بخشی از مقاله
چکیده
ظرفیت فناوری اطلاعات به گونه ای می باشد که در حال حاضر کسب وکاری را نمی توان بدون بکارگیری فناوری اطلاعات، موفق قلمداد نمود تا جایی که برای پیاده سازی هرگونه تغییری می بایست در ابتدا زمینه های سخت افزاری و نرم افزاری آنرا تدارک دید.
بر این اساس ،اقتصاد نیز با فناوری اطلاعات در خیلی از جهات درهم تنیده و ادغام شده است و ازمصادیق آن می توان به بانکداری الکترونیکی ،پورتالهای خدمات رسانی ،ایجاد بازار از طریق شبکه های اجتماعی اشاره نمود.در این راستا با توجه به ابلاغ سیاستهای اقتصاد مقاومتی از سوی مقام معظم رهبری - مدظله العالی - و تاکید این سند راهبردی بر توان داخلی و کاهش وابستگی به خارج ،در این مقاله سعی شده با اتخاذ نگاه فرصت محور، تاثیرات نقش فناوری اطلاعات و اقتصاد مقاومتی را تبیین نماییم.
فناوری اطلاعات به عنوان یکی از زیر ساختهای حیاتی کشور در صورت آسیب پذیری می تواند تبعات زیادی بر کسب وکار و مهمتر از آن برروی اقتصاد جامعه داشته باشد. لذا تقویت ضریب مقاومت در فناوری اطلاعات موجب ارتقاء اقتصاد مقاومتی خواهد شد .درراستای این رویکرد راهبردهایی نظیر تولید ملی ،عدم وابستگی به یک محصول یا کمپانی خاص و ارتقای امنیت را می توان برشمرد.
-1 مقدمه
از مصادیق عینی فناوری اطلاعات در زندگی روزمره ،نفوذ فضای مجازی به ویژه اینترنت در تمامی شئون زندگی می باشد. بدیهی است این پدیده علاوه بر ایجاد فرصت ،تهدیدات بالقوه یا بالفعل نیز به همراه خواهد داشت در حال حاضر می توان وابستگی تکنیکی ، محتوایی و حتی سیاستگذاری به بنگاهها و کمپانی های بیگانه را تهدید برشمرد زیرا که داد وستد و تعامل یکطرفه سبب از هم پاشیدگی اقتصاد و فرهنگ طرف مصرف کننده خواهد شد از این رو می بایست با بکارگیری مدیریت مناسب و اولویت بندی، با شیب مناسب از وابستگی مخرب کاست. بندهای مصوب اقتصاد مقاومتی ناظر بر توان داخلی بوده و می بایست جهت جلوگیری از اقدامات شتابزده و برخوردار بودن از شفافیت لازم - منطبق بر اصول Transparencyدر حوزه فناوری اطلاعات - دچار خودتحریمی نشده و بصورت منطقی از وابستگی مخرب نیز فاصله بگیریم.
دو رویکرد عمده جهت ایجاد مقاومت یک پدیده می توان در نظر گرفت رویکرد اول avoidance - اجتناب - که در آن جهت آزمایش میزان استقامت، هزینه های زیادی برای آزمون کنندگان آن پدیده متصور می باشد بنحوی که امکان عملیاتی نمودن آزمون را دوز از ذهن می نماید و رویکرد دوم hardening - محکم کاری - شامل داشتن برنامه تداوم کسب وکار ،تحمل پذیری اشکال و.... می باشد که در صورت قرارگرفتن در شرایط اضطراری کمترین صدمه به ذی نفعان برسد.
در این مقاله به رویکرد دوم ، تحمل پذیری اشکال و تاثیرات آن در اقتصاد مقاومتی خواهیم پرداخت. .1.1 تجربهی اقتصاد مقاومتی در تاریخ معاصر تجربه هایی از تولید و مصرف کالای ایرانی در تاریخ معاصر ایران را میتوان بهمثابهی تجربهای برای اقتصاد مقاومتی به کار برد.
اقتصاد از ارکان اصلیِ حیات انسانی است. پویایی اقتصاد، قوام اجتماعی و در ادامه رشد و پیشرفت را حاصل میشود. جمهوری اسلامی ایران، در دههی چهارم خود، اهتمام اصلیاش را متوجه این نکته کرده است. اگر نظام اسلامی نتواند در بُعد اقتصادی خود را احیاء کند، با چالش های بسیار جدی روبهرو خواهد شد. اهمیت این نکته چنان است که مقام معظم رهبری سالهای دههی اخیر را متأثر از دغدغههای اقتصادی نامگذاری کرده اند .ایشان همچنین در ابتدای این دهه، اصل 44 قانون اساسی مبنی بر چگونگی خصوصیسازی و در آستانه ی امسال، محورهای اقتصاد مقاومتی را بیان کردند. به عبارت دیگر، اکنون کاربست تغییرات بنیادی برای پویایی اقتصاد ایران در سطح خرد و کلان مورد اهتمام کل و جزء نظام است.
یکی از وجوه اقتصاد مقاومتی، تولید و مصرف کالای داخلی است. فهم و شناخت دقیق این امر، ما را به دیگر ابعاد اقتصاد مقاومتی رهنمون می سازد . شناخت تجربهی تکیه بر تولید داخلی به خوبی قادر است ما را در موضوع بیان شده هدایت کرده، نقاط قوت ما را نشان دهد و مانع از ارتکاب خطاهای پیشین شود. اقتصاد مقاومتی بُعد سلبیای نیز دارد و آن رویکرد مقاومتی در قبال تولیدات خارجی است. اینکه نباید به تولیدات خارجی وابسته بود. با توجه به مطالب فوق، اقتصاد مقاومتی دو جنبهی ایجابی و سلبی دارد.
در رویکرد ایجابی، توجه به تولید داخلی و خرید و مصرف آنها مورد نظر است و در جنبهی سلبی، باید توجه داشت که از تولیدات خارجی، که نمونهی داخلی دارند، فاصله گرفت و وابستگیای نسبت به آنها وجود نداشته باشد. نوشتار حاضر درصدد است یکی از تجربههای تولید و مصرف کالای ایرانی در تاریخ معاصر ایران را بهمثابهی تجربهای برای اقتصاد مقاومتی بکاود و از این رهگذر، رهگشایی معرفتی برای مخاطبین ایجاد کند. شرکت اسلامیه، نام شرکتی تجاری است که توسط علما و تجار پایهگذاری گردید تا در جریان نهضت تحریم تنباکو، به خودکفایی ملی و استغنا از خارج بپردازد. در ابتدا کار اصلی شرکت دادوستد منسوجات اصفهان و داخلهی ایران و تهیهی مقدمات تأسیس کارخانهی ریسمانریسی بود.
پس از قیام تنباکو، دو مجتهد اصفهانی، حاجآقا نوراالله و آقا نجفی به این فکر افتادند که علاوه بر نفی کالاها و منسوجات خارجی، میتوان امکانات داخلی را جهت تولید کالای داخلی بسیج نموده و با ابتکار ایرانی به تولید منسوجات پرداخت و ملت را برای حمایت از آن تشویق کرد و از این طریق، تحریم کالاهای بیگانه را تحقق بخشید. این عمل در زمانی رخ داد که معاملهی کالای فرنگی، اساس تجارت را شکل میداد و متأثر از نفوذ اقتصادی، نفوذ فرهنگی و سیاسیِ فرنگیان نیز ایجاد شده بود.
در واقع تأسیس شرکت اسلامیه در ادامهی نهضت علما در نهضت تحریم تنباکو قابل درک است که از جنبهی سلبیِ تحریم کالای خارجی، به سوی ویکرد ایجابیِ تولید و مصرف کالای ایرانی حرکت کرد . نکتهی حائز اهمیت در تأسیس شرکت اسلامیه، پیشقدمی علماء در این حرکت است. آقا نجفی - شیخ محمدتقی - و حاجآقا نوراالله در تکوین و تداوم این شرکت نقش اساسی داشتند.
دغدغه ی آغازین کار از نیمهی اول سال 1316 هجری قمری و در خطبههای مرحوم آقا نجفی در مسجد جامع سلطانی در اصفهان آغاز شد. آنجا که ایشان از مردم خواستند به مصرف کالای داخلی و خودداری از مصرف کالای خارجی روی آورند. در ادامه تأثیر حجتالاسلام آقا نجفی در اجرای این اقدام چنان است که روزنامهی »ثریا ایشان را سرآغاز تاریخ ترقی ایران معرفی میکند.
آیت االله آخوند خراسانی در نامهای به مظفرالدینشاه، وی را دعوت به حمایت از شرکت اسلامیه میکند. آیات عظام سید محمدکاظم یزدی، ملامحمدحسن مامقانی، ملاعبداالله مازندرانی، حاجیمیرزا محمدحسن نوری، حاجآقا صدراصفهانی و برخی دیگر از علما، در نامههای جداگانهای، از تأسیس این شرکت حمایت کردند و آن را برای مسلمین ضروری تشخیص دادند .تأسیس شرکت اسلامیه، در ادامهی نهضت علما در نهضت تحریم تنباکو قابل درک است که از جنبهی سلبیِ تحریم کالای خارجی، بهسوی رویکرد ایجابیِ تولید و مصرف کالای ایرانی حرکت کرد .اگرچه فعالیت شرکت اسلامیه در ابتدا معطوف به صنعت نساجی بود، اما نیازهای متنوع مردم و اقبال عمومی ایشان به این شرکت باعث شد فعالیت شرکت وارد بخشهای دیگر از جمله ایجاد مدرسه، بیمارستان و حتی راهآهن شود. حاجآقا نوراالله با تأسیس بیمارستان، گامی دیگر در راستای خودکفایی ایرانیان در اصفهان برداشتند.
به بیان دیگر، اقدامات و فعالیتهای شرکت اسلامیه صرفاً در صنعت نساجی خلاصه نمی شد، بلکه حاجآقا نوراالله جنبههای اقتصادی و در ادامه، جنبهای فرهنگیِ دیگری را نیز به فعالیت های شرکت اضافه کردند .فعالیتهای شرکت اسلامیه چنان وسعت گرفت و چنان تأثیرگذار افتاد که رسانه های داخلی و خارجی به بازتاب فعالیت های آن پرداختند. اشاره شد که روزنامههای »حبلالمتین… ، »ثریا« و »حکمت « مدام فعالیت های این شرکت را رصد می کردند. روزنامهی »الهلال« چاپ مصر گزارشی از فعالیت شرکت اسلامیه چاپ نمود و از حاجآقا نوراالله تجلیل نمود. کالاهای شرکت اسلامیه با حجم زیادی به مناطق مختلف صادر می شد؛ تا جایی که در هر منطقه، شخصی عهدهدار امور مربوط به خرید و فروشِ کالاهای شرکت بود و وکالت آن را برعهده داشت.
نمایندگی شرکت در باکو با حاج زینالعابدین تقیاف بود. در بمبئی حاجی سلطانعلی شوشتری، در مصر آمیرزا محمدجواد مشکی و علیمحمدخان کاشانی نمایندهی بودند. در مسکو نیز آمیرزا نعمتاالله کاظم و حاجی سید حسن افندی تجار اصفهانی بودندتأثیرگذاریِ. شرکت اسلامیه چنان کارگر افتاد که وزارت خارجهی انگلستان در پی خلل در امور آن بود. شرکت اسلامیه اگرچه خوش درخشید و در بُعد مقاومتی توان قابل توجهی از نیرویِ جریان اسلامی را نشان داد، اما در ادامه، کینهی دولت استعماری انگلیس حرکت آن را متوقف کرد. گفته شد که وزارت خارجهی انگلستان در پی خلل در امور شرکت بود.
نامه نگاریهای وزارت خارجهی انگلستان با دولتهایی که شرکت اسلامیه در آنجا فعالیت داشت تا حدودی در کنترل و کاهش اقدامات تجاریِ شرکت دخیل بود . توضیح فوق یکی از تجربهای تأثیرگذار اقتصاد مقاومتیِ ایرانیان را نشان میدهد . شرکت اسلامیه فعالیتهای گسترده و در عین حال تأثیرگذاری را در بُعد اقتصادی انجام داد. اگر چنین تجربهای در 120 سال پیش حاصل شده است، قطعاً در شرایط کنونی ایجاد اقتصادی قوی، تأثیرگذار و متکی به توان بومی دور از دسترس نیست. اقتصادی که در دو بُعد سلبی و ایجابی هم از مصرف کالاهای خارجی فاصله می-گیرد و هم به تولید داخلی تکیه دارد.
