بخشی از مقاله
چکیده
هدف کلی این تحقیق شناسایی علل عدم رغبت معلمان به امر پژوهش و راههای گسترش این امر در بین معلمان منطقه بستان آباد در سال1387 می باشد. روش تحقیق توصیفی از نوع پیمایش، ابزار اندازهگیری پرسشنامه محقق ساخته بوده که جهت تأیید روایی پرسشنامه از نظر و قضاوت اساتید علوم تربیتی و نیز متخصصان امور استفاده شده و پایایی پرسشنامه از طریق آلفای کرونباخ محاسبه شده است. ضریب آلفای کرونباخ - مقدار آلفای کرونباخ پرسشنامه - 0/901 می باشد.
جامعه آماری شامل کلیه کارکنان آموزشی، آموزش و پرورش منطقه بستان آباد که در سال تحصیلی - 86-87 - در واحدهای آموزش مشغول خدمت هستند در حدود 740 نفر و حجم نمونه آماری با استفاده فرمول کوکران در حدود 254 نفر بوده است. اهم نتایج حاصله عبارتند از:
نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان می دهد که بین آموزش پژوهش - - r= 0/67 و احترام و اعتماد - - r=0/47 و محیط پژوهشی سالم - - r=0/46 وسیاستهای حمایتی - - r=0/31 و اشاعه فرهنگ پژوهش - - r=0/47 و تقویت منابع مالی پژوهش - r=0/40 - و امکانات پژوهشی - - r=0/39 ومدیریت پژوهش - - r=0/47 و نظام اطلاع رسانی - - r=0/43 و میزان رغبت معلمان به امر پژوهش رابطه ای معنی داری وجود دارد.
مقدمه
بی گمان هدف از سازماندهی و اجرای طرح های پژوهشی ، تغییر دادن وضعیت موجود و حصول به ایده آل ها و آرزوهای مطلوب می باشد . بررسی ادبیات حوزه تعلیم و تربیت نشان می دهد بسیاری از محققان و صاحبنظران براین باورند که تحقیقات نقش بارزی در حل مسایلی که قلمرو های مختلف تعلیم و تربیت در آغاز هزاره جدید در تمام کشور با آن مواجه است، دارد
بهبود کیفیت در آموزش و پرورشی نیازمند افزایش توانایی حرفهای معلمان است. مهمترین عامل مؤثر در پرورش حرفهای معلمان پژوهش خود آنها در کلاس درس و چگونگی ارتباط آنها با دانشآموزان است. این عامل برای معلمان امکان خود نوسازی و تداوم بهسازی فرایند یاددهی یادگیری و بهبود کیفیت آموزش را به همراه دارد
امروزه پژوهش از ابزارهای مهم تصمیم گیری در موقعیت های مختلف و به ویژه در آموزش و پرورش محسوب می شود. هدف هر پژوهشی می تواند گسترش دانش و یافتن پاسخ به مسئله باشد. پژوهش و تحقیق، فعالیتی منظم و هدف مند برای پاسخ دادن به یک یا چند سؤال است. در پژوهش از روش های مختلفی براساس اهداف و موضوع تحقیق استفاده می شود. روش های تحقیق مراحل یافتن پاسخ سؤال را مشخص می کنند.حال سوال اساسی این تحقیق بدین شکل مطرح می شود که : علل عدم رغبت معلمان به امر پژوهش چیست؟ و راههای گسترش این امر در بین همکاران کدامند؟
مسئولان از ناکافی بودن سرمایهگذاری پژوهشی از سوی بخش خصوصی، از کمبود پژوهشگران با تجربه و کارآمد، از فقدان ابزار، امکانات و تجهیزات پژوهشی، از فقدان سامانههای اطلاع رسانی به روز و به موقع و فقدان بسیاری مولفه های دیگر که موثر در امر پژوهش است، سخن گفتند
در زمینه برنامه معلم پژوهنده که از سال 1375 به بعد با هدف ارتقاء بخشی پژوهشهای معلمان و اشاعه فرهنگی پژوهش بین فرهنگیان آغاز شد. که در سال اجرای برنامه تعداد 914 نفر و در سال دوم 980 نفر در سراسر کشور در این برنامه شرکت داشتند که در سال 1378 تعداد شرکت کنندگان به 2654 نفر افزایش پیدا کرده است
کمیتههای پژوهشی در حال حاضر در تمام مناطق و نواحی استان آذربایجانشرقی فعال هستند در سال 78 تعداد32 کمیته پژوهشی تشکیل شده بود که در سال 79 تعداد آنها به 42 مورد و در سال80 به 43 مورد افزایش یافته است
در سال 1376 در استان آذربایجانشرقی تنها 24 نفر در برنامه معلم پژوهنده شرکت نموده است که در سال بعد یعنی 1377 این تعداد به 78 نفر افزایش یافته است در حالی که تعداد شرکت کنندگان در سال 1383 به 5458 نفر افزایش یافته است و در سال 1384 شرکت کنندگان دوره به تعداد 1733 کاهش یافته است
در سال 1379 از کارکنان اداری فقط 3 نفر در برنامه معلم پژوهنده شرکت کردهاند در حالی که در سال 1380 به 2 نفر کاهش پیدا کرده است
این در حالی است که آمار شرکت کنندگان آموزش و پرورش منطقه بستان آباد در برنامه معلم پژوهنده به ترتیب در سالهای 1384، 1385، 1386 در حدود8، 17 ،12 نفر بوده اند و از این تعداد در سال 1386 به تفکیک جنسیت 3 نفر مرد و 9 نفر زن می باشند، این در حالی است که از سال 1382 تا 1386 چهار دوره اقدام پژوهی برگزار شده است به نظر می رسد که نقش چندانی در ترغیب معلمان آموزش و پرورش منطقه بستان آباد به اقدام پژوهی نداشته است. در مجموع از سال 1382 تا 1386 حدود 380 نفر درآموزش و پرورش منطقه بستان آباد دوره اقدام پژوهی را طی کرده اند.و در دوره طرح تحقیق نویسی و پژوهشیاری حدود 30 نفر درآموزش و پرورش منطقه بستان آباد آموزش دیده اند.
موارد ذکر شده فقط مربوط به آمار کمی شرکت کنندگان در برنامه معلم پژوهنده است هرچند که بیانگر رشد صعودی شرکت کنندگان در برنامه معلم پژوهنده است ولی جای تأمل دارد که با توجه به تعداد کارکنان آموزشی و اداری شاغل این تعداد درصد قابل توجهی را شامل نمیشود.
در ابتداء برنامه معلم پژوهنده با مشکلات زیادی روبرو بود که عمده آنها به دو دسته تقسیم میشوند که یکی مربوط به اجراء برنامه و به ویژه کمبود نیروی انسانی متخصص می باشد و مشکل دیگر مربوط به آموزش ندیدن شرکت کنندگان بود که آثار زیادی از آنها که به برنامه فرستاده میشد با اصل برنامه معلم پژوهنده هماهنگی نداشتند
بررسیهای به عمل آمده نشان میدهد این برنامه از لحاظ کمی و کیفی سیرصعودی داشته است هر چند که به هدفهای موردنظر کاملاً دست نیافته است. بدین صورت که آمار بیانگر آن است که از آغاز این برنامه تاکنون - از سال 1375 تا 1384 - به ترتیب 914، 980، 2752، 3600، 5200، 7450، 1012، 24800و جمعاً بیش از 30000 نفر در طول هشت سال فعالیت این برنامه گزارشهای اقدام پژوهی تهیه نموده و برای ارزشیابی به پژوهشکده با شورای تحقیقات استانها ارسال داشتهاند. حدود 65 درصد از شرکت کنندگان را فرهنگیان زن و 35 درصد بقیه را فرهنگیان مرد تشکیل میدهد. فراوانی شرکت کنندگان در مقطع ابتدایی از دورههای راهنمایی و متوسطه بیشتر بوده است - نسبت به کل آمار فرهنگیان عدد و رقم جالبی از نظر کمی نمیباشد -
با توجه به سیر صعودی برنامه معلم پژوهنده در چند سال اخیر هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی، هنوز هم از رشد آرمانی و ایده آل این برنامه فاصله زیادی داریم. لذا با توجه به عوامل و عللی که میتوانند در راستای گسترش معلم پژوهنده مؤثر شوند یک نظرسنجی قبل از اجرای دوره کوتاه مدت در تابستان 1385 از معلمان شرکت کننده انجام گرفت که اکثراً از بیاعتباری این دوره از نظر علمی، فنی، ارزش صحبت میکردند که در کل 1156 نفر شرکت کننده حدود 85 درصد آنها اعلام کردند که به جز گواهی دوره ضمن خدمت هیچ ارزشی از نظر کاربرد و علمی برای ما ندارد. بعد از اجرای دوره حدود 45 درصد همکاران اعلام کردند که به علت عدم استمرار چنین دورهها و عدم اطلاعرسانی کامل و نیز بیعلاقگی همکاران چندان تأثیری در کار و حرفه معلمی ندارد، اما حدود 55درصد نظرشان مثبت بود که این برنامه کاملاً کاربردی و از نظر کیفیت بخشی به امور آموزشی مؤثر میباشد.
از نظرمعلمان اجرای دوره اکثراً با کمی ساعات دوره کوتاه مدت اقدام پژوهی گلایه داشتند. و از نظر اجرای دوره نظرشان بر این بود که در اول سال تحصیلی این دوره برگزار شود تا با استفاده از این روش ما برای حل مسائل و مشکلات برنامهریزی کنیم. و موارد دیگری از جمله با نقش نداشتن در ارتقاء شغل همکاران، کمبود نیروی انسانی متخصص، عدم استمرار و پویایی برنامه، ضعیف بودن امکانات و انجام نشدن کلاسها بصورت کارگاهی و عملی و عدم بازخورد سریع نمرات ارزشیابی و نداشتن مسئول و برنامه ریز مستقیم در امر اقدام پژوهی را از جمله معضلات این برنامه مطرح کردند.
با فرض بر اینکه کار های اجرایی و آموزشی در زمینه پژوهش هم در عملکرد و هم در نگرش معلمان و سایر کارکنان تأثیر مثبت داشته است.
