بخشی از مقاله
چکیده
با توجه به اهمیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تهران و تجمع فزاینده جمعیت و آسیبپذیری تهران، پایش لرزهای گسلهای آن از اهمیت بالایی برخوردار میباشد. در جنوب شرق تهران، وجود معادن سیمان سبب شدهاست روزانه چندین انفجار در حوالی قطعه شمالی گسل پارچین و قطعه شرقی گسل ری صورت گیرد که جدایش انفجارات این مناطق از زمینلرزههای آن یکی از امور بسیار مهم قبل از تحلیل لرزه خیزی این گسلها میباشد.
متاسفانه بسیاری از محققین بدلیل عدم وجود بانک اطلاعاتی صحیح از انفجارات، تمامی رویدادهای با بزرگای کوچکتر از 2/5 را از مطالعات حذف مینمایند که در این بین اطلاعات زمین لرزهها نیز حذف می شوند. در این مطالعه برای جلوگیری از حذف بیمورد زمینلرزهها و یا وارد شدن انفجارات به دادههای زمینلرزههای این منطقه، از تکنیک همبستگی متقابل شکل موج استفاده شدهاست. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد که روش همبستگی متقابل میتواند با کارایی مطلوبی - بیش از 97 درصد - انفجارات این منطقه را جداسازی نماید.
1 مقدمه
منابع لرزهای شامل گسلخوردگی همراه با حرکت برشی در داخل زمین میباشند. در مقابل، انفجارات کوچک که برای معدنکاری، استخراج سنگ، ترانشه جاده و کاربردهای دیگر ساخت و ساز و همچنین اکتشاف منابع معدنی و مطالعات پوسته استفاده میشوند با حرکت برشی همراه نبوده و انرژی به صورت تراکمی، از چشمه آنها خارج میشود. منابع بزرگتر، آزمایشات هستهای را شامل میشوند که تولید امواجی با قدرت کافی نموده که در طرف مخالف زمین قابل مشاهده میشوند. انفجارها اکثراً مصنوعی و کنترلشده میباشند، یعنی با مکان و زمان مشخصی اتفاق میافتند، اگرچه انفجارات طبیعی مرتب با فوران آتشفشانها و یا برخورد شهاب سنگها، نیز ممکن است به وقوع بپیوندند. شکل 1، برخی تفاوتهای بین انفجارات و زمینلرزهها را نشان میدهد
شکل.1 تفاوتهای چشمه انفجاری و زلزله
یکی از روشهای بسیار ساده تشخیص انفجار از زمینلرزهها، اولین جابجایی میباشد. بدین ترتیب که در همه ایستگاههایی که انفجار ثبت کردهاند، جهت اولین حرکت موج P به سمت بالا میباشد، در حالیکه در مورد زمینلرزه، جهت اولین جابجایی در بعضی ایستگاهها به سمت بالا و در بعضی ایستگاهها به سمت پائین میباشد
اما اگر به دلیل کوچکی زلزله یا انفجار و یا بالا بودن سطح نوفه در ایستگاه نتوان به درستی اولین رسیدها را تشخیص داد، دیگر اپراتور یک شبکه محلی نمیتواند به سرعت آن رویداد لرزه ای را به زلزله یا انفجار نسبت دهد، لذا وجود روشهای کمکی و ساده برای چنین مراکزی بسیار حیاتی است.
2 روش تحقیق
در این مطالعه از 606 انفجار معدن و 8 زمین لرزه ثبت شده در شبکه لرزهنگاری شهر تهران وابسته به سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در محدوده سالهای 2006 تا 2012 و با بزرگای کمتر از 2/5 استفاده شد
شکل .2 مثلث های آبی رنگ ایستگاه های شبکه لرزه نگاری شهر تهران و مثلث های زرد رنگ ایستگاه های مرکز لرزه نگاری کشوری را نشان می دهد
در این تحقیق، ابتدا انفجارات از زمینلرزهها به کمک شکل موج ایستگاه نزدیک، Rg و پلاریته اولین زمان رسید موج، به صورت مشاهدهای، جداسازی شده اند. نمونهای از انفجارات در شکل 3 نمایش داده شدهاست.
شکل .3 شکل موج ثبت شده از یک انفجار. سمت راست: ایستگاه بسیار نزدیک، سمت چپ: ایستگاه با فاصله حدود 20 کیلومتر.
سپس انفجارات با کیفیت بالای مشخص شده در منطقه مورد مطالعه، برای هر ایستگاه، به طور جداگانه برهم انبارش شده و در یک بانک داده ذخیره میشوند
