بخشی از مقاله
چکیده:
امروزه بازی های رایانه ای به پرمصرفترین و مهمترین ابزار سرگرمی کودکان و نوجوانان در جهان تبدیل شده است و بیشتر کودکان و نوجوانان به سمت این بازی ها کشیده میشوند و ساعتها وقت خود را صرف این بازیها میکنند. ارتباط کمتری با افراد دیگر دارند و بیشتر دوست دارند که تنها باشند.
در این جا سئوالی که برای ما مطرح است و مهم می باشد این است که بازی های رایانهای چه تأثیری میتوانند در زندگی کودک و نوجوان داشته باشند. هدف از این مطالعه فراتحلیل اثرات بازی-های رایانهای بر روی سلامت جسم و روان کودکان و نوجوانان بود.
روش پژوهش به صورت کتابخانهای - اسنادی-تحلیلی - بود و با استفاده از کتابها، مقالات، منابع الکترونیکی و بانکهای اطلاعاتی موجود انجام شد. از اثرات جسمانی این بازیها میتوان به چاقی و کمتحرکی، افزایش طول مدت تنفس در کودکان، افزایش یا کاهش در واکنشپذیری قلبی-عروقی، فشارخون و افزایش میزان مصرف اکسیژن، توهم شنیداری، شب ادراری، بیاختیاری دفع، درد در ناحیه کمر، گردن و آرنج، آماس زردپی و آسیب رشته عصب-های پیرامونی اشاره کرد و از آثار منفی روانی آن میتوان تقویت حس پرخاشگری، ایجاد روحیه انزواطلبی در کودکان، تنبل شدن ذهن، کاهش خلاقیت،اُفت تحصیلی، تأثیر منفی بر روابط خانوادگی و ... سخن به میان آورد. با توجه به تأثیرات منفیای که این بازیها میتوانند بر روی سلامت جسم و روان داشته باشند، باید نسبت به استفاده صحیح کودکان و نوجوانان از این فناوری برنامه-ریزی کرد و تلاش شود از جنبههای مثبت آن بهرهبرداری گردد.
-1 مقدمه
بازیهای رایانهای یکی از سرگرمیهای کودکان، نوجوانان، جوانان و حتی بزرگسالان در عصر جدید است. این بازیهای مهیّج و پرکشش ساعتها کودک و نوجوان ما را در مقابل صفحه نمایشگر میخکوب کرده، او را از دنیای واقعیات به عالم تخیلات فرو میبرد و در این گیر و دار یا چیزی را به او میآموزد یا چیزی را از او میگیرد، یا این که او را در تخیلات بیپایان به حال خود رها میکند. این بازیها در کنار محاسنشان، گاه آثار مخرّب روحی و جسمی در کودکان و نوجوانان بر جای میگذارند که با توجه به ظرافت فکر و ذهنشان جبران آنها شاید برای همیشه ناممکن شود.
لذا وظیفهی ما والدین و دست اندکاران امور فرهنگی است که به استفاده کودکان و نوجوانان از بازیهای رایانهای، چه در جامعه و چه در خانواده، سمت و سو داده، آنها را به محملی برای پیشرفت و خلاقیت آنان تبدیل کنیم و از تأثیرات مخرب آنها بکاهیم. فناوری بازیهای رایانهای تاریخچهی کوتاهی دارد، اما با سرعت بسیار زیادی در حال گسترش است. نخستین بار در سال 1952 دانشجویی به نام داگلاس برای دریافت درجه دکتری از دانشگاه کمبریج بازی »تیک تاک تو« را ارائه کرد که محتوای حافظه را با جلوه مجازی نشان میداد
در بسیاری از بازیهای رایانهای موتور اصلی از هوش مصنوعی برای کنترل بازی استفاده میکند که میتواند از حرکت عناصر تحت کنترل رایانه تا عناصر تحت کنترل بازیکن گسترش یابد. بازی با استفاده از هوش مصنوعی می-تواند حرکات را تا چند مرحله پیشبینی و بهترین موقعیت را انتخاب کند. از سوی دیگر انجام بازیها به صورت فعالیتی تعاملی انجام میشود که با اهداف از پیش تعیین شده برای درگیری و سرگرمی کاربر به وجود آمده است .[2] این مقاله سعی دارد در جهت تبدیل اثرات منفی به مثبت این بازیها اطلاعاتی در اختیار اولیا و مربیان گرامی قرار داده و فراتحلیلی از اثرات بازیهای رایانهای بر روی سلامت جسم و روان ارائه دهد.
روش پژوهش به صورت کتابخانهای - اسنادی-تحلیلی - بود و با استفاده از کتابها، مقالات، منابع الکترونیکی و بانکهای اطلاعاتی موجود انجام شد.
-2 یافتهها
-1-2 اثرات جسمانی
پزشکان و پژوهشگران بسیاری از تأثیرات منفی بازیهای رایانهای بر سلامت جسمانی را گزارش کردهاند که شامل مواردی مانند توهم شنیداری، شب ادراری، بیاختیاری دفع، درد در ناحیه کمر، گردن و آرنج، آماس زردپی و آسیب رشته عصبهای پیرامونی میشود .[3] بزرگسالانی که به مدت طولانی از رایانه استفاده میکنند نیز مشکلاتی را در عضلات و ماهیچههای خود احساس میکنند. پیشنهادهایی که میتواند خطر ابتلا به این مشکلات را کاهش دهد:
- در بین بازی زمانی را برای استراحت اختصاص دهید و در این مدت به کودک یادآور شوید که دستهایش را ورزش دهد.
- برای کودکان از دستههای مخصوص کودکان استفاده کنید و آنان را تشویق کنید تا از انواع وسایل ارتباطی رایانه مانند صفحه کلید، نشانگر و جوی استیک استفاده کنند و خود را به استفاده از یکی محدود نکنند.
- مطمئن شوید کودک حداقل یک متر از صفحه رایانه فاصله دارد و در صورت امکان از صفحه رایانه با درجه وضوح بالا استفاده کنید.
-1-1-2 چاقی و کم تحرکی
بازیهای رایانهای از جمله فعالیتهای کم تحرک به شمار میآید که به میزان فزایندهای در میان کودکان و نوجوانان محبوبیّت مییابد. پژوهشها نشان دادهاند که مدت زمان بازی با بازیهای رایانهای با افزایش شاخص توده بدنی در کودکان در ارتباط است. خطر چاقی کودکان به ازای هر یک ساعت بازی رایانهای در روز دو برابر میشود. از سوی دیگر کودکان دارای اضافه وزن مدت زمان بیشتری را در مقایسه با همتایان دارای وزن به هنجار به انجام بازیهای رایانهای اختصاص میدهند
نخست آن که کودکان در اوقات فراغت خود به جای اختصاص دادن زمان به فعالیتهای بدنی و ورزش به سراغ بازیهای رایانهای میروند. دوم آن که مصرف غذاهای چرب و پرکالری در حین انجام بازیهای رایانهای منجر به افزایش چاقی میشود. سوم آن که انجام بازیهای رایانهای به واسطه صرف کم انرژی و عدم تحرک، متابولیسم بدن را کاهش میدهد و موجب ذخیره انرژی و اضافه وزن میشود. باید در کنار استفاده از رایانه، فرزندان را به تحرک و ورزش تشویق کرد و خود نیز با آنها به ورزش پرداخت.
در فواصل کار با کامپیوتر مدتی را به حرکت و جابه جایی اختصاص داد. به عقیده پزشکان، برای جلوگیری از صدمات اسکلتی و بینایی، کاربر باید از مقابل رایانه برخیزد، چند قدمی راه برود و چند حرکت نرمشی مربوط به گردن، کمر، مچ، ساعد، پا و دیگر اعضا را انجام دهد تا هم رفع خستگی شود و هم اعضای بدن ثابت و بیحرکت نمانند و از بروز چاقی نیز جلوگیری شود.
-2-1-2 اثرات عصب شناختی و فیزیولوژیک
برجستهترین تأثیر گزارش شده در مورد بازیهای رایانهای مواردی است که مرتبط با سیستم عصبشناختی هستند و شامل تشعشع موجود در بازیهایی همچون نینتندو در افراد حساس به نور به خصوص در کودکان و نوجوانان منجر به بروز حملات صرعی القا شده میشوند. علاوه بر این واکنش-های فیزیولوژیک همچون افزایش طول مدت تنفس در کودکان، افزایش یا کاهش در واکنشپذیری قلبی-عروقی، فشارخون و افزایش میزان مصرف اکسیژن گزارش شده است
از آنجا که طراحان بازی نقش موسیقی موجود در بازی را بخشی اساسی از تأثیرگذاری بازی میدانند، برخی از تحقیقات نیز به بررسی اثرات فیزیولوژیک و روانشناختی موسیقی بازیها پرداختهاند. در بررسی تأثیر بازی خشونتآمیز بر حساسیتزدایی جسمی نسبت به خشونت در دنیای واقعی کسانی که قبلاً بازی رایانهای خشن انجام داده بودند، هنگام تماشای فیلمهایی با خشونت واقعی پاسخ گالوانیک پوست و ضربان قلب کمتری نشان دادند.
-2-2 اثرات روانی
-1-2-2 تقویت حس پرخاشگری
سازندگان بازیهای رایانهای به مدد فناوریهای پیچیده و نرم افزارهای پیشرفتهای که در اختیار دارند میتوانند تا حد
امکان جذابیت این بازیها را برای کودکان و نوجوانان افزایش دهند و سعی دارند با استفاده از این تکنیکها و بهره بردن از ماجراجوییهای مورد توجه کودکان و نوجوانان، به بازار گرم این بازیها رونقی دوچندان ببخشند. لذا ”خشونت“ و ”استفاده از اسلحههای“ گوناگون جزء لاینفک بسیاری از این بازیهاست. مهمترین مشخصه بازیهای رایانهای حالت جنگی اکثر آنهاست و این فرد باید برای رسیدن به مرحله بعدی با نیروهای به اصطلاح دشمن بجنگد. ”خشونت“ مهم-ترین محرکهای است که در طراحی جدیدترین و جذاب ترین بازیهای رایانهای به حد افراط از آن استفاده میشود
چهره های معروف هالیوود که در فرهنگ ما، انسانهایی ضد ارزش و غیرخلاقیاند، در این بازیها به صورت قهرمانانی شکست ناپذیر جلوهگری میکنند و خشونتهای بیشمار آن-ها، که برای کودکان و نوجوانان جذاب است، آنان را پرخاشگر و ستیزه جو بار میآورد. ”بازیهای رایانهای پرتحرک باعث بروز بیماریهای استخوانی و عصبی در ناحیه دستها و بازوها میشود و یکی از دلایل شب ادراری در کودکان، انجام بازیهای ترسناک رایانهای است.“
والدین اصولاً باید با رایانه و طریقه استفاده از آن و تا حدی با بازیهای رایانهای و نحوه عملکردشان آشنا باشند و بدانند که هر بازی مخصوص چه سنی است. در این راه می-توانند از کارشناسان فن کمک بگیرند. معیارهای استفاده از بازیهای رایانهای را برای فرزندانشان تبیین کنند و به آنان بگویند که مجاز به استفاده از چه بازی هاییاند. خودشان درصدد خرید بازیهای مناسب سن فرزندانشان برآیند یا لااقل آنها را در این راه همراهی کنند. با اتخاذ تدابیر صحیح اجازه ندهند که فرزندانشان از این بازیها استفاده کنند یا لااقل استفاده از آنها را به حداقل برسانند و دیگر این که آسیب-های این گونه بازی ها را برایشان شرح دهند.
