بخشی از مقاله
چکیده
مفهوم سرمایه اجتماعی، یک مفهوم فرا رشته ای است که چند دهه اخیر مورد توجه محققان رشته های علوم انسانی قرار گرفته است. این مفهوم در تحلیل های اجتماعی و اقتصادی پیرامون توسعه جوامع روستایی نیز، مطرح شده و بر منابع محلی سکونتگاه های روستا از قبیل روابط انسانی، شبکه ها و نهادهای موجود در ساختارهای اجتماعی تأکید دارد. به همین سه شاخص انسجام اجتماعی مدنظر پانتام - اعتماد، مشارکت و شبکه ها - در قالب سرمایه اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است.
سرمایه اجتماعی از مفاهیم مهمی است که در سال های اخیر به تحلیل های اقتصادی وارد سرمایه اجتماعی، شده است. اما همواره بین اقتصاددانان، در مورد این سؤال که اختلاف نظر وجود داشته است. بسیاری از آنان، سرمایه مجزا از دید اقتصادی را دارا می باشد اعتقاد داشتند که واژه سرمایه در سرمایه اجتماعی نشان دهنده یک استعاره است و بیان کننده سرمایه از دید اقتصادی نیست سرمایه اجتماعی شاید بعضی از جنبه های سرمایه از دید اقتصاد را دارا نباشد، ولی بسیاری از آن شرایط را دارا بوده و در شدت و ضعف با سایرسرمایه ها تفاوت دارد. بدین ترتیب این پژوهش نشان می دهد که سرمایه اجتماعی می تواند به عنوان یکی از سرمایه های تأثیرگذار در تحلیل های اقتصادی وارد شود.
-1 مقدمه:
انسان به طور ذاتی در تعامل با دیگران نیازهای خود را بر طرف ساخته و گذران امور می کند. اثرات این کنش های متقابل در نقش آن ها تا حدی است که حذف آن، زندگی را غیر ممکن می سازد. اما در این میان دانشمندان علوم اجتماعی با نگرشی کنجکاوانه در جوامع به شناسایی این کنش ها پرداخته به مجموعه عواملی پی برده اند که آن را سرمایه اجتماعی نامیده اند.
مفهوم سرمایه اجتماعی در برگیرنده مفاهیمی چون اعتماد، همکاری و همیاری میان اعضای یک گروه یا یک جامعه است که نظام هدفمندی را شکل می دهند و آن را درجهت دست یابی به هدف های ارزشمند هدایت می کند. از این رو شناخت عوامل موثر در تقویت یا تضعیف سرمایه اجتماعی می تواند در گسترش ابعاد سرمایه اجتماعی کمک کرده و موجب افزایش عملکرد اجتماعی و اقتصادی افراد در جوامع شود. مفهوم سرمایه اجتماعی که صبغه جامعه شناسانه دارد، بستر مناسبی برای بهره وری سرمایه انسانی و فیزیکی و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد می شود.
مدیران وکسانی که بتوانند در سازمان، سرمایه اجتماعی ایجاد کنند، راه کامیابی شغلی و سازمانی خود را هموار می سازند. امروزه سرمایه اجتماعی نقشی بسیار مهم تر از سرمایه فیزیکی وانسانی در جوامع ایفا می کند و شبکه های روابط جمعی وگروهی انسجام بخش میان انسان ها و سازمان هاست. از این رو در غیاب سرمایه اجتماعی، سایر سرمایه ها اثر بخشی خود را از دست می دهند وبدون سرمایه اجتماعی پیمودن راه های توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادی ناهموارتر و دشوارمی شود.
زیرا بدون این سرمایه، استفاده از دیگر سرمایه ها به طور بهینه انجام نخواهد شد و در جامعه ای که فاقد سرمایه اجتماعی کافی است سایر سرمایه ها تلف می شوند. از این رو موضوع سرمایه اجتماعی به عنوان یک اصل اساسی برای نیل به توسعه پایدار محسوب شده و حکومت ها و دولتمردانی موفق قلمداد می شوند که بتوانند با اتخاذ سیاست های لازم و ارائه راهکارهای مناسب در ارتباط با جامعه به تولید و توسعه سرمایه اجتماعی بیشتر نائل شوند - اکبری،. - 5:1383 سرمایه اجتماعی عضویت در گروه ها و انجمن ها و اهداف گروهی را مثل دموکراسی مشارکتی توسعه اجتماعی را تقویت می کند.
چون سرمایه اجتماعی بر اساس نظر پورتس1 قابلیت کنشگران است که برای دست یابی یا حفظ منافع شخصی خود، خود را ملزم به عضویت در شبکه های اجتماعی و یا سایر ساختارهای اجتماعی می کند. برای نمونه می توان برای بهبود زیرساخت در محیط روستا اشاره کردکه روستاییان با مشارکت همگانی اجرای بهتر این نوع پروژه ها را به خاطر منافع خود تسهیل می کنند.
به هرجهت امروزه مطالعات زیادی در مورد ابعاد مختلف سرمایه اجتماعی بر در مناطق روستایی صورت گرفته است . - Antoci,2007,DSilva,2006, Crudeli,2005 - سرمایه ی اجتماعی یک روستاییان کننده ی بخشی از پتانسیلهای انسانی آن روستا است و برای هر گونه برنامه ریزی به منظور توسعه لازم است که سرمایه ی اجتماعی آن نیز مورد بررسی قرار گیرد. همچنین در زمینه ی سرمایه ی اجتماعی بر توسعه و پیشرفت روستاها جای هیچ شکی نیست اجتماع روستایی همچون هر اجتماع دیگر در قالب اعتماد و مشارکت بهتر و بیشتر پیشرفت می کند - حیدری ساربان،. - 13 :1390
.2 متن مقاله:
لغت سرمایه اکنون یک مفهوم آشنا در بین علوم اجتماعی است. در گذشته، مفهوم سرمایه به طور اولیه در اقتصاد وجود داشت اما این مفهوم به تازگی در علوم سیاسی، جامعه شناسی و تاریخ وارد شده است. انواع بسیاری از سرمایه از قبیل سرمایه هویت، سرمایه انسانی، سرمایه آکادمیک، سرمایه فیزیکی، سرمایه مالی و سرمایه مادی وجود دارد. - Pellerin and Stearns ». - 2001, Reay,2000
امروزه تعاریف متعددی در ارتباط با مفهوم سرمایه اجتماعی2 مطرح شده، که باعث سر در گمی نسبت به این مفهوم شده است. - National Statistic, 2001:3 - « از دیدگاه کلمن »سرمایه اجتماعی با کارآیی خود تعریف می شود، یک هویت صرف نیست بلکه دارای ویژگی های مختلف است. - Coleman,1998:302 - « با توجه به این سابقه درخشان حول مفهوم روابط اجتماعی، همبستگی اجتماعی، وفاق، اعتماد، کنش متقابل اجتماعی، گروه ها، شبکه ها و سیستم ها درجامعه شناسی و کاربردهای محدود، اما تا دهه 1980 ، مفهوم سرمایه اجتماعی به عنوان یک مفهوم مستقل که توانسته تلفیق مفهومی شایستگی های نیز بین رویکردها و حوزه های مختلف نظری در علوم اجتماعی و انسانی بوجود آورد، مطرح نشده بود.
از این رو این ادعا دور از حقیقت نیست که خود مفهوم سرمایه اجتماعی، مفهومی است که پیشینه طولانی زیادی ندارد. کاربرد این مفهوم به تدریج از دهه 1990 به این سو در تزها و مقالات دانشگاهی - بویژه در رشته های جامعه شناسی، اقتصاد، سیاست و آموزش - با کارهای افرادی چون جیمز کلمن، پیربوردیو، رابرت پاتنام و فرانسیس فوکویاما افزایش یافته است.
بحث های متعددی در مورد مباحث سرمایه اجتماعی و جامعه مدنی در ایتالیا در سال - 1993تفاوت در سطح سرمایه اجتماعی و توسعه مناطق شمالی و جنوبی کشور - و ایالات متحده - رابطه سرمایه اجتماعی و حکومت های مدنی - توسط پوتنام در سال 2001 دیده می شود - فوکویاما،. - 201:1379 با توجه به اهمیت سرمایه اجتماعی در توسعه، تلاش برای توسعه یافتگی با تقویت سرمایه های فیزیکی - منابع مالی و زیرساخت ها - ، - انسانی آموزش و انتقال تکنولوژی - و ایجاد یا تقویت سرمایه اجتماعی - توسعه نهادی/ سازمانی و اعتماد/ شبکه ها/ نرم های بین مردم - بین مردم امکان پذیر می باشد .
APO, 2006:Foreword - از دیدگاه کلمن - 2002 - ، سرمایه اجتماعی مانند سایر اشکال سرمایه، مولد است و دست یابی به اهداف خاص را ممکن می سازدکه بیشتر بر روی روابط کنشگران و ماهیت آنها استوار است 2002:2 - ، - Coleman، به دیگر، امروزه سرمایه اجتماعی نقش بسیار مهم تری ازسرمایه های فیزیکی و انسانی در سازمان ها و جوامع ایفا می کند و شبکه های روابط جمعی وگروهی، انسجام میان افراد و سازمانها را برای افزایش اثربخشس فعالیت های توسعه ای را دربر می گیرد - خمرو همکاران،. - 23 :1390
در مفهوم کلی» سرمایه اجتماعی حاصل انباشت منابع بالقوه و بالفعلی است که با مالکیت یک شبکه بادوام از روابط نهادینه شده« در بین افراد که با عضویت در یک گروه نمود می یابد، مرتبط است سرمایه اجتماعی در مناطق روستایی به عنوان منبع اساسی در مناطق روستایی محسوب می شود به این دلیل که کنش های آن ها را تحت تاثیر قرار داده و کیفیت زندگی جوامع روستایی را از هر منظر بهبود می بخشد - Tieph,reamer:2007:426-4279 - .روستاییانی که از سرمایه اجتماعی بالاتری برخوردار هستند به راحتی می توانند به منبع شناخت و آگاهی در راستای ارتقای تولید و ارزش افزوده دسترسی داشته و می توانند فعالیت های اقتصادی جدیدی راخلق کرده و از فعالیت های اقتصادی موجود خودشان صیانت کرده و حتی آن را بهبود بخشند .
- Batjargal,2007:605-607 - با توجه به این سابقه درخشان حول مفهوم روابط اجتماعی، همبستگی اجتماعی، وفاق، اعتماد، کنش متقابل اجتماعی، گروه ها، شبکه ها و سیستم ها در جامعه شناسی و کاربردهای محدود، اما تا دهه 1980، مفهوم سرمایه اجتماعی به عنوان یک مفهوم مستقل که توانسته تلفیق مفهومی شایستگی های نیز بین رویکردها و حوزه های مختلف نظری در علوم اجتماعی و انسانی بوجود آورد، مطرح نشده بود.
کاربرد این مفهوم به تدریج از دهه 1990 به این سو در تزها و مقالالات دانشگاهی - بویژه در رشته های جامعه شناسی، اقتصاد، سیاست و آموزش - با کارهای افرادی جیمز لمن، پیربوردیو، رابرت پانتام و فرانسیس فوکویاما افزایش یافته است و همچنین امروزه سرمایه اجتماعی نقشی بسیار مهمتر از سرمایه فیزیکی و انسانی در جوامع ایفا می کند و شبکه های، روابط جمعی و گروهی و انسجام بخش میان انسانها و سازمانهاست. در غیاب سرمایه اجتماعی، سایر سرمایه ها اثربخشی خود را از دست می دهد بدون سرمایه اجتماعی پیمودن راههای توسعه و تکامل فرهنگی و اقتصادی دشوارترند مفهوم سرمایه اجتماعی از مفاهیم جدیدی است که در حوزه علوم اجتماعی با سرعت چشمگیر و قابل ملاحظهای گسترش یافته است.
