مقاله در مورد اقلیم شناسی

word قابل ویرایش
14 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

اقلیم شناسی

تعریف اقلیم:

ریشه کلمه آب وهواکه درزبان عربی اقلیم گفته می شودکلمه یونانی کلیما (Klima) است که تقریبا درتمام زبانها ازهمین ریشه اقتباس شده است.
درلغت نامه دهخدا اقلیم به معنی خمیدگی ؛ انحنا و انحراف واصطلاحا به معنی تمایل وانحراف ناحیه ای اززمین نسبت به آفتاب توضیح داده شده است، درفرهنگ عمید نیز اقلیم کلمه ایست یونانی به معنی مملکت ،کشور،ناحیه وقطعه ای است ازعالم که ازلحاظ آب و هوا و سایراوضاع و

احوال طبیعی ازمنطقه وقطعه دیگرجداشده باشد،پیشینیان کلیه خشکی های عالم را به هفت قسمت تقسیم نموده وهرقسمت رااقلیم نامیده اند. کلمه شهر در زمان فارسی همان اقلیم را می رساند و اصطلاحاتی مانند هفت شهر و هفت اقلیم در ادبیات ما متاثر از طبقه بندی اقلیمی یونانیها می باشد.

درحقیقت اقلیم حالت متوسط کمیت های مشخص کننده وضع هواصرف نظرازلحظه وقوع آنهاست وبه عبارت دیگراقلیم تابع مکان است ولی به زمان بستگی ندارد. برطبق فرهنگ هواشناسی بین المللی هرگاه ازاقلیم یک ناحیه سخن گفته می شودمنظورمجموعه شرایط جوی درمنطقه است که تغییرشرایط جوی مشخصه هرناحیه همراه با تغییرات زمانی، اقلیم آن ناحیه راتشکیل می دهد.

تعاریف بیان شده برای علم اقلیم شناسی:

• اقلیم شناسی علمی است که آب وهواوخصوصیات دیگرجوراموردمطالعه قرارمی دهدوهدف اقلیم شناسی کشف وتبیین رفتارطبیعی اتمسفروب

هره برداری آن درجهت منافع انسان وشناسایی استعدادها وتوانهای اقلیم های مختلف برای زندگی انسان است.

• اقلیم شناسی علمی است که در جستجوی بیان و شرح طبیعت اقلیم و نیز اینکه به چه ترتیب از محلی به محل دیگر عوض گشته و همچنین اینکه چگونه وابسته به فعالیتهای بشری است، می‌باشد. این علم کاملا و بطور پیوسته وابسته به هواشناسی بوده و خود در مورد تغییرات روزانه جوی و نتایج آن بحث می‌کند.

توضیح اینکه بسیاری از رشته‌های مطالعاتی مربوط به سیاره زمین در سه گروه وسیع و اصلی میگنجند. این سه گروه عبارتند از:

۱- لیتوسفر یا قسمت خشکی زمین
۲- هیدروسفر یا قسمت آبی سیاره
۳- اتمسفر یا جز گازی زمین

با اینکه در مطالعه و بررسی چگونگی هوا و اقلیم لایه گازی شکل زمین پراهمیت تر میباشد ولی نباید از نظر دور داشت که گرما و رطوبت بطور پیوسته و همیشه میان سطوح خشکی و آبی و جو مبادله گشته و تمام آنها اجزاء مکملی را بدست می‌دهند. مراحل مبادله گرما و رطوبت میان زمین و جو در طی مدت زمانی طولانی باعث بروز وضعی می‌گردد که اقلیم نامیده می‌شود. اقلیم بیش از فقط یک میانگین آماری بوده و باید آنرا مجموعه چگونگی‌های جوی درگیر با گرما ، رطوبت و حرکت هوا دانست. اقلیم فاکتور بسیار مهمی از محیط زیست طبیعی بشر می‌باشد، زیرا اگرچه معمولا انسان خود را مخلوقی می‌پندارد که بر روی زمین زندگی می‌نماید، ولی او در واقع ، در قعر اقیانوس عمیق هوائی هم که کره زمین را دربر گرفته است، قرار دارد.

تاریخچه هواشناسی و اقلیم شناسی:
اقلیم شناسی را می‌توان در عین حال علمی قدیمی و جدید دانست. قدمت این علم تا به اندازه کنجکاوی بشر در مورد محیط زیستش می‌رسد. از سوی دیگر ، تازگی این علم با پیدایش هواپیما ، رادیو و رادار همزمان می‌گردد. بشر اولیه تا حد زیادی تحت تاثیر پدیده‌های هوا و اقلیم قرارداشت. مذاهب خرافاتی که بر پایه شرک و بت پرستی قرار داشتند، به تفسیر رازهای جوی نظیر بارش ، باد یا رعد و برق پرداختند.

از زمان باستان تاکنون ، به موازات توسعه علوم ، شناخت هر چه بیشتر هوا و اقلیم هم به جلو می‌رود. فیلسوفان یونانی علاقه زیادی به هواشناسی و اقلیم نشان می‌دادند. در واقع این دو لغت هر دو ریشه یونانی دارند. تقسیم بندی جهان به پنج منطقه اقلیمی ، یعنی مناطق سرد و منجمد شمال و جنوب ، مناطق معتدل شمال و جنوب و منطقه گرم (مناطق اقلیمی جهان) ، به پارومنیدس (‌Parmenides) یونانی نسبت داده می‌شود که در پنج قرن پیش از میلاد مسیح می‌زیسته است. زمانی که مشاهده و حدس و گمان و خرافات در توسعه و پیشرفت هواشناسی و اقلیم شناسی نقش بازی می‌نمودند، تا به آغاز قرن هفدهم طول کشید. در این هنگام اختراع ادوات هواشناسی و ثبت دیدبانی‌ها به یاری این علوم آمده و توضیحات دقیق‌تر اقلیمی را در دسترس قرار داده و آنالیز علمی پدیده‌های هوا را ممکن ساختند.

لزوم استفاده از علم اقلیم شناسی:

در طرحهای آبی برخی از سازه ها بر اساس معیارهای هوا ش

ناسی و برخی دیگر بر مبنای معیارهای اقلیم شناسی طراحی میشوند. مثلاً احداث یک سد مخزنی برای ذخیره آب را در نظر بگیرید. حجم مخزن باید طوری باشد که رواناب سالانه را در خود جای دهد. بنابراین طراحی آن باید بر اساس مقدار آبی باشد که معمولاً هر سال در رودخانه جاری میشود. لذا این حجم بر اساس یک معیار آب و هوایی یا اقلیمی تعیین ی گردد. گرچه حجم آب سالانه میتواند متغیر باشد اما آنچه در طراحی حجم مخزن مهم است متوسط مقدار آبی است که در درازمدت در عمر اقتصادی سد میتوان در هر سال انتظار آن را داشت.

اما مثلاً طراحی سرریز اضطراری سد باید بر اساسحداکثر دبی های لحظه ای که در اثر ریزش بارانهای شدید اتفاق می افتد صورت گیرد. بنابراین؛ معیار طراحی برای سرریز ؛ بارشهایی است که ممکن است به دلیل وضعیت هوا در یک زمان خاص اتفاق افتد. چنین بارانی را نمیتوان یک عنصر اقلیمی دانست بلکه یک پارامتر هواشناسی می باشد. از این جهت یک نفر متخضض هیدرولوژی هم باید از وضعیت هواشناسی منطقه و هم تا اندازه ای از وضعیت اقلیمی آن منطقه اطلاعات داشته باشد.

با توجه به تعاریف و مثالهای ذکر شده میتوان تفاوتهایی را بین اقلیم شناسی و هوا شناسی قائل شد.

تفاوتهای اقلیم شناسی و هواشناسی:

• هواشناسی، هوا ولی اقلیم شناسی ،آب وهواراشناسایی و تبیین می کند.
• هواشناسی وضعیت جوی رابطورعام و برای یک لحظه بررسی می کنداما اقلیم شناسی تیپ هوای غالب یک مکان رادردوره طولانی مطالعه وتفاوت های آب وهوایی مکانها را کشف می کند.
• هدف هواشناسی شناخت عام ومطلق اتمسفروتغییرات آن است ولی دراقلیم شناسی سعی می شود با شناخت آب وهوای هرمنطقه تاثیرآب وهوایی آن برروی فعالیتهای انسانی مشخص شود.
• هواشناسی وضعیت هوارادرکوتاه مدت پیش بینی می کنداما اقلیم شناسی براساس عوامل بوجودآورنده آب وهواپدیدآمدن آب وهوای خاصی رادرمکانی خاص باتوجه به تاثیرآن درزندگی انسانهاپیش بینی میکند.
• ابزارشناسایی وتوجیه هواشناسی اصول وقوانین ومدلهای فیزیکی ودینامیکی است اما ابزاراقلیم شناسی علاوه براصول علم هواشناسی اصول ومفاهیم جغرافیایی نیز است.

طبقه بندی اقلیمی:

 

منطقه‌ای از سطح زمین که اثرات ترکیب شده فاکتورهای اقلیمی بر آن ، موجب برقراری شرایط اقلیمی نسبتا همگنی می‌گردند، یعنی یک نوع اقلیم ، اصطلاحا منطقه اقلیمی نامیده می‌شود.
بطور کلی یک سیستم طبقه بندی اقلیمی ؛ مجموعه قواعدی است که به کار گرفتن آنها مناطقی را که از نقطه نظرهایی شباهت دارند و دارای ویژگیهای مشترکی هستند را از دیگر مناطق مجزا می کند و در یک طبقه قرار می دهد. در طبقه بندی اقلیمی دو مسئله را باید مد نظر داشت:
۱- تعیین معیارهای لازم جهت طبقه بندی
۲- تعیین مرز بین دو گروه یا دو ناحیه آب و هوایی
اولین طبقه بندی اقلیمی توسط یونانیان انجام شده که با استفاده

از مدارهای مهم از قبیل استوا ؛ راس السرطان و مدار قطبی که کره زمین را به سه منطقه آب و هوایی یعنی استوایی ؛ معتدله و قطبی تقسیم نمودند. جغرافیدانان اسلامی به پیروی از دانشمندان یونانی اقلیم جهان آن روزگار را به هفت اقلیم تقسیم بندی نمودند. از میان علمای اسلامی میتوان ابن خلدون را نام برد که در این زمینه بیشتر از دیگران تحقیق و مطالعه نموده است. همچنین مقدسی در کتاب « احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم» ؛ هفت اقلیم نیمکره شمالی را به تفضیل شرح داده است.

ضرایب و فرمولهای اقلیمی:
فرمولهای اقلیمی توابعی هستند که در آنها دو یا چند عنصر اقلیمی بکار رفته و بر حسب مقادیر عددی که برای یک منطقه بدست می آید نوع آب و هوای آن منطقه مشخص می شود.
مقادیر بدست آمده را ضرایب اقلیمی گویند. در جدول صفحه بعد نام محققان و هدف و اساس تقسیم بندی آنها آورده شده است:

نام محقق سال هدف تقسیم بندی اساس تقسیم بندی
دمارتن ۱۹۰۹ ناحیه بندی سطح زمین نه گروه اصلی براساس دما وبارش
پنک ۱۹۱۰ نواحی آب وهوایی سه ناحیه اصلی براساس تفاوت درنوع فرسایش وهوازذگی
کوپن ۱۹۱۸ اقلیم جهان براساس دما وبارش ماهانه وسالانه
واهل ۱۹۱۹ نواحی آب وهوایی وارتباط باپوشش گیاهی پنج گروه آب وهوایی براساس سردترین وگرمترین ماههای سال
پاسارژ ۱۹۲۴ رابطه بین پوشش گیاهی وآب وهوا پنج ناحیه اصلی براساس پراکندگی پوشش گیاهی
فدروف ۱۹۲۷ استفاده ازآمارروزانه براساس وضع بادغالب،دما،بارش وویژگیهای دیگر
میلر ۱۹۳۱ ناحیه بندی آب وهوایی پنج ناحیه اصلی براساس دما وبااستفاده ازپوشش گیاهی
فیلیپسون ۱۹۳۳ تقسیم بندی آب وهوایی پنج منطقه اصلی براساس سردترین وگرمترین ماههای سال وبارش
بلیر ۱۹۴۲ توصیف آب وهوای جهان پنج کمربنداصلی آب وهوایی براساس دما،بارش وپوشش گیاهی
گورزینسکی ۱۹۴۵ سیستم دیسیمال پنج کمربندآب وهوایی وتاکیدبرآب وهوای قاره ای واقیانوسی
فون وسیمن ۱۹۴۸ پراکندگی آب وهوایی درارتباط باپوشش گیاهی بااستفاده ازروش کوپن وبراساس دماوبارش وتقسیم آن به واحدهای کوچکتر
تورنت وایت ۱۹۴۸ تععین آب وهوابراساس نیازآب منطقه بااستفاده ازتبخیروتعرق بالقوه وواقعی
کرتیزبرگ ۱۹۵۰ رابطه آب وهواباپوشش گیاهی تقسیم بندی براساس تعدادماههای مرطوب وتعدادروزهای پوشیده ازبرف
گایگرپول ۱۹۵۳ نقشه تیپ های آب وهوایی تقسیم بندی کوپن باکمی تغییرات
تراورتا ۱۹۵۴ توصیف مرتب آب تقسیم بندی کوپن باکمی تغییرات

برازول ۱۹۵۴ کمربندراحتی انسان وضعیت هرماه ازنظرراحتی انسان بااستفاده ازدمای خشک وتر
آمبرژه ۱۹۵۵ رابطه آب وهواباشرایط زیست شناختی تعیین دونوع آب وهوای بیابانی وغیربیابانی براساس نوسان سالانه دما ودوام تابش روزانه خورشید
باکنولزوگوسن ۱۹۵۷ آب وهوای بیولوژیک تعیین ۱۲ناحیه آب وهوایی براساس ضریب خشکی دمای سردترین ماه وآماربرف ویخبندان
بودیکو ۱۹۵۸ پراکندگی انرژی درارتباط بابیلان آب تعیین نواحی براساس نسبت انرژی تابشی برای انرژی انرژی لازم جهت تبخیرورطوبت
پونتام ۱۹۶۰ تععین شرایط نواحی ساحلی جهان براساس میانگین دمای حداقلها،میانگین دمای حداکثرها وفراوانی ماهانه وسالانه بارش
پگی ۱۹۶۱ نواحی آب وهوایی با استفاده ازیک نمودارمثلثی شکل وبراساس آماردما وبارش سالانه
ترول ۱۹۶۳ رابطه آب وهوا وسیستمهای حیات براساس نوسان روزانه وسالانه دما ونسبت ماههای مرطوب به ماههای خشک

پاپاداکیس ۱۹۶۶ توان کشاورزی نواحی آب وهوایی براساس پتانسیل هرنقطه ازنظرتولیدمحصولات کشاورزی
کارتر ۱۹۶۶ تعیین محیطهای زیستی سیستم تورنت وایت با کمی تغییرات
ترجونگ ۱۹۶۸ تاثیرآب وهوا برراحتی انسان براساس درجه حرارت

ضریب خشکی دومارتن (De Martonne):
در این تحقیق به شرح فرمول ضریب خشکی دومارتن می پردازیم:
دومارتن معتقداست که مقدارتبخیر با میانگین درجه حرارت سالانه متناسب است و بااستفاده ازمحاسبه ضریب خشکی که ازرابطه (I = P / (T+10 محاسبه می شود می توان اقلیمهای مختلف رامشخص نمود. لازم به ذکراست که این روش مورداستقبال دانشمندان جغرافی قرارگرفت ولی زیست شناسان استقبال چندانی از آن نکردند.

I = P /(T+10)
I = ضـــریب خـشکی
P= بارندگی سالانه(mm)
T= دمای سالانه (C)

بر اساس فرمول دومارتن ۶ نوع آب و هوا به شرح زیر طبقه بندی شده اند:

نوع اقلیم خشک نیمه خشک مدیترانه ای نیمه مرطوب مرطوب بسیارمرطوب
ضریب خشکی I<10 10<I<19.9 20<I<23.9 24<I<27.9 28<I<34.9 I>35

برای آنکه تصویری ار چگونگی تغییرات ضریب خشکی دومارتن در ایران در ذهن داشته باشید بر اساس داده های موجود ضرایب خشکی شهرهایی مانند بندرانزلی ؛ رامسر؛ سنندج و آبادان به ترتیب ۶۸(خیلی مرطوب) ؛ ۳۰ (مرطوب)؛ ۲۰ (مدیترانه ای) و ۵ (خشک) بدست می آیند.
و یا باتوجه به اینکه بارندگی سالانه شهربوشهر ۱/۲۶۹ میلی مترومتوسط دمای سالانه آن ۵/۲۴ درجه سانتیگراداست،ضریب خشکی شهربوشهر ۸/۷ است بنابراین اقلیم بوشهرخشک می باشد.
I=269.1/(24.5+10)=7.8

اگر دمای متوسط هوا در یک منطقه بسیار سرد مثلا ۱۰- درجه سلسیوس باشد ضریب خشکی دومارتن بسمت بینهایت میل میکند که نشان دهنده یک منطقه بسیار مرطوب است حال آنکه ممکن است آن منطقه چنین شرایطی نداشته باشد. بنابراین همانند سایر فرمولها بر روش دومارتن نیز ایرادهایی وارد است. بهمین دلیل اگر متوسط دمای هوا از صفر کمتر باشد معمولا از فرمول دومارتن استفاده نمیشود. در عمل مختصات هر نقطه از نظر دما و بارندگی روی یک دستگاه مختصات که خطوط مربوط به مرزهای اقلیمی بر اساس فرمولهای

دومارتن روی آن رسم شده است آورده میشود تا مشخص گردد که یک منطقه در کدامیک از دامنه های آب و هوایی قرار دارد.چنین دستگاه مختصاتی را اقلیم نمای دومارتن گویند. مثلا (مطابق نمودار) چنانچه مختصات یک حوضه آبریز از نظر دمای سالانه ۲۰ د

رجه سلسیوس و بارندگی سالانه ۴۰۰ میلیمتر باشد مختصات این نقطه در دامنه خشک قرار میگیرد. (نمودار در صفحه آخر)

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 14 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد