بخشی از مقاله
چکیده
سازندهاي سروك – ایلام از واحدهاي کربناته گروه بنگستان می باشند که یکی از مخازن مهم هیدروکربنی در حوضه ي زاگرس را تشکیل می دهند.جهت انجام مطالعات پتروگرافی85 مقطع نازك تهیه ومطالعه شد. این مطالعه به منظور بررسی تأثیرفرایندهاي دیاژنزي بر روي سنگ آهکهاي سروك-ایلام صورت گرفته است.
فرایند هاي دیاژنزي موثر بر این سنگ ها شامل فرایندهاي میکریتی شدن،سیمانی شدن، نئومورفیسم، انحلال،شکستگی، دولومیتی شدن، هماتیتی شدن، گلاکونیتی شدن میباشد. براساس شواهد پتروگرافی، توالی پاراژنزي سنگ آهک سازندهاي سروك – ایلام در چهار محیط فریاتیک دریایی، محیط متئوریک، تدفینی وبالاآمدگی تفسیر وطی سه مرحله ي ائوژنز،مزوژنز وتلوژنز رسوبات را تحت تأثیر قرار داده اند.
مقدمه
رسوبات ضخیم کرتاسه در پلاتفرم عربی وحوضه زاگرس در برگیرنده منابع هیدروکربن بسیار عظیم ومهم از نظر اقتصادي میباشد
رسوبات کربناته پس از نهشته شدن مستعد تغییرات سریع هستند وممکن است که ترکیب کانی شناسی وفضاهاي خالی آنها تغییر کرده ودر نهایت به تغییر خواص پتروفیزیکی آنها منجر شود از این رو بسیاري از ویژگیهاي پتروفیزیکی سنگهاي رسوبی بویژه سنگهاي کربناته را فرایندهاي دیاژنزي تعیین می کند
وجود یا عدم وجود فرایندهاي دیاژنزي شدت ونوع آنها،ویژگیها وکیفیت مخزنی مخازن را تحت تأثیر قرار میدهد.در این مطالعات به بررسی فرایندهاي دیاژنزي تأثیر گذاشته بر روي توالی رسوبی سروك- ایلام در تاقدیس کورده پرداخته میشود. موقعیت جغرافیایی منطقه ي مورد مطالعه در شکل 1 نشان داده شده است.
شکل-1 موقعیت جغرافیایی تاقدیس کورده - جنوب شرق ایران -
فرایندهاي دیاژنزي
فرایندهاي دیاژنزي در محیط محصور شده به عواملی نظیر دما،فشاروشیمی سیالات که طی رسوبگذاري،تدفین وچرخه هاي بالاآمدگی در تاریخچه ي تدفین عمل میکنند،بستگی دارد.از عوامل ابتدایی که دیاژنز را کنترل میکنند میتوان به تأثیر محیط رسوبی، بافت رسوبات وآب وهوا اشاره نمود
میکریتی شدن
یکی از مراحل اولیه فرایند دیاژنزي است که همزمان با رسوبگذاري ودر شرایط نرخ رسوبگذاري آرام انجام میگیرد
در برش مورد مطالعه میکرایتی شدن بیشتر در رخساره هاي لاگونی وگرینستونی بر روي فرام هاي ریزبنتیک صورت گرفته ودر بعضی جاها باعث پلوئیدي شدن آنها شده است بطوریکه تنها دربرخی از آنها قابل تشخیص اند -
نئومورفیسم
در مقاطع مورد مطالعه نئومورفیسم تشکیل شده از نوع افزایشی است که بیشتر در رخساره هاي پکستون- وکستون-گرینستونی وتبدیل میکرایت به اسپار ودرشت شدگی اندازه ي بلورهاي اسپاردیده میشود - شکل. - B-2 کربنات کلسیم مورد نیاز براي انجام این می تواند از انحلال بلورهاي در حد زیر میکرون وآبهاي روزنه اي در حال جریان مشتق شود
انحلال
از مهمترین فرایندهاي دیاژنزي است که باعث ایجاد وگسترش تخلخل هاي ثانویه می شود - Mahboubi et . - al.,2010 در برش مورد مطالعه انحلال در بایوکلست هاودر بعضی موارد پرشدگی با سیمان کلسیتی، انحلال در بین دانه ها و در امتداد شکستگی ها بصورت کانالی صورت گرفته که در بعضی موارد توسط کلسیت هم بعد ودروزي پرشده است
تراکم فیزیکی
تراکم فیزیکی بلافاصله بعد از رسوبگذاري آغاز می شود.وباعث فشردگی رسوبات، از دست دادن آب بین ذره اي، تغییر آرایش در دانه ها، نزدیک تر شدن آرایش دانه ها به یکدیگر و گاهی درز و شکاف در سنگ ها میشود.شواهد این فشردگی در نمونه هاي مورد مطالعه بصورت آرایش نزدیک دانه ها وشکستگی در بایوکلست ها قابل مشاهد است
استیلولیتی شدن
ازآنجاییکه استیلولیتها در رخسارههاي رسدار به راحتی تشکیل میشوند، بنابراین یکی دیگر ازدلایل گسترش زیاد استیلولیتها، علاوه برفشار زیاد روباره اي وتکتونیکی، حضور رس در همه رخساره ها است . - Ehrenberg,2006 - در مقاطع تهیه شده از سازندهاي سروك – ایلام استیلولیتی شدن بیشتر در سازند ایلام دیده می شود که علت اصلی آن می تواند به دلیل رسی بودن سنگ آهکها باشد
شکستگی ورگه ها
شکستگی در مراحل نهایی دیاژنز - بالاآمدگی - ودر اثر نیروهاي تکتونیکی بوجود می آید - . - Aghaei et al.,2014 در بیشتر مقاطع مطالعه شده از سازندهاي سروك – ایلام، شکستگی ها و رگه ها با کلسیت هم بعد پر شده است
فرایندهاي جانشینی
گلوکونیتی شدن
گلوکونیت ها بصورت پراکنده در زمینه گل آهکی وتنها در مرز سازند ایلام با گورپی مشاهده میشود - شکل . - I -4 غالباً گلوکونیت ها در شرایط رسوبگذاري آرام ونیمه احیایی ونیمه اکسیدي تشکیل میشود - . - Amorosi et al.,2007
سیلیسی شدن منشأ سیلیس براي سیلیسی شدن می تواند از انحلال ارگانیسم هاي تولید کننده ي سیلیس مانند اسفنج ها تولید شود. . - El-Sorogy et al.,2016 - درسازندهاي سروك – ایلام، سیلیسی شدن در نزدیکی گنبد نمکی کورده صورت گرفته است.
دولومیتی شدن
دولومیتی شدن فرایند دیاژنزي است که سبب تبدیل آهک به دولوستون می شود این عمل از طریق میکرو شیمیایی انحلال کربنات کلسیم و ته نشست دولومیت انجام می شود
دولومیت هاي مشاهده شده در سازند سروك – ایلام به صورت ریز بلور در رخساره ي گل فراوان بصورت پراکنده در زمینه گلی دیده می شود ودولومیت هاي ثانویه درسازندهاي سروك – ایلام نزدیک گنبد نمکی کورده دیده می شود
هماتیتی شدن
جانشینی اکسید آهن است، که منشأ آهن میتواند ناشی از دیاژنز کانیهاي رسی یا ناشی از انتقال توسط آبهاي جوي باشد - . - Mahboubi et al.,2010 فرایندهاي هماتیتی شدن در نمونه هاي مطالعه شده در اطراف شکستگی ها، در داخل اجزا بایوکلستی، به همراه سیمان هاي کلسیتی و بصورت پراکنده مشاهده شد.
پیریتی شدن
یکی از فرایندهاي مهم دیاژنزي که رخساره هاي سازندهاي سروك- ایلام را تحت تأثیر قرار داده، پیریتی شدن است.پیریت ها در مقاطع مورد مطالعه بصورت جانشینی در گل آهکی، در استیلولیت ها،تخلخل هاي حفره اي ودر کلسیت اسپاري با اشکال مکعبی،سوزنی ودانه تمشکی مشاهده شده است
