظت نیترات در این محدوده ها (محدوده روستای قره بلاغ و عریان تپه – شورکهریز) را می توان بدین صورت توجیه نمود که این مناطق روی مخروط افکنه ای واقع گردیده اند که دارای نفوذ پذیری بالا می باشد، در نتیجه آب های سطحی و فاضلاب های روستایی به آسانی و بدون تصفیه به آب های زیرزمینی می رسند.
با توجه به اینکه دشت هرزندات منطقه ای مستعد برای فعالیت های کشاورزی از جمله باغات ، گندم ، یونجه ، گوجه فرنگی ، صیفی جات و آفتابگردان می باشد، و چون به دلیل قرار گرفتن در اقلیم آب و هوای خشک سرد برای افزایش باروری محصول و زوددهی آن مواد و کودهای شیمیایی به طور گسترده مورد استفاده قرار می – گیرند و همچنین پساب های وارده به دشت احتمال آلودگی منابع آب زیرزمینی و سطحی به نیترات را در دشت هرزندات و به ویژه در محدوده روستاهای عریان تپه و زال را افزایش می دهد.

کمترین مقدار نیترات در دشت هرزندات در قسمت جنوب و مرکز دشت اندازه گیری شده است . در این محدوده که در ورودی آبخوان است ، سطح آب زیرزمینی در اعماق پایین تر قرار دارد و تراکم جمعیت کمتر از قسمت شرقی و شمالی دشت می باشد. کمترین مقدار نیترات مشاهده شده در این محدوده ۴.۷۵ میلی گرم در لیتر و مربوط به روستای هرزند عتیق (چاه شماره ۲) می باشد. نشت فاضلاب های خانگی و آب های برگشتی از مناطق با فعالیت های شدید کشاورزی به داخل آب های زیرزمینی از مهمترین علل افزایش نیترات در آب زیرزمینی دشت هرزندات در سال های اخیر می باشد، زیرا با توجه به اینکه جهت حرکت آب های زیرزمینی از حاشیه جنوب شرقی به طرف شمال دشت می باشد (شکل ۴)، لیتولوژی (ترکیب سنگ ها) در جنوب و جنوب شرقی ، ماسه سنگ و پادگانه های آبرفتی قدیمی و سنگهای آذرآواری و در شمال مارن و آهک است و تغییرات لیتولوژی مهمی در نقاط مختلف دشت دیده نمی شود، در نتیجه ارتباط زیاد بودن غلظت نیترات با لیتولوژی منتفی می باشد. علاوه بر این افزایش بهره برداری از آب های زیرزمینی در دشت هرزندات سبب گردیده تا بخشی از ذخایر ثابت آبخوان تخلیه شده و سطح آب افت نماید. این عامل باعث شده تا کیفیت شیمیایی آب ، بخصوص در نقاطی که از تغذیه خوبی برخوردار نمی باشند، به مرور کاهش یابد و بر میزان نیترات افزوده گردد. مقادیر سایر پارامترهای شیمیایی مانند EC،TDS ، سولفات ، سدیم و سختی کل در چاه های این مناطق بسیار زیادتر از بقیه چاه ها است .

ب ) منحنی های هم نیترات دشت هرزندات در مدت مطالعه :
به منظور مشاهدٔە رابطه ی بین عمق آب و غلظت نیترات ، نمودار غلظت نیترات در مقابل عمق آب (شکل ۶) و همین طور نقشه هم عمق سطح ایستابی (شکل ٧) و نقشه هم غلظت نیترات (شکل ٨) ترسیم گردید.

شکل ۶- نمودار غلظت نیترات (میلی گرم بر لیتر) در مقابل عمق سطح آب (متر)
مطابق تحقیقات انجام گرفته توسط محققین ثابت شده که همواره با افزایش عمق ، غلظت نیترات به دلیل فرآیند دی نیتریفیکاسیون کاهش می یابد. نمودارهای مربوط به دشت هرزندات نیز این پدیده را نشان می دهند، یعنی با کاهش عمق سطح ایستابی ، غلظت نیترات نمونه ها افزایش می یابد (شکل ۶). بنابراین می توان نتیجه گرفت که اگر چه فرآیند دی نیتریفیکاسیون موجب کنترل و کاهش غلظت نیترات می شود ولی در بخش شرقی و شمالی دشت هرزندات ، به دلیل عمق کم سطح ایستابی (شکل ٧) عوامل دی نیتره کننده فرصت کافی برای تبدیل نیترات را نداشته و نیترات فروشویی شده به آب زیرزمینی رسیده و موجب آلودگی آن می شود. منحنی های هم نیترات با استفاده از داده های غلظت نیترات (برحسب میلی گرم در لیتر) در آب – های زیرزمینی منابع آب مختلف نمونه برداری شده رسم شدند (شکل ۸). همانطور که در شکل ۸ مشاهده می شود در بیشتر مناطق ، مقدار نیترات در آب های زیرزمینی کمتر از ۴۵ میلی گرم در لیتر است . بیشترین آلودگی نیترات در شرق و شمال دشت هرزندات رخ داده است . این مناطق عمدتاً پر جمعیت می باشند و تولید حجم زیادی از فاضلاب های روستایی و بالا بودن سطح آب زیرزمینی در این مناطق و شدت فعالیتهای کشاورزی و استفاده از کودهای شیمیایی برای افزایش باروری محصول و زود دهی آن منشأ آلودگی نیترات در منابع آب زیرزمینی این منطقه می باشند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 13 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد