بخشی از مقاله
چکیده
امروزه صنعت گردشگری به ویژه شاخه شهری آن جایگاه خاصی در اقتصاد کشورها دارد و نقش فعال و موثر در ارتقا ساختار اقتصادی Bاجتماعی Bفرهنگی کشورها به خصوص در کشورهای رو به توسعه بازی می کند. شهرها دارای جاذبه های گردشگری فراوان می باشند و همواره گردشگران زیادی را به سوی خود جذب می کنند لذا توسعه گردشگری شهری پایدار و مدیریت خردمندانه آن نیازمند برنامه ریزی می باشد.
در هزاره سوم صنعت گردشگری و فعالیت های آن،از جهت ایجاد اشتغال در رتبه نخست - اشتغال مستقیم،غیر مستقیم،القایی - و از جنبه گردش مالی در مرتبه دوم قرار می گیرد.صنعت گردشگری در حال حاضر یکی از ارکان اصلی اقتصاد تجاری جهان است که در همه مکان های جغرافیای از قبیل شهر،روستا،کوهستان،سواحل و غیره وجود دارد. درعصر حاضر شهر ها از پر بیننده ترین نواحی جهان به شمار می رود که با افزایش تعداد گردشگران شهرها شاهد تآثیرات و تغییرات بسیاری بر چهره شهرها میباشیم.
مقدمه
گردشگری شهری، زمینه مطالعاتی جدیدی است و تا دهه 1990 نیز مطالب اندکی در خصوص نقش آن در اقتصاد و فرهنگ شهر ها نوشته شده است.دراکثر کتاب هایی که در مورد شهرهایی که سالیانه گردشگران بسیاری را پذیرا هستند،به ندرت به نقش گردشگری اشاره گردیده است.
نویسند گان عمدتاً متمرکز بر نقش تجاری و عملکردهای حکومتی در اقتصاد و تغییرات سیاسی دولت ها بودند و از نقش بسیار و تاثیر بسیار مهم گردشگری غافل بودند، گردشگری پدیده ای نوین وبه عنوان یکی از فرآیندهای تولید کننده فضا، ویژگی های بنیادین جوامع شهری است؛لیکن شهرهای پرازدحام،پر تراکم و آلوده با فعالیت های سخت و کسالت آور ،انسان شهری را مجبور به تحمل و تداوم زندگی می کند.محیط های شهری از یک طرف به دلیل تمرکز جمعیت،ازدحام،فشارهای ناشی از خستگی کار و انواع آلودگی به عنوان مبدا،سفر گردشگران و از سوی دیگر باامکانات رفاهی،فرهنگی،بهداشتی،ارتباطی و داشتن جاذبه های طبیعی،تاریخی،معماری و به طور کلی جاذبه های توریستی فرهنگی به عنوان مقصد گردشگران به شمار می آید،لذا،این امر ضرورت برنامه ریزی و توسعه این فعالیت را توجیه می کند.
دستیابی به توسعه در حوزه فعالیت های گردشگری شهری،فرایندی خردورزانه و پیچیده است و مستلزم توجه کافی به عملکردها و مکانیزم های فضاهای شهری نیز تدوین چارچوب. تئوریکی ومبنای نظری منسجم و اندیشیده شده در ارتباط با برنامه ریزی گردشگری شهری می باشد.بدون وجود شناخت پایه از مفاهیم نظری و رویکردهای علمی نسبت به این امر،امکان شناخت و برنامه ریزی همه جانبه میسر نخواهد بود.
گردشگری شهری
از مهمترین مسائلی که طی دهه های اخیر باعث توسعه و پیشرفت شهرهای کوچک و بزرگ گشته،رشد و توسعه شهرنشینی می باشد.شهر ها با امکانات و خدماتی که ارائه می دهند،همواره پذیرای افرادی بوده اند که بدانها وارد می شوند.شهر ها با ارائه خدمات مطلوب و در خور،بستر مناسبی برای فعالیتهای اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی انسانها فراهم می آورد.
شهر همچنین با ارائه فعالیتهای خدماتی مانند امکانات پذیرایی و فراغتی زمینه پیشرفتی و توسعه گردشگری را فراهم می آورد - Timothy,,2005 - عرصه جدیدی که در عصرحاضر افقهای تازه ای را برای توسعه شهری فراهم آورده انسانها در درون شهرها کار و زندگی می کنند،شهرها همواره و در طول اعصار مختلف ریشه ی فرهنگ، تاریخ،هنر و سنن ما بوده اند،در واقع شهرها محل تولد جوامع در یک تکامل دائمی هستند - Cravatte,1977 - همچنانکه فعالیتهای شهری تغییر می کند،و ریخت شهری نیز متحول می گردد
کاربران شهری اعم از ساکنان و بازدید کنندگان آن یک تفسیر فرهنگی از محیط فیزیکی بر اساس تجارب و وابستگی شخصی دارند - . - Aylin orbasll,2000شهر ها و گردشگری دارای روابط مکملی هستند چرا که تمامی انواع گردشگری بنوعی به کانونها و خدمات شهری نیازمند می باشند.
وبژگی شهرها سبب شده است»گردشگران شهری متفاوت تر از سایر گروه های گردشگری باشند. - Aylin orbasll,2000 - « - ضمن آنکه نقش و جریانی مهم در شهرهای جهانی داشته باشند. از یک نگاه در رابطه با نقش فرهنگی شهرها و انطباق آن با شهرهای جهانی: چهار گروه از مردم مورد بررسی قرار می گیرند که نقش فعال و خاصی داشته و از ویژگی های شهرهای جهانی به شمار می روند که یکی از این چهار گروه ها را، گردشگران تشکیل می دهند که نقش مهمی در جریانات شهری دارند
گردشگران شهری ترکیب پیچیده ای از فعالیت های گوناگون می باشد که از پیوند محیط ویژه توانایی شهر در جذب باز دیدکنندگان شکل گرفته است.شناخت عناصر بنیادی گردشگری،مارا در شناخت گردشگری شهری کمک می کند.عناصر اولیه گردشگری در ابتدا شامل فعالیتهایی نظیر تئاتر،سینما،بر پایی نمایشگاه ها و غیره و سپس مکان های قابل بازدید،مانندپارک ها،مکان های تاریخی،موزه ها،آبشارهاو غیره است.عناصر ثانویه شامل هتل ها،بازارها،مغازه ها،ورستوران هاست.
عوامل دیگری چون اطلاعات،خدمات موجود در پارک ها،نقشه و راهنما و مدیریت اطلاعات برای راهنمایی گردشگران از دیگر موارد عناصر بنیادی گردشگری است.نظر به عناصر و تعاریفی که از گردشگری شهری عبارت است از:"مسافرت به شهر یا انگیزه های مختلف براساس جذابیت های گوناگون،امکانات و تسهیلاتی که شهر دارای آن بوده و در فرد ایجاد جذابیت می کند
در نگاهی دیگر ،گردشگری شهری همانا»عملکرد متقابل گردشگرBمیزبان و تولید فضای گردشگری در رابطه با سفر به مناطق شهری با انگیزه های متفاوتی و بازدید،از جاذبه ها و استفاده از تسهیلات و خدمات مربوط به گردشگری است که آثار متفاوتی را بر فضا و اقتصاد شهری بر جای می نهند -
گردشگرهای شهری از خصوصیات گوناگونی بر خوردارند،به طور کلی گردشگری شهری با دو انگیزه و هدف اصلی در نظر گرفته می شود که عبارت است از تجارت و فرهنگ
گردشگرهایی که به شهر وارد می شوند. دارای انگیزه های متفاوتی نظیر بازدید اقوام و دوستان،دیدن از موزه،رفتن به تئاتر و سینما،توجه به امکانات و فرصت های ورزشی،دیدن از مناظر شهری،پیدا کردن سر گرمی ها مانند نمایشگاه،فروشگاه و غیره هستند.
با عنایت به موارد فوق می توان گفت:"گردشگری شهری"فردی است که به قصد مسافرت به شهری به غیر از شهر ،محل سکونت یا محیط عادی زندگی خود با انگیزه گردش ،تفریح،تجارت،دیدن دوستان و اقوام یا فعالیت های دیگر برای بهره برداری و استفاده از فضای شهر،امکانات و تسهیلات و جاذبه های شهری سفر می کند.البته این مسافرت کمتر از ساعت وبیش از یک متوالی طول نمی کشد
مولفه های گردشگری شهری
مولفه های گردشگری شهری را میتوان در دو گروه مختلف دسته بندی کرد:مولفه هایی که عامل اصلی در جذب توریسم به شهر تلقی میگردد و گردشگر برای بازدید از آنها هزینه می پردازد و در شهر ماندگار می شود. به عنوان عناصر اولیه گردشگری محسوب می شود.این مولفه های عبارت است از:
الف - مکان های فعالیت برای گردشگران که بازدیدکنندگان در این مکان ها از فعالیتی خاص بازدید یا خود نیز در آن شرکت دارند؛شامل:
خدمات و تسهیلات فرهنگی نظیر:تئاتر،کنسرت،سینما،موزه،گالری های هنری؛
خدمات و تسهیلات ورزشی مانند مسابقات ورزشی بین المللی همچون المپیک،جام جهانی،مسابقات منطقه ای،ملی و محلی؛ -خدمات تفریحی نظیر کلوپ ها ،فستیوال و غیره.
ب - مکان های فراغت که مورد بازدید گردشگران قرار می گیرد؛شامل:
-ویژگی های فیزیکی- کالبدی همچون ساختمان ها و محل های جذاب و دیدنی،پارک ها و فضاهای سبز،رودخانه ها،کانال هاو دریاچه ها و بندرگاه ها؛ نماد های اجتماعی و فرهنگی شهر نظیر زبان،فرهنگ عامیانه،امنیت و غیره
از جمله مولفه های دیگر در حوزه گردشگری شهری میتوان به آن دسته از عوامل اشاره کرد که به گردشگران خدمات ارائه نموده و گردشگران از آنها بهره گیری می کنند،این عناصر،عامل جاذبی برای ورود گردشگران به شهر نبوده،ولی وجودشان برای گردشگران الزامی است و جنبه کمی و کیفی آنها عامل مهمی در ماندگاری گردشگر در شهر یا ترغیب به سفر است.این عناصر شامل هتل،متل و خدمات فروشگاهی،بازار،مراکز خرید و غیره می باشد.ضمنا تاسیسات اقامتی که گردشگر برای استقرار بر می گزیند دارای شرایط ویژه ای همچون امکانات مناسب و کیفیت هتل،نزدیکی به مرکز شهر،نزدیکی به جاذبه های شهری و غیره می باشد.
