بخشی از مقاله
چکیده
با توجه به دگرگونیهای عظیم در عرصه فناوری، فناوری نانو آثار مهمی بر شیوه تولید سنتی و مدرن امروزی داشته است و موادی که به کمک این فرایند تولید و عرضه میشوند از برخی ویژگیهای منحصر به فرد و گاه کاملاً متفاوت نسبت به مواد مشابه برخوردارند. تولید محصولات نانویی نیازمند سرمایهگذاری اولیه زیاد است که این موضوع یکی از چالشهای مهم در پیش روی سرمایهگذاران و تحلیلگران اعتباری است.
لذا این تحقیق فناوری و بهای تمام شده را مورد مطالعه قرارداده و ضمن مطالعه در حوزه های مربوطه این نتیجه حاصل شده که اکثر پروژه های نانو از طریق سرمایه سهامداران تامین مالی میشود. شرکتهای بهرهبردار از فناوری نانو به سرمایه در گردش کمتری در مقایسه با شرکتهای سنتی نیاز دارند که این موضوع شرکتها را قادر خواهد ساخت تا نرخ رشد سوداوری سریعتر خود را نسبت به همتایان سنتی حفظ کنند و با این نرخ رشد، هزینه حقوق صاحبان سهام را کاهش داده و همچنین زمینه مساعدی جهت تقاضای خریداران برای تحصیل سهام شرکت فراهم سازند.
➢ مقدمه
فناوری نانو تحولی بزرگ در عرصه فناوریهای نوین محسوب میشود و با ظهور و معرفی آن، تقریباً بر همه صنایع و جوانب مختلف آنها، آثار چشمگیری داشته است. یکی از جنبههای تحولات پدیدآمده، امکان تولید و عرضه محصولاتی بادوامتر، مستحکمتر، مناسبتر و متناسب با سفارشهای خاص مشتریان است که به طور چشمگیری فرایند ساخت و همچنین بهای تمامشده محصولات را متحول کرده است . - Eringen, 1976 - در شیوه تولید به کمک فناوری نانو، هزینههای متغیر ساخت بهشدت کاهش مییابد، ولی در عوض، استفاده از این فناوری مستلزم سرمایهگذاری اولیه بهنسبت زیادی است که این موضوع هزینه ثابت ساخت را در مقایسه با شیوه تولید سنتی افزایش میدهد . - Saurav et al., 2006 -
➢ تعریف فناوری نانو
اساس فناوری نانو به تحقیقاتی مربوط است که از مطالعه مواد در مقیاس اتمی شروع شده است. هدف اصلی این فناوری دستکاری مستقیم میلیونها اتم در یک الگوی معین، به منظور ایجاد یک ساختار یا ویژگی مطلوب در یک محصول خاص است . - Eringen, 1976 - این فرایند تولیدکنندگان را قادر خواهد ساخت تا محصولاتی با دقتی باور نکردنی تولید کنند . - Saurav et al., 2006 -
ایده ساخت و تولید اشیاء از طریق مرتب کردن اتمها، اولین بار توسط ریچارد فایمن - Feynmans Richard - فیزیکدان برنده جایزه نوبل در سال 1959، مطرح شد. او در سخنرانی معروف خود در همان سال به بررسی بعد رشدنیافته مواد پرداخت . - Eringen, 1983 - فایمن فرض خود را این گونه بنا نهاد که اگر دانشمندان توانستهاند ترانزیستورها و دیگر سازهها را در مقیاس کوچک بسازند، پس ما خواهیم توانست آنها را کوچک و کوچکتر کنیم - Pediesson et . - al., 2003 در واقع او در ذهن خود یک دکترین ملکولی تصور کرد که صدها بار از یک سلول کوچکتر است.
هر چند پس از طرح این دکترین موانعی در جهت اجرایی و عملیاتی کردن آن وجود داشت، اما در حال حاضر پیشرفتهای روزافزون این فناوری برخی موانع موجود نظیر چیدمان مجدد تکتک اتمها و ... را برطرف کرده است. فناوری نانو آثار مهمی بر شیوه تولید سنتی و مدرن امروزی داشته است و موادی که به کمک این فرایند تولید و عرضه میشوند از برخی ویژگیهای منحصر به فرد و گاه کاملاً متفاوت نظیر استحکام، سبکی وزن، قابلیت ارتجاع، دوام، تغییر در برخی خواص اولیه - تغییر در نارسایی مس - نسبت به مواد مشابه برخوردارند . - Pediesson et al., 2003 -
برای مثال، نانو قابلیت تولید لولههای کربنی سبکتر از فوم، محکمتر از فولاد و رساناتر از مس را فراهم کرده است که در حال حاضر در مقیاس تولید انبوه نیز انجام میشود. برخی مواد عرضهشده طی این فرایند، قابلیت تغییر در شرایط متفاوت را دارند و حتی این امکان فراهم شده است که خواصی بهدلخواه به یک محصول اضافه و یا از آن حذف شود - Zhang et al., . - 2004 تولید نانو کربنها با قابلیت رسانایی مطلق و در برخی موارد با قابلیت نیمه هادی های ضعیف الکترونیکی، افزایش یا کاهش مقاومت و وزن آنها، نمونههایی از این امکانات در فرایند تولید نانو هستند.
این فناوری در حوزه الکترونیک نیز منجر به تغییرات بنیادی در طراحی، ساخت و تولید ریز تراشههای رایانهای1 در اندازههایی تقریباً تصورناپذیر شده و برخی از اجزای سختافزاری صنعت الکترونیک را دستخوش تغییرات اساسی کرده که معرفی نانوسیستمها2 محصول همین فرایند است . - Mioduchowski, 2005 Wang - با استفاده از نانوسیستمها امکان مشاهده یک فرایند زیستی و مولکولی نیز فراهم شده است.
در صنعتی که امکان تولید موتورهای الکتریکی در اندازه یک ویروس وجود دارد، آیا تحقق تغییرات اساسی در فرایند تولید و خواص محصول، امر بعیدی است؟ از آنجا که جستجو در این موضوعها خارج از حوزه حسابداری است و تحقیق و پژوهش بیشتر صاحبنظران در علم مواد و شیمی را می طلبد به این جمله بسنده میکنیم که فناوری نانو بر اکثر صنایع و با روشهای مختلف، آثار فراگیری گذاشته است.
➢ مراحل توسعه مهندسی نانو
نظریههای کاربردی در شیمی و فیزیک کوانتوم بهمنظور تولید مواد در مقیاس نانو به اندازه کافی رشد یافته و پیشرفتهای چشمگیری در توانمندی این فناوری را به همراه داشته و در حال حاضر از رشد مناسبی برخوردار است. صاحبنظران و متخصصان این حوزه، رشد و توسعه فناوری نانو را در سه مرحله دستهبندی میکنند: مرحله اول: افزایش توانایی در دستکاری ماهرانه تکتک اتمها، تفکیک و جایگزینی آنها در موقعیت مورد نظر. این توانایی امکان تولید اقلامی فاقد ضایعات، تقریباً بینقص، با عمر مفید بالا و حداقل هزینه استهلاک را فراهم مینماید.
مرحله دوم: توسعه دستگاه همگذار3 خواهد بود یعنی ساخت ماشینهایی برای دستکاری حرفهای و تخصصی مواد در مقیاس مولکولی و اتمی. اسمبلرها از بازوان مکانیکی4 برخوردارند که شبیه به رباتهای کوچکی5 فعالیت میکنند و بهوسیله کامپیوتر مرکزی مدیریت و کنترل میشوند. این دستگاهها با مرتب کردن اتمها در مکانهای مورد نظر، محصولاتی در سطح نانو را تولید میکنند.
مرحله سوم: تولید دستگاههای همگذار مورد نیاز برای ساخت ماشینهای اسمبلری تکثیرکننده6 است. این مهم از طریق استفاده از ماشینهای شبیهساز و تکثیرکننده امکانپذیر است. یعنی تولید همگذارها برای ساخت همگذارهای بیشتر و کلید این موفقیت، توانایی در ساخت نانورباتهایی است که قابلیت تکثیرکنندگی داشته باشند . - Saurav et al., 2006 - این ایده برگرفته از فرایند تکثیر سلولهای زیستی7 است که در طول عمر خود مرتباً عمل تکثیر را انجام میدهند. از مراحل سه گانه فوق تا کنون مرحله سوم با کمترین پیشرفت و بیشترین محدودیت مواجه بوده است.
➢ تاثیر فناوری نانو بر تولید
بهکارگیری فناوری نانو به وسیله تولیدکنندگان منجر به ارتقای چشمگیر کیفیت محصولات میشود و در این جریان، تنها کیفیت مورد نظر نیست، بلکه شکل اجرایی فرایند تولید، نحوه چینش مولکولی محصولات، شیوه دستکاری اتمها و جایگذاری آنها در مکانهای مورد نظر نیز از اهمیت خاصی برخوردار است . - Mioduchowski, 2005 Wang - در شرایطی که کالاها در مقیاسهایی کمتر از مولکولی و اتمی تولید شوند ضایعاتی تقریباً معادل صفر وجود خواهد داشت.
این امر منجر به حذف محصولات نامرغوب و ناخواسته، افزایش بازده مواد و دستمزد، افزایش نرخ بازگشت سرمایه در هر بخش تولیدی و کاهش آلایندگی محیطزیست خواهد شد. علاوه بر این، تجهیزات و ماشینآلات مورد استفاده بهدلیل عدم فرسایش قطعات، استهلاک کم، نبود نیاز به استفاده مداوم از سیستمهای خنککننده و روغن کاری از هزینههای استهلاک کمتری برخوردار خواهند بود که غایت این امر منجر به کاهش مصرف انرژی میشود. همچنان که در بخش سوم مراحل توسعه فناوری نانو اشاره شد، با بهکارگیری ماشینهای شبیهساز و تکثیرکننده، تولید در مکانی کوچک و معمولاً به کمک واکنشهای شیمیایی انجام میگیرد.
لذا کل سیستم تولید، حتی روی یک میز آزمایشگاه کوچک هم قابل بهرهبرداری و راهاندازی است. با این دیدگاه، طرح تولید نانو مورد استقبال تولیدکنندگان قرار گرفته است؛ زیرا علاوه بر کاهش زمان تولید، به کاهش زمان توزیع، فروش و تحویل کالا به مشتریان، منجر خواهد شد تا بهای تمامشده تولید و برخی هزینههای اجتناب پذیر نظیر هزینه حملونقل، هزینه موجودی مواد و کالای ساخته شده و ... به حداقل میزان ممکن کاهش یابد. مزایای فناوری نانو تنها در حد کاهش بهای تمام شده تولید و کاهش هزینههای اجتنابپذیر خلاصه نمیشود، بلکه با پیشرفت این فناوری امکان ساخت میلیونها کارخانه نانویی8 در یک دوره زمانی کوتاه فراهم میشود . - Liew, 2007 Wang -
➢ نگاهی به بهای تمامشده تولید به روش سنتی و نانو
یکی از روشهای مدیریت بهای تمامشده در یک صنعت، تهیه چارچوبی برای گرفتن تصمیمهای استراتژیک راجع به موقعیت، وضعیت، شاخص سوداوری، منافع یا موانع گسترش صنعت یادشده و ... است. از این ابزار نیز میتوان برای تجزیهوتحلیل علمی فرایندهای تولید یک کالا یا ارئه خدمت خاصی در صنعت مشخص یا در شرایط رقابتی با سایر صنایع همسان سود جست. فرایندهای یادشده در برگیرنده تمامی مراحل زنجیره ارزش9 میشود - شکل . - 1
زنجیره ارزش در برخی از محصولات حتی شامل خدمات پس از فروش و بهای تمامشده تحویل محصول نهایی به مشتریان خاص را نیز در بر میگیرد. تجزیهوتحلیل زنجیره ارزش وقتی مفید است که به بررسی بررسی سودآوری طی عمر محصول10 و تاثیر آن بر خالص جریان وجوه نقد حاصله یا تفاوت در عواید حاصل از بهکارگیری فناوری نانو در مقایسه با تولید سنتی بینجامد.
شرکتهایی که از فناوری نانو استفاده میکنند، مسلماً وضعیت سوداوری بهتری نسبت به سایر رقیبان خود تجربه خواهند کرد. این وضعیت بهتر ابتدا در بخش هزینههای متغیر نمود مییابد و سرانجام به کاهش مجموع هزینه های شرکت خواهد انجامید. کاهش هزینه ها منجر به کاهش بهای تمامشده تولید محصولات میگردد. این کاهش ممکن است منجر به تغییر در شاخص سوداوری بخشهای مختلف زنجیره ارزش شود؛ ولی لازم است شرکتها در ابتدا و قبل از هرگونه تغییری، اجزای مختلف زنجیره ارزش را تجزیهوتحلیل کنند. تجزیهوتحلیل زنجیره ارزش قبل از گرفتن تصمیمهای کلان و تعیین استراتژی های سرمایهگذاری، امری ضروری و الزامی است.
